Showing posts with label GARO-RELIGION. Show all posts
Showing posts with label GARO-RELIGION. Show all posts

Monday, 13 March 2023

ISRAELRANGNI RAJARANG

 


ISRAELRANGNI RAJARANG

Israelrang skangode biap damsano songdonggija, re∙jojoesa janggi tanga aro uamangni rajaba dongjachim. Adita bilsirangni ja∙mano, uamango dilgipa ong∙katbaaha, indiba uamangba rajarangde ong∙jachim. An∙chingni A∙chikrangba skangonin raja dongbaja, indiba dingtang dingtang dilgiparangde donga. Uamangko skangode, Sukpa, Bonggepa, Jappa Jalimpa, Baucheng Basucheng gita dakgiparang dilbaa ine agana, indiba uamang rajarangde ong∙ja, dilgiparangsan ong∙aia. Beben A∙chikrang, uamangni dilgiparangko raja ine okama, jekai, Raja Do∙pa, Raja Jappa Jalimpa, indiba uamangba raja manchade ong∙jachim. Rajarang ong∙ode, songnokrangba donga aro uamangni sipairangba dongachim. Uamangode songnok aro sipairangba dongja. Uamang, uamangko re∙dilani giminsa uamangko raja ine okamaia. A∙chikrangde, Sonaram R. Sangmakoba Sonaram Raja ine aganaia, indiba uaba rajade ong∙ja. Abong Nogakoba Abing Raja ine okama, bebe gita Abing Raja dongbebeomangba, uaba rajade ong∙jawa, dilgipasan ong∙aigen.

A∙chikrang gitan, Israelrangoba skangode raja dongja, indiba adita bilsirangnade dingtang dingtang dilgiparangchi re∙dilbaaha. Uamangoni jatko dilchenggipako Sastroo mesokgipade Mosean ong∙gen. Uan, manderangni namnike seokgipade ong∙ja, indiba Isolsa uko, Israelrangni Egypt-o nokkol ita man∙aoniko naljokate, Ku∙rachakgimin a∙songona rimongkatbana seokaha. Uni ja∙mano, Joshua uko ja∙chongrike, Ku∙rachakgimin a∙songona re∙dilbaaha. Uamang sakgnian rajarang ong∙ja, indiba dilgipani kamko ka∙baaha. Joshuani siani ja∙manoba, Israelrango raja dongkuja. Uamangko dingtang dingtang bichal ka∙giparang re∙dilbaskaaha. Namedake sandiode, Mosean uamangni skanggipa bichal ka∙gipa ong∙achim. Ua, uni dilna neng∙nikaniko man∙mitingoba, o∙bitegipani ku∙pattianichi, uni ning∙o donggipa adita sak bichal ka∙giparangko rakkiaha. Uan, da∙ororo bichal ka∙giparang gita dakgipa ong∙ja, indiba banoba golmal ong∙ode, nangrimgrikna man∙jaengode, uamangko nangrimgrikna dakchakgipa ong∙achim. Uamangan, a∙songna-jatna chelchakani kamkoba ka∙achim. Mitam mitam sandie nigiparangni agana gitade, uamangara sason ka∙gipa raja ba dilgiparangni dongjamitingo sason ka∙ani ba nirok-simsakgiparang ong∙achim. An∙chingni Indiani gitcham Prime Minister, Professor Guljari Lal Nanda, term gnina Prime Minister ong∙aha, indiba term gnioan sal 13 praksan ong∙na man∙aha. Ua term gnioan full time ong∙gija, Care Taker ba Adhoc Prime Ministersa ong∙aiachim. Apsan daken ia bichal ka∙giparangba Adhoc Tribal Chiefs ba dilgipa ba sason ka∙gipa dongjamitingo sason ka∙sogiparang ba jatko a∙songko nirok-simsaksogiparangsa ong∙achim. Samson aro Gideonmangba Israelrangni bichal ka∙giparangan ong∙a, aro uamangde a∙songna-jatna chelchakgipani ba sipaini kamkoba ka∙aha. Mitam mitam bichal ka∙giparang jekai, Eli aro Samuelmangde kamalni kamkoba ka∙achim. Ia bichal ka∙giparangoni Samuelan bon∙chotgipa bichal ka∙gipa ong∙aha.

Israelrang, dingtang dingtang biaprango, dingtang dingtang manderangko chagronge, uamangni dakbewal-rikbewalrangko nike uamangoba raja donganiko nangnikaha. Uamang, dingtang dingtang jatrangni sinchepaniko mongsongbate, Philistirangni mikchepaniko man∙e, uamangnaba rajako on∙china Isolo dabiaha. Isol uamangni dabianina, uamangna Saulko raja ong∙atchengaha. Beben Saulna skangba uamangoni rajani kamko ka∙e nikgipa dongaha aro uara Jakobni depante Joseph ong∙achim. Uaba, raja mancha ong∙gija, rajani kamrangkosa ka∙aia. Uan, ua somoio Egypt a∙songosa Pharaoni pal kamrangko ka∙aha. Uan, da∙ororo, Prime Ministerni Office-o kam ka∙gipa ba uni Chief Secretary gitasa ong∙aigen. Raja ong∙china to nongako man∙chenggipade Benjaminni ma∙chongoni Saulan ong∙a. Ua, 1050-930 B.C.ona raja ong∙aha ine sandie nigiparang agana. Uni ja∙manode, Juda ma∙chongoni Daudsa raja ong∙aha. Daudni ja∙mano, uni depante Solomon Israel jatrangni raja ong∙aha aro uan, Israelni rajarangoni gisik seng∙batgipa ong∙a ine Sastroo janapa. Uni ja∙manode, Israel songnok bak gni ong∙aha. Israelo aro Judao sawa sawa raja ong∙aha, uko ka∙mao gita niangna man∙gen.

Saul (1015-1010 BC-Bilsi 40)

Israelrangoni Saulan skanggipa raja ong∙aha. Skangde Israelrangko Isolsa raja ong∙e sason ka∙achim, indiba uamang Isolni sason (Theocracy) ka∙aniko chu∙ongnikjae, rajani sason ba monarchyko dabiaha. Uamangni dabianina Isol ka∙o nangaha aro, Saulko uamangni raja ong∙china on∙aha. Uko Isolni mandean to nongaha, indiba bon∙chotao namgijagipa gisik uni ka∙tongo napaha. Uni somoimitingo, Philistirang baksa nanggrikaha aro Philistirango Goliat minggipa dal∙gipa aro bilakgipa mande dongachim. Goliatna Israelrangoni pilakan kenachim. Ja∙mano Daud uko so∙otaha. Daud, Goliatko so∙otahaon, manderang Saulna bate Daudko mittelbataha. Iani a∙sel Saul Daudko so∙otna am∙aha. Ua Daudko mikbutingen, Isoloni chel∙aha, iana Isol uko watgalaha. Isol uni bi∙anirangko knachakjaha. Iani gimin ua me∙mang muni pigipao sing∙pilaha (1 Samul 28). Ja∙mano Philistirang baksa dakgrikon, Saul aro uni depanterang amchakjaha. Uni gimin Saul an∙tangan an∙tangko so∙ote siaha (1 Samuel 31:1-6).

Daud (1010-970 BC-Bilsi 40)

Daud, Ruth aro Boazni deritchu, Jesseni chetgipa aro chonbatgipa depante ong∙a. Dambemitingo ua pagipani mes jakrangko nirikaha aro ja∙mano, Saulni pal uan Israelrangni raja ong∙rike mingsing-minggamako man∙aha. Saul rajani somoio, Israelrang, Philistirangni dilgipa Goliatna kenachim. Uko Daud, bengjuri goe so∙otaha. Ja∙mano, Saulni pal Isol uko Israelrangni raja ong∙ataha. Ua bilsi sotbrina (1010 BCE-970 BCE) Israelrangni raja ong∙aha.

Solomon (970-930-Bilsi 40)

Daud aro Bathshebani depante Solomon, Daudni ja∙mano Israelni raja ong∙rikaha. Uaba a∙bachengo Isolna ka∙saa, Isolni skanio re∙ruraa, bon∙chotgipa janggi tanganio ua gisikni bidingo ga∙akaha. Uaba bilsi sotbrina (971 BCE- 931 BCE) Israelni raja ong∙aha. Ua saksa gisik seng∙gipa aro man∙e cha∙begipa raja ong∙aha. Uan, pagipani rikna chanchigipa torom nokkoba rikangaha.

Rehoboam (Nangrimgimin Israel aro Judani Raja)

Rehoboam, Solomon aro uni jikgipa, Amon me∙chik, Naamani depante ong∙a. Solomonni depante Rehoboam, pagipani siani ja∙mano, nangrimgimin Israelni raja ong∙kuaha. Uan, nangrimgimin Israelni bon∙kamgipa aro Judani skanggipa raja ong∙a. Ua rajani palace-o dal∙atako man∙e, ramram manderangni neng∙nikaniko u∙ichakja aro ka∙saninggija jakkalaha. Uni gaora dakani aro manderangko ka∙saninggija jakkalani gimin, mitam Israel manderang uko ra∙chakna man∙jaha aro uni songnok bak ong∙aha. Uni kamrangko namnikjae, Salgrochipak, ma∙chong chikking, dingtang songnokko rikaha aro uni skanggipa Jeroboam raja ong∙skaaha.

Jeroboam (Bak dakgimin Israelni Raja)

Jeroboam ,Ephraime ma∙chongoni,Nebat aro Zeruahni depante ong∙a. Rehoboamni sason ka∙mitingo, uni kamrangko namnikjae, Israel songnok bak ong∙aha. Rehoboam, ma∙chong gnini chong∙motan Judani raja ong∙aha aro Jeroboam ma∙chong chikking, Israelni raja ong∙skaaha. Uan, bak dakgimin Israelni skanggipa raja ong∙a. New Bible Dictionaryo talatani gita, Solomon, Salgrochipak Millo minggipa biapo rika-cho∙ani kamrangko nirokna Jeroboamko rakkiaha. Solomonni depante Rehoboam, ramram manderangko, mongsongbate salgrochipakni manderangko ka∙saninggija jakkalahaon, Jeroboam, Rehoboam rajani kosako chakatdilaha aro, salgrochipakko bak dakon, uan salgrochipakni ba Israelni raja ong∙aha.

Abija  (Judani Raja)

Uni bimingko banobade Abijam banoba Ahija ineba janapa. Uni ma∙a-paani bidingoba name rongtalbreja. 1 Rajarang 15:2; 2 Serikani 11:22-rangode Maakani depante ine agana, indiba pagipako janapa dongja. 2 Serika 13:2-3 janapani gita Maakaara Absalom aro Gibeani Urielni demechik ong∙achim. 2 Samuel 14:27-o janapani gitade, Absalomo demechik saksa donga aro uni biming Tamar ong∙achim. Josephusni aganani gitade, Maakade  Absalomni demechik ong∙ja,  su∙gipa jean Tamar aro Urielni demechik ong∙achim. Ua jeni depanteba ong∙bo,ua Judao bilsi gittamna raja ong∙angaha.

Asa (Judani Raja)

2 Serika 14:1-2-o janapani gita, Asa, Abijani depante ong∙a.  1 Rajarang 15:2 aro 2 Serika 15:10-o janapani gitade, uni ma∙gipako Maaka mingachim; Indiba Maakaara Abijani ma∙gipa aro Rehoboamni jikgipasa ong∙skaa. Uni gimin uko niatode Maakade Asani ambitangsa ong∙na kraa ine aganna man∙gen. Uan, mingsinggipa rani ong∙ani giminsa uni ma∙gipa ine janapakon ine mitam mitam sandie nigiparang agana. Ua bilsi sotbrisana Judani raja ong∙aha.

Nadab (Israelni Raja)

Sastroo Nadab minggipa komibeoba sakbri donga aro uamanga:  Aaronni depante dal∙batgipa (Chanani 3:2), Juda ma∙chong Shamaini depante (1 Serika 2:28), Benjaminni ma∙chongoni Gibeonni depante (1 Serika 8:30), aro Jerobaom I-ni depante, jean pagipani pal raja ong∙rikaha. Ianode Jeroboam I-ni depanteko miksonga. Uan, Asani Judao sason ka∙mitingon, Israelni raja ong∙aha. Uan Jeroboamni gnigipa depante ong∙a. Ua bilsi gninasan Israelni raja ong∙angaiaha.

Baasha (Israelni Raja)

`Jeroboam, Isolni nikanio namgijako dakaha. Uni ja∙mano uni depante Nadabba namgijako dakaha aro iani a∙sel Isol uamangni ma∙chongoniko raja ong∙angkuna nangnikjaha. Uni bilsi gni sason ka∙engkuon, Issakarni ma∙chong, Ahijani depante Baasha uko so∙ote, Israelo raja ong∙skaaha. Baasha a∙bachenggipa bilsirangon namen janggi tangaha, indiba adita bilsini ja∙manode, Jeroboam aro uni depante Nadab gitan, Isol Jihovani kosako pap ka∙aha. Ua bilsi kolgrikbrina (911-871 BCE) sason ka∙angaha (1 Raja 15:25-34).

Ela (Israelni Raja)

Baashani ja∙mano, uni depante Ela, Israelo raja ong∙aha. Unomiting, Zimri minggipa uni nokkol pamong uni kosako melapruaha. Ela ua somoio chu ringe, mamingnaba simsakgija dongengachim. Unon Zimri uni kosako chakate uko so∙ote, uni pal raja ong∙rikaha. Uni raja ong∙chengani bilsion ua, Elani pilak ma∙chongni me∙asarangko saksaba dongpilgija so∙ottokaha. Ela, pagipani ja∙mano, bilsi gnisan sason ka∙rikaha (1 Raja 16:8-14)

Zimri (Israelni Raja)

Ta∙raken re∙gipade ta∙raken bon∙aia ingipa gita, Zimri salsninasan raja ong∙aiaha. Ua so∙otachi, singhasonko ra∙sekaha aro so∙otachin singhasonko gimaataha. Ua rajako so∙otaha ine knaahaon, Israel gimik uni kosako chakate, Omriko raja songskaaha. Uamanng uni dongramko changduulahaon, ua an∙tangni killako wa∙alchi so∙e, an∙tangko so∙otaha. Uan, Israelni rajarangni gisepo kan∙dikbate sason ka∙gipa ong∙aha. An∙chingni A∙chikrangni aganbewalo aganode, ua salsaba singhasono asongsrapgijan siangaha ine aganna man∙gen (1 Raja 16:15:20).

Omri (Israelni Raja)

Omri, Salgro Israelni dokgipa raja ong∙e bilsi chi∙gnina sason ka∙angaha. Ua adita bilsina Tirzako skotong songjinma done, sason ka∙aha aro Samariao bilsi dokna skotong songjinmako done sason ka∙aha. Uni Samariao skotong songjinmako rikgipa adita bilsimangna baiaha, indiba ja∙mano Assyriarang napbae uko ra∙sekaha. Uni somoimitingo Zimri aro Tibni uni kosako chakataha, indiba Zimri an∙tangko so∙ote siaha aro bilsi brimangna dakgrike Tibniko amaha. Ua, uni songnokko bilakatna, Sidonni raja Ethbaal baksa nangrimaha. Uni gimin ua uni depante Ahabko, uni demechik  Jezebelko bia ka∙ataha aro ja∙mano uan, uamangko gipin isolko olakkiatna draaha (1 Raja 15:15, 2 Serika 22:2).

Ahab (Israelni Raja)

Israelni raja Ahab, Omrini depante, jean Sidonni raja Ethbaalni demechik Jezebelko bia ka∙a, ua bilsi kolgrikgnina sason ka∙angaha. Ua Samariao uni dongram ba palaceko mongma wagamchi nitobee tariaha. Uni somoion Syriarang baksa dakgriksimna nangaha (1 Raja 22:1). Ua saksa bimchipgipa, rake kam ka∙gipa aro jeko miksonga ba jotton ka∙a, ukon chu∙sokatgipa ong∙achim. Ua, Sidonni raja Ethbaalni demechik Jezebelko ra∙e, uamang baksa nangrimna man∙aha, badingchiwalanio tang∙doe, a∙songko silataha. Indiba ua, jikgipa Jezebelko namnikatna, Samariao Baalna on∙kanggimin nokko rikaha, jean Israel manderangko pap ka∙aniona dilangaha (1 Raja 16:32). Uni depante saksa, Kolaiade tol∙e katchinikgipa ong∙achim.Uni somoio, mongsongbate, uni Baalni katchinikgiparangko rakkiani aro Israelrangko pap ka∙atani gimin, Elija ua katchinikgiparangko Isolo bi∙e salgini wa∙alko ga∙akdapate so∙otaha (1 Raja 18:3-20).

Jehoshaphat (Judahni Raja)

Jehoshaphat, Asa rajani depante, Judani brigipa raja ong∙a (873 -849 BCE).  Uni somoio Juda bilakgipa a∙song ong∙aha. Ua bang∙a sipai kotokrangko rakkiaha (2 Serika 17:1-2). Ua Israelni raja Ahab baksa nangrime  man∙e cha∙gipa ong∙aha aro Ahabni una dakchakaniko man∙aha. Ua uni depante Jehoramna Ahabni demechik Athaliako bia ka∙ataha. Haida ian, Solomonni,  Pharaoni demechikko ra∙e, Egypt baksa nangrimaming apsan ong∙naba donga. Una Philisti aro Arabni manderangba bang∙a on∙anirangko ra∙baaha (2 Raja 17:10-11).

Ahazia (Israelni Raja)

Ahazia, Ahab aro Jezebelni depante, jean Jehoshaphatni depante Jehoramni jikgipa, Athaliani adatang ong∙a.  Uni sason ka∙ani bilsigni ong∙engon, Moabrang re∙bae uko den∙aha aro unoni joljolan ua siaha. Uni sinasio ua, uni ma∙a-paani namgijako parake aganaha. Uko, uni ma∙a-paa, Baal-Zebubni katchinikgipa ong∙na on∙ahachim (1 Raja 22:51-53; 2 Raja 1:1). Ua depante dongjani gimin, uni pal Judani raja, Jehoshaphatni depante Jehoram raja ong∙rikaha (2 Raja 1:17).

Jehoram (Israelni Raja)

Jehoramni ma∙a-paani bidingo adita jajaani donga. 2 Raja 1:17-o japani gitade uan Judani raja, Jehoshaphatni depante, jean Ahabni demechik Athaliako bia ka∙gipa ong∙achim.  2 Raja 3:1-6-o janapani gitade uan Ahab aro Jezebelni chonbatgipa depantesa ong∙skaa. Uko niatode, haida uan Ahabni chawari ong∙ani giminsa uko uni depante ine seahakon ine chanchiatna man∙a. Uan, Ahaziani pal Israelo raja ong∙rikaha aro Samariao Baalko olakkianiko jegalaha.  Indiba sandie nigiparangni aganani gitade uan, Jehoshaphatni depante ong∙ja; uan Ahab aro Jezebelni chonbatgipa depante, Athalianiba jonggipa ong∙achim. Athaliani segipakoba Jehoram minga aro uasa Jehoshaphatni depante, jean Judani rajaba ong∙skaa. Ua bilsi chi∙gnina kingking Israelni raja ong∙aha.

Jehoram (Judani Raja)

Jehoram Judani raja Jehoshaphatni depante ong∙a. Jehoshaphat, an∙tangni songnokko bilakatna, Ahab baksa melie, depantegipa Jehoramna, Ahabni demechik Athaliako bia ka∙ataha. Uni pagipa namgipa ong∙oba ua Jihovani mikkango namgijako dakaha. Uan dal∙batgipa depante ong∙e, songnokko man∙riknagipa ong∙oba jonggipako so∙otaha. Haida uan, uni jikgipa Athalia, Jezebelni demechikni ku∙pattianichi ong∙na nanga ine mitam mitam sandie nigiparang agana.  Ua bilsi chetna Judako sason ka∙angaha (1 Raja 22:50; 2 Serika 22:11).

Ahazia (Judani Raja)

Judani raja Ahazia, Jehoram aro Athaliani depante ong∙a. Uan, pagipani pal Judao raja ong∙rikaha. Ua, uni ma∙gipa Athaliani ku∙pattianiko ra∙e, namgijako dakaha. Ua Ahabni depante Jehoram baksa meliaha aro uamangni ku∙pattiako ra∙aha (2 Serika 5-8). Uni a∙sel Isol uko ka∙o nangaha. Ja∙mano ua Jehu baksa dakgrikanio siaha (2 Serika 22:8).

Jehu (Israelni Raja)

Jehu, Jehoshaphatni depante ong∙a aro uko Nimshini depante ineba agana. Sandie nigiparangni aganani gitade, uni pagipade Jehoshapatan, Nimshide bini atchutangsa ong∙achim. Una skang Ahabni ma∙chongoni raja ong∙giparang Jihovani nikanio namgijako dakaha. Unomiting Jehu, sipai kotokko dilgipa saksa ong∙engachim. Ahabni ma∙chongni namgijako dakanina, uamangko so∙otchina, Elisha katchinikgipa, uko Israelni raja ong∙china to nongaha (2 Raja 9:1-10). Uko Elisha katchinikgipani to nongako manderang knaahaon, an∙tangtang ba∙rarangko ane, uan uamangni raja ong∙aha ine singgako sike uko mandera∙aha. Unon ua Joramni kosako melapruaha (2 Raja 9:11-15).  Joram, Jehuna kene an∙pile katon, uko Judani raja so∙otaha aro ja∙mano, Judani rajakoba Jehu so∙otsrangaha. Ua, Jezebel aro Ahabni ma∙chong gimikko aro Baalko olakkigiparangko so∙ote galaha (2 Raja 10:12-17).

Athalia (Judani Rani)

Athalia, Ahab aro Jezebelni demechik ong∙a. Uni depante Ahazia, Jehu  baksa dakgrike siaha. Depantegipa siahaon, Athalia uni pal rani ong∙rike, bilsi dokna sason ka∙aha.  Uni janggi tanganio, Ahaziani ma∙gipa aro Judani raja Jehoramni jikgipa aro ja∙mano rani ong∙e kamko ka∙anio, Jihovani nikanio namgijako dakaha aro manderangko Isoloniko chel∙ate Baalko olakkiatskaaha (2 Raja 8:25-10:26 ).

Joash (Judani Raja)

Joash,  Ahazia aro Zibiani depante ong∙a. Judani raja Ahazia siahaon, uni ma∙gipa Athalia, rajani dedrang, mongsongbate raja ong∙riknagiparangko so∙ote galaha. Unomiting Ahaziani depante Joashde chonengani gimin mamingkoba dakna changkujachim. Uaba me∙asa ong∙ani gimin, ukoba Athalia so∙otnaba dongachim. Uni kamrangko, Jehoramni nogipa aro Joashni manitang Jehosheba  u∙ie, uko sriksrik torom noko bilsi dokna donnuaha. Jehoshebani segipa Jehoiada saksa namgipa kamal dal∙gipa ong∙e, uko nama bewalo dal∙ataha. Joash Judani raja ong∙ahaon Jehoadani ku∙pattianio a∙songko name sason ka∙aha. Ua, Ahabni, Jehoramni, Ahaziani aro Athaliani andalatgimin a∙songko jasengatpilaha. Ua Judani manderangko Jihovako olakkiatna man∙pilaha. Ja∙mano ua dal∙ahaon, aro mamatang Jehoiada budepaahaon an∙tangni skanio pangchakbataha aro uni a∙sel uni mamatang Jehoiada so∙ota man∙e siaha. Mamatang Jehoiada siahaon,  ua manderangni dabiako knachake, Ashera aro gipin isolrangko olakkina cholko otaiaha (2 Raja 11 1-21; 2 Raja 12:1-10).

Amazia (Judani Raja)

Judani raja Amazia, Joash-ni depante ong∙a. Pagipa siahaon ua Judani raja ong∙rikaha. Raja ong∙ahaon ua pagipako so∙otgiparangko so∙otskaaha (2 Raja 12:21-14:1-4). Ua Jihovani nikanio namakon dakaha, indiba gisik nangmanchae ba Daud gita ka∙tong srongade ong∙jachim ine Sastroo agana. Uaba Israelni raja baksa nangrime sipairangko chimongaha aro Edomni manderangko so∙otaha. Ja∙mano ua Edomni isolrangna dangdike on∙aha (2 Serika 25:5-13). Ua Isoloni chel∙angani a∙sel ja∙mano so∙otako man∙e siaha (2 Serika 25:25-28).

Jehoahaz (Israelni Raja)

Israelni raja Jehoahaz, Jehuni depante ong∙a. Ua mitde dakanirangko olakkiaha. An∙tangko mingsingatna ua, Bethel aro Dan a∙brio matchu bi∙sako bimang dake olakkina on∙aha. Uni namgijani gimin Isol, Syriani raja Hazael aro uni depante Ben-hadadni jako on∙aha. Jehoahaz Isolo mol∙moloa, Isol uko knachakaha. Ua bilsi 17 na Israelni raja ong∙e sason ka∙angaha (2 Raja 13:1-9).

Jehoash (Israelni Raja)

Jehoahaz siahaon, Samariao Israelni kosako, uni depante Jehoash raja ong∙rikaha. Ua raja ong∙ahaon Isolni kosako namgijako dakaha; ua Nebatni depante Jeroboamni re∙ruraa gita re∙ruraaha.  Uni chasongo changgittamna Syria baksa dakgrike, changgittamnan Syriako amaha. Ua Judani raja Amaziakoba dakgrike amaha .Ua bilsi chi∙dokna raja ong∙e sason ka∙aha (2 Raja 13:10-25; 2  Raja 14:8-16).

Jeroboam (Israelni Raja)

Israelni raja Jeroboam, Jehoashni depante ong∙a. Ua bilsi sotbrina Israelni raja ong∙e sason ka∙angaha. Uaba Nebatni depante Jeroboamni janggi tanga gita, namgijako dake re∙ruraaha. Ua saksa ka∙donggipa aro dakgrikna changgipa ong∙e, Israelo sipai dolrangko bilakataha. Uni somoio a∙song tom∙toman baksa silroroaha, indiba uamangoni bang∙batan gamna rikgipa aro an∙tangtangna chanchigipa aro kangalrangna ka∙sagijagipa ong∙achim. Unbaksanaba uamango cholon ong∙siani, kangalrangko onchepani aro chu ringrakgiparang bang∙achim. Iani giminan Amos katchinikgipa uko jegale aganaha (Amos 5:10-12; 7:13;8:6).

Uzzia (Judani Raja)

Judani raja Uzzia, Amazia aro Jekoliani depante ong∙a. Ua bilsi sotbongagnina Judani raja ong∙e sason ka∙angaha. Uni pagipa Amazia aro atchutang Joash gitan ua a∙bachengo namen dakaha, bang∙akon chu∙sokataha indiba bon∙kamachibarade namgijako dakaha. Ua an∙tangan an∙tangko bilakatgipa, rake kamko ka∙gipa aro songnokko bilakatna sikgipa ong∙a. Uni somoio a∙song silroroaha, gama-ge∙anirang namaha. Uni a∙sel uko a∙gilsakni dingtang dingtang biaprangchinan mingsingangaha.

Jotham (Judani Raja)

Judani raja Jotham, Uzzia raja aro Jerushani depante ong∙a aro uan pagipani pal raja ong∙rike bilsi chi∙dokna Judani raja ong∙aha. Bilsi chi∙dokna sason ka∙oba ua bilsi chikkingmangnade pagipa baksan sason ka∙aha. Pagipa tangengoba, konchi cha∙ani gimin ua pagipani pal sason ka∙aha. Uaba nambatgipa Judani rajarangoni saksa ong∙a. Uni somoio Amonrang baksa dakgrikaha, indiba ua Amonrangko bamatna man∙aha. Uni chasongoba a∙song tom∙toma, silroroa, man∙e cha∙a aro bilakaha. Ua namgipa mande ong∙oba, uni manderang an∙tangtangna chanchigipa aro gamna rikgiparang ong∙skaaha ( 2 Raja 15:5-38).

Ahaz (Judani Raja)

Judani raja Ahaz, Jotham rajani depante ong∙a. Uaba pagipa siani ja∙mano bilsi chi∙dokna Judani raja ong∙rikaha. Sandie nigiparangni nikani gitade, Ahaz saksa Judani sason ka∙giparangoni namjabatgipa ong∙a. Ua uni pagipani re∙anioni namen bikpilaha. Ua Israelni raja Ahabni re∙aniko ja∙rikaha. Ua Judako nagandeataha ba cholon ong∙siaona dilaha (2 Serika 28: 19-22).  Una skang darang Judani rajaba Baalko olakkianiko ra∙gatkujachim. Haida ua uni depanterangonikon Molekna boli on∙aha aro ian Jihovani nikanio mitchiani ong∙achim. Uni namjani gimin manderang uko mandera∙jaha. Ua siahaon, manderang uko rajarangni gopramo gopgija, Jerusalemni  ramram manderangni gopramosa gopaha (2 Serika 28:26-27).

Zekaria (Israelni Raja)

Israelni raja Zekaria, Jeroboam II-ni depante ong∙e pagipani pal raja ong∙rikaha. Uan Jehu ma∙kringoni bon∙chotgipa raja ong∙a. Ua aro uni pagipa aro atchutangrang, Nebatni depante Jeroboamni janggi tanga gita janggi tangaha. Uni a∙sel Isol uamangko ka∙o nangaha. Uni raja ong∙aoni jadok ong∙engon Shallum uko so∙otaha. Uni ja∙mano darangba Jehu ma∙chongoni raja ong∙gipa dongjaha (2 Raja 14:29-15:11-12).

Shallum (Israelni Raja)

Israelni raja Shallum, Jabeshni depante saksa ka∙donggipa ong∙a. Ua Zekariako so∙ote uni pal Samariao Israelni raja ong∙rikaha. Indiba dukni kattaara, uni jasasan sason ka∙engkuon uko Gadini depante Menahem so∙ote uni pal raja ong∙skaaha.  Ua jasanasan sason ka∙aiaha. (2 Raja 15: 10-15).

Menahem (Israelni Raja)

Menahem, Gadini depante ong∙a aro bilsi chikkingna Samariao raja ong∙aha. Ua Shallumko so∙ote uni pal raja ong∙rike, uni manderangkoba so∙ottokaha. Judao aro Israelo darangba ugita ka∙ting dakgipa raja dongkujachim. Ua, an∙o donggipa me∙chikrangkoba ok rapraktokaha. Ua Nebatni depante Jeroboamni re∙anio re∙rurae, Isolni nikanio papko ka∙aha. Ua songnoktangko bilakatna, Assyriani rajanaba gus du∙aha (2 Raja 15:14-22).

Pekahia (Israelni Raja)

Menahemni siani ja∙mano, uni depante Pakahia uni pal Samariao Israelni raja ong∙rike, bilsi gnina sason ka∙angaha. Uaba Nebatni depante Jeroboamni re∙anio re∙rurae Jihovani nikanio pap ka∙aha. Uni bilsi gnina sason ka∙anio, maming nama kamko aro jatna a∙songna chu∙sokataniko serika dongja. Uni gimin ua saksa a∙songna-jatna gisiko nanggijagipa, jekon Alsia Raja ine aganna man∙genchim (2 Raja 15:22-26). Uni simsakgija dongmitingo Peka uni songnokona napbae, uko so∙ote uni pal raja ong∙rikaha.

Peka (Israelni Raja)

Remaliani depante Peka, Pekahiako so∙ote uni pal raja ong∙rikaha. Uaba saksa ka∙ting dakgipa aro Jihovani nikanio namgijako dakgipa ong∙achim.  Ua Assyria baksa nangrime, songnoktangko bilakatna jotton ka∙aha, indiba ja∙mano Assyriani Tiglathpilser re∙bae, uni manderangko rim∙gittangangaha. Uni ja∙mano Elani depante Hoshea uni kosako melaprue uko so∙otenba uni pal raja ong∙rikaha. Ua,bilsi kolgrikna Samariao Israelni raja ong∙e sason ka∙angaha. 

Hoshea (Israelni Raja)

Elani depante Hoshea, Pekako so∙ote uni pal Samariao Israelni raja ong∙rikaha. Uaba Jihovani nikanio papko ka∙aha. Assyriani raja uni kosako chadrapon ua uni nokkol ong∙e, Assyriana bilsio kajinako gamna nangaha. Ja∙mano ua Egyptni raja So baksa ku∙monge Assyriani rajana kajinako on∙jaha. Uko Assyriani raja u∙iahaon, Samariaona dobae Hosheako bilsi gittamna chipchangduule donaha. Uni bilsi skuna sason ka∙engon, Assyriarang Israelrangko rim∙gittangangaha. Uan, Israelni (Samariani) bon∙kamgipa raja ong∙aha (2 Raja 15:30. 2 Raja 17:1-6).

Hezekia (Judani Raja)

Hezekia, Ahaz aro Abijani depante ong∙a aro pagipani pal Judani raja ong∙rikaha. Ua bilsi 29-na Judani raja ong∙e sason ka∙aha. Bak dakgimin Israelo, Hezekiaan dal∙batgipa raja ong∙gen ine  mitam mitam sandie nigiparang agana. Uko Duk Chakgipa Nokkol ba Suffering Servant, jean Jisu Kristoko mesoksogipa raja ong∙a ineba agana. Uni kosako bang∙a dake nianirang, duknirang, sinjetanirang sokbaon ua Isolosan ka∙dongaha. Ua raja ong∙chengon, pagipani chipe dongipa do∙gako oe, Isolko olakkina chol on∙aha. Kamalrang, aro manderang an∙tangtangko, torom nokko rongtalataha. Manderangni gisik tangchapilaha ba revive ong∙aha. Manderang bak chikkingni baksako ra∙bataiaha (2 Serika 29:1-36; 2 Serika 30:1-12; 2 Serika 31:1-21).

Manasse (Judani Raja)

Hezekia aro Hebhzibani depante Manasse, pagipani pal Judani raja ong∙rike bilsi sotbonga bongana sason ka∙angaha. Uan, uni pagipani re∙anioni namen bikpilaha. Ua, bimang dake olakkie, ong∙siani kamko ka∙aha. Ua bang∙a Isolko olakkigiparang aro mitam mitam katchinigiparangkoba so∙otaha aro uni a∙sel an∙chian Jerusalem gimikan jokangaha. Ku∙ritingchi aganritingani gitade, uan Isaia katchinikgipakoba, bol ning∙ao nape chakako so∙otaha (Ianide name sakki dongja, ku∙ritingchi agangipasa). Uni namgijani aro ka∙namgijani a∙selara, uko ku∙pattigipani a∙sel ong∙na nanga ine bang∙a sandie nigiparangan agana. Beben, ua ja∙mano gisik pil∙aha, indiba ja∙manchakdugaaha. Iani a∙sel uko aro uni manderangko rim∙gittangangaha.

Amon (Judani Raja)

Manasseni depante Amon, pagipani palo raja ong∙rikaha. Pagipa Manasse, uni namgija dakaoni, uni bon∙kamgipa salrangosa gisik pil∙ani gimin, depantegipa Amonna nama skianiko on∙na man∙jaha. Ua, pagipani namgija dakgipa bilsirangkosa nikbataha. Uni a∙sel uaba name janggi tangjaha. Pagipa sinasiahaon gisik pil∙e mitde dakanirangko galahachim, ukon ua ra∙gattaipile namgijako dakaha. Ua namgijako dake bilsi gnina sason ka∙angaha (2 Raja 21:18-26).

Josia (Judani Raja)

Judani  raja Josia, Amon aro Jedidani depante ong∙a. Ua saksa, Juda aro Israelni rajarangoni nambatgipa raja ong∙aha. Ua pagipani pal raja ong∙rike bilsi kolatchisana sason ka∙aha. Ua bilsi chet ong∙on raja ong∙aha. Uni pagipa aro atchutangrangoni bang∙an Isolni nikanio namgijako dakaha aro Isol Jihovako watgalaha. Badiaba rajarang torom nokni do∙gako chipaha aro Niamni Ki∙tap ba Torahkon galaha.  Uandake namjabegipa rajarangni ja∙mano, dambegipa, bilsi chetsan ong∙aigipana raja ong∙rikna altuani ong∙jachim. Indiba uan manderangni chanchianio bikpilaha. Isolni skanio janggi tangaha, Isolko am∙aha, torom nokni do∙gako otaiaha. Bilsi chi∙chet ong∙on ua Niamni Ki∙tap ba Torahko sandie nikaha. Uni namgipa raja ong∙aniara adita namgipa manderangni a∙sel ong∙achim. Skanggipao uni ma∙gipa, Jedida saksa namgipa me∙chik ba ma∙gipa ong∙a. Gnigipao, Shaphan minggipa saksa  namgipa mande ong∙achim. Ua setimgipa ba Sastroko pe∙e setimgipa ba scribe ong∙e, raja bi∙sana name ku∙pattiaha. Gittamgipao Jeremiani pagipa Helkiaba saksa namgipa skigipa ong∙a aro uaba una nambee ku∙pattiaha (Jeremia 1:1). Brigipao Zephaniaba saksa namgipa katchinikgipa ong∙e, una ku∙pattiaha. Bongagipao Hulda katchinikgipaba una ku∙pattiaha (2 Raja 21-22).

Jehoahaz (Judani Raja)

Jehoahaz, Josia aro Hamutalni gnigipa depante ong∙a. Ua gnigipa depante ong∙oba manderang uko namnikbatani gimin, uan pagipani pal raja ong∙rikaha. Ja∙mano Egyptni raja uko rim∙gittangaha aro uni pal uni adatang Jehoiakimko raja songskaaha. Uaba saksa ong∙gijagipa isolko olakkie janggi tangangaha. Ua jadoksan raja ong∙na man∙aha (2 Raja 23:10-34).

Jehoiakim (Judani Raja)

Judani raja Jehoiakim Josia aro Jedidani depante ong∙a. Uni bimingmanchade Eliakimsa ong∙achim. Uni jonggipa, Jehoahaz rajako Egyptni Pharao-Neko rim∙gittange ra∙ange, uni pal Eliakimko raja songaha aro uko Jehoiakim ine bimingba mingskaaha. Ua Egyptni rajana kajinako on∙na, a∙songni manderangoniko bang∙bea sonarangko kajina ra∙aha aro manderangko ka∙saninggija jakkalaha.  Uan Urija minggipa katchinikgipako so∙otaha aro Jeremiani ki∙tapkoba so∙e galaha.  Uni somoio Babylonni raja Judaona dobaaha aro ua uni nokkol ong∙aha. Uni ja∙mano dingtang dingtang a∙songrang uni kosako chakataha. Bon∙chotaode Nebukadnezzar raja uni songnokko ra∙seke uko so∙otaha. Ua  bilsi chi∙sana  Judani raja ong∙angaha (2 Raja 23:34- 24:7; Jeremia 26:20-26).

Jehoiakin (Judani Raja)

Jehoiakin, Jehoiakim aro Nehushtani depante ong∙a. Ua bilsi chi∙chet ong∙on pagipani pal raja ong∙rikaha. Uaba pagipa gitan namgija janggi tangaha aro manderangko ka∙saninggija jakkalaha. Uni ja gittam salchikking sason ka∙mitingon, Babylonni raja Nebukadnezzar Jerusalemona re∙bae, uko aro uni manderangko Babylonona rim∙gittange ra∙angaha (2 Raja 24:6-16).

Zedekia (Judani Raja)

Zedekia, Josia aro Hamutalni depante, Jehoahaz, Jehoiakimni jonggipa ong∙a. Jehoiakinko rim∙gittangangon, Nebukadnezzar raja uko Judani raja ong∙na songangskaaha. Uaba Isol Jihovana bamjaha. Una agreba ua, Babylonni raja Nebukadnezzarnaba bamjaha. Uni gimin Nebukadnezzar raja uko ka∙o nange Jerusalemko jabrina chipchangduule donon, songjinma karap ong∙aha. Guareko pe∙prue, uni sipairangko Kaldearang so∙otaha. Rajako , uni dedrangko aro uni manderangko Babylonona rim∙gittangangaha. Uni depanterangko uni mikkangon so∙otaha aro uko mikron otaha. Ua somoion Jerusalemni torom nok aro dal∙dalgipa nokrangko so∙aha. Uan Judao bon∙kamgipa raja ong∙aha (2 Raja 25:4-21).

 Chu∙gimikko Mikrak Chadambe ki∙taponiko man∙gen

 

 

Wednesday, 30 January 2019

NANG ON·GILANI

NANG ON·GILANI

Bluwin Ch. Sangma

America a·songni Neil Armstrong, Edwin Aldrinmangni janggi tanganiko na·a knaaha. Una agreba a·gilsako mingsinggipa manderang, jekai Sir Edmund Hilary, Tenzing Norgay,                  Sir Isaac Newton, Galileo, Kalpana Chawla, Martin Luther, Abraham Lincolnmangni janggi tangani giminba knaaha. Uamang, uamangni janggi tanganio, a·gilsakna maikobade donangaha. Ian, uamangni dilgipa ong·ani ja·gamrang ong·a aro uamangni ga·anggipa ja·gam ba on·gilaniko an·ching da·alonaba nikengkua. Ia somoio an·ching, Jisuni sninggipa Thomas maiko on·gilaha uko niange nina. Thomasni biming man·chaara maichim, uko namede aganna man·ja. Uko Ibri ku·siko Thomas aro Greek ku·siko Didymus minga ine agana, indiba ia minggnini ortoan jonja inesan ong·aia. Mitam mitam sandie nigiparangni nikani gitade, uko Judas Thomas mingachim ine agana. A·gilsakna on·gilgiparangoni, mitamrangde namakon on·gila, indiba mitamrangni on·gilanide nambea ong·ja. Thomasni on·gilanikoba an·ching bang·bataan namgijakosa on·gila ine u·itoka. Thomasni gimin aganode, an·chingoni bang·batan bebera·gijagipa ba bebera·ninggijagipa inesan u·ibataia. Indiba an·ching, ning·tue sandigenchimode, Thomas mairongpile namgipa, dingtanggipa aro gipinrangni on·na man·gijako on·gilaha ine nikgen.
Saknarimna Sikaniko On·gilaha
(Johan 11:16)
Ia on·sogimin Sastroo, Thomas-ni, “Hai an·chingba re·na, un baksa sipana gita” ine agananiko nikna man·a. Iano uni agangipa katta, namen ka·dongani aro gipinrangoni dingtanggipa katta ong·a. Johan 11-o, an·ching, Lazarusni siako, Jisuni tangchaatpilaniko nika. Jisu, Lazarusko siaoniko tangchaatna skang, uko de·mesana aganaha (Johan.11:11-15); indiba una salsaba salgnimang skangan, Jisuko Jihudirang ro·ong gogrimna am·ahachim (Johan.11:8). Uni giminan uni sninggiparang uko ua biapona re·anganiko nangnikjachim. Unona re·angna Jisuna altuani ong·jaenga. Ua je kamko daknasiengachim, uko champenggiparang bang·achim.  When there is proposition, there will be opposition” ba “Maikoba dakna ba ka·na chanchiengode, uko champenggiparang dongaia” ine aganani kakketan ong·a. Uandaken ua somoio, Jisuni ministry-oba ong·engachim. Uko ro·ong gona am·gipa biapona re·taina am·ako knahaon, uni sninggiparang jajrengaha. Uamang, uamangko dilgipa Jisunaba kenchakaha. Minggipin, uamang an·tangtangba sina kenaha. Uni giminsa uamang Jisukoba ua biapona re·aniko nangnikjaengachim. Jinmarangni kenengon, jinmarangni jajaengon, sninggiparangoni saksa dingtangko aganaha. Uan, gipin gipin sninggiparangoni dingtanggipa ong·a. Ua, ua somoio, Jisu baksa saknarimna tariaha. Uni giminsa ua, “Hai an·chingba re·na, un baksa sina,” ine aganaha. Johanni sea Nama Kattani bang·bata kattarangan mingsana bate ortorang donga. Ianoba “Hai re·na,” ingipani ortoba minggni donga. Sea baibai niatode uan, un baksa re·paani ine nikgen. Indiba mainiba bimango (symbolically) niatgenchimode uan, mission terminology-o aganani ong·a ine nikgen. Jisuni missionara janggitangko on·anian ong·a. Thomas ua somoio, Jisu baksaan uni missiono bakko ra·na tariaha. Ka·sara angni pilak ma·a-paarang, jong-ada no-abirang aro angni pilak ripengskarang. Da·alo na·aba Thomas gita, gipinrangoni dingtange chanchigipa, ka·dongipa, Kristo baksa duk chakrimna tarigipa ong·genma? Ma gipinrang gitan, man·jawa, namjawa, amjawa ine donggenma? An·ching jinmani aganako, jinmani namnikako dakpaaiode, janggi tangna altuaen man·a. Songming-nokming aro darangmingan meli-ma·gape dongna man·a. Indiba na·a mamingkoba on·gilnade man·jawa, ja·rikpanasan man·aigen. Saoba agana, “It’s human to follow the crowd but it’s divine to stand alone.” “Jinmako ja·rikania mandeni bewal ong·a indiba saksan chadengania Isolni bewal ong·a.” Oe, uni gimin on·gilna sikode, ‘basakobade’ dingtanggipa, ka·donggipa, jinmani kosako chadengna man·gipa ong·na nanggen. If you kneel before God, You will stand before Man,” ba “Na·a Isolni mikkango ja·sku dipanode, na·a manderangni mikkango chadenggen,” ine Dr. V. V. Thomasni aganako saoba saobarangde knaenggnok. Haida an·chingni manderangni kosako chadengna man·gijaniara, Isolni mikkango ja·sku dipanjani a·sel ong·akon ine chanchiatna man·a. Minggipin dake agangenchimode, an·ching Isolni mikkango ja·sku dipanjani a·selan manderangni mikkango ja·sku dipanenga ba jinmani namnikako dakenga aro iani a·selan mamingkoba on·gilna man·jaenga ine aganna man·gen.
Sing·sandina Sikanio On·gilaha
(Johan. 14:5)
Daluoni Paikan-ona re·gipa, National Highway 51-ko na·a re·e nikaha ine anga chanchia. Re·e nikkujaode, basakoba re·ange nibo, biaprangde namen an·sengbea. Ramao seanirangko ba sign boardrangko niangon, uano skul nok donga, uano gilja nok donga, uano mitde nok donga, uan Willimnagarchina re·gipa, uan Dadengchina re·gipa ine nikangna man·gen. Una agreba adita re·ani ja·manon, badita chel·kuenga ukoba nikna man·gen. Jisu, uni sninggiparangko rimbitengon, a·gilsakni ramako re·ean rimbitaha ba kam ka·dilaha. Uni re·gipa aro re·nasigipa ramarangko bang·batakon sninggiparang u·iachim. Ua ramarangko uni sninggiparang u·ia inean Jisuba Johan 14:4-o aganaha. Unon Thomasde rokom ritcha sing·anirangko Jisuo sing·skaaha. Uan bi·sarangni sing·ani gita ong·genchim. Haida ua sing·ani Jisuko man·dikatenggenchim. “O Gitel, na·a baona re·nasia, uko chinga u·ija; ramako chinga maidake u·ia?” ine ua Jisuna aganaha. Jisuan uamangko u·ia ine agangenchimoba, Thomasde u·ija ine aganskaaha. Haida, Jisuni uandake aganmitingo, indakgipa sing·aniko sing·na gipinrangde pa·jaha, indiba Thomas ua somoioba ka·dongbeen Jisuna aganaha. “Sing·aniko sing·ode minute bongana goka ong·gen indiba sing·aniko sing·jaode janggi tanga gimik goka ong·gen” ine agananiko an·ching knaa. Thomas, a·gilsak gita ramako u·ia, indiba gisikni bidingode ua u·ijachim. Uni gimin ua jerangko sing·a ba agana, ua kakketan ong·a. Uni sing·aniara, uo skie ra·na sikani gisik donga ine nikna man·a. Uni uandakgipa sing·aniko sing·on Jisu, “Angan rama aro bebe aro janggi,” ine aganaha. Una skangde, Thomas, Jisuko rama aro bebe aro janggi inede u·ikujachim.
Paikanoni Turaona re·gipa rama, Rongdenggre a·doko gari bolsa re·na man·gija donggipani gimin salsao Rev. Nicky Sangma toe aganengachim. Ua gariara mai a·selni gimin re·na man·jaha na·a u·iama? Uan petrol bon·changani giminsa re·na man·jachim. Ua gariara mai dakgipa gari na·a u·iama? Ua garini ki·sangchipak aro sambengo, “Indian Oil” ine sea donga aro uan petrol salgipa garichim. Petrol salgipa garian petrol bon·changania baditan dukni ba knadikani ong·a. Kosako janapgimin gita na·a saksa skia man·gipa ong·ean da·oba dilenga aro mikkangchiba dilangkuna chanchienga. Da·o na·a dilna changengani gimin, mikkangchiba name dilangkuna man·gen iade ong·ja. Indiba na·a mikkangchiba dilangkuna skode, na·aba skidape ra·aniko ra·kuna, sing·sandikuna, am·sandikuna, poraidapkuna nanggen. Thomas jerangkon u·iaha, uoba u·isokgijanirang donga, uni giminsa ua sing·sandikuaha. Sing·sandiani, am·sandiani, an·tangko taridapani (update) dongjaode, haida nang·naba petrol salgipa garini petrol bon·change re·na man·gija donga gita, maming dilna changani gunrangan dongjawaha. Beben na·a dilgipade ong·kuainaba donga. Skigipa Sunder Sangmani agana gita, pulpit-on sinaba donga, indiba uan bimingmangmangsan ong·aignok. Dilangkuna skode an·tangko tarichongmotna ba skidape ra·nan nanga. Skidape ra·jaode, dilnaba nangjaha, ja·rike ropaaibojok. “The moment you stop learning, you stop growing, and you stop leading” ba “Na·a skie ra·aniko dontongon, na·a dal·roroanio dontonggen, aro na·a dilna man·anioba dontonggen” ine dilgipa ong·ani gimin u·ibegiparang agana.  
Sakgipinrangna Bate Mandera·anio On·gilaha
(Johan. 20:28)
Jisuko bebera·giparang bang·en donga. Uamang sakantian Jisuko de·mittela aro mandera·a ba chuata. Mitamrang Jisuko Jokatgipa ba Messiah ine agana. Saoba saobarang uko Gitel ine agana. Saoba saobarang uko Isolni depante ine okama. Saoba saobarang uko Rabbi ba skigipa ine okama. Saoba saobarang uko Daudni depante ineba okama. Ia pilakan uko mandera·ani, dal·nikani aro chunikani ong·a. Jisu, siaoni chakatpilmane, Magdalene Mariamna mikkang pa·chengaha. Magdalene Mariamba uko Rabboni ine okamaha aro Gitelko nikaha ine aganaha. Unikoa Ua, uni sninggiparangna mikkang pa·aha. Uni mikkang pa·mitingo Thomas uamang baksa dongjachim. Thomas sokbaahaon, gipin sninggiparang una uamang Gitelko nikaha ine aganaha. Uamangba uko Gitel inean okamaha. Uamang Thomasna Gitelko nikaha ine aganon, Thomas uko jejaha, indiba unoba ua gipinrangni chanchiaoni dingtange chanchiaha. Ua sakgipinrang maiko dakenga, uko brak me·gol jola matjol dakpaaigija  dingtange chanchigipa ong·aha. Ua, salsa ba salgni ba salgittamna skangmangmang Jisuko nikaha. Ua Jisuko chisolo datkapako, jako ja·o gojal datako aro uni oksiko sel·uchi su·ako nikaha. Uni giminsa ua, Jisu siaoni chakatpiloba, uni jako ja·o datkapgipa aro oksiko sel·uchi su·gipa paride donggen ine chanchiaha. Uan, uni gipin sninggiparangoni dingtange chanchianiko mesokani ong·achim. Jensalo Jisu una mikkang pa·aha aro jako ja·o datkapgipa aro oksiko su·gipa pariko mesokaha, unon ua, “O, angni Gitel aro angni Isol,” ine aganaha (Johan. 20:28). Ian gipin gipin manderangni aro gipin gipin sninggiparangni mandera·ana bate mandera·ani ine nikna man·gen. Uni mandera·ani, maikai gipinrangna bata na·a u·iama? Darang bebera·gipa aro sninggiparangba Jisuko “Angni Isol” inede inkujachim. Uamangoni bang·batan, “Angni Gitel,” “Angko Jokatgipa,” “Rabbi” ba “Rabboni,” inesan okamaiachim. Indiba Thomasde, “O angni Gitel aro angni Isol” ine okamaha. Ua somoimitingo Jisuko ‘Isol’ ine okamanide ramram ong·jachim. Jihudirangnade uan, Isolko kal·stapani (Blaspheme) ong·achim. An·tangko Isol daka ine matnangean uamang uko so·otahachim. Indakmiting somoio Thomasni, “Angni Isol,” ine okamaniara uan, sakgipinrangna bate mandera·ani gadangko mesokani ong·achim.
Da·alo an·ching Thomasni gimin knaaha aro skie ra·aha. An·chingni janggi tanganio an·ching darangmingba susana man·ja beben; indiba na·a dilgipa ong·ode, Isolni Kattako u·ianio, poraianio, simsakanio, jotton ka·anio aro pilak dakanirangon sakgipinrangna batna jotton ka·na nanggen. Sakgipinrangming apsanaiode ba uamangna komiasa komibatode, darangba nang·ko ja·rikjawa. Ja·rikani pal chonnikesa rogen.
Kosako an·ching Jisuni sninggipa Thomasni janggi tangani aro uni on·gilanirangko nikmanbaaha. Ua kattarangko knaanichi, Isol an·ching sakantinan, angko man·chape maiba mingsasikde pattianiko on·aha ine anga ka·donga. Dilgipani kamara dakpaaiani ba ja·rikpaaiani ong·ja, indiba maikoba on·gilanisa ine nikaha. Uni gimin na·aba saksa dilgipa ong·ode, Kristo baksa saknarimna aro dingtange chanchigipa ong·na nanggen. Dilgipa ong·engon aro dilangkuna chanchiode, skidape ra·naba nangkugen. Dilgipa ong·ode, pilak dakanirangon, sakgipinrangna batna nanggen.










NANG ON·GILANI

Bluwin Ch. Sangma

America a·songni Neil Armstrong, Edwin Aldrinmangni janggi tanganiko na·a knaaha. Una agreba a·gilsako mingsinggipa manderang, jekai Sir Edmund Hilary, Tenzing Norgay,                  Sir Isaac Newton, Galileo, Kalpana Chawla, Martin Luther, Abraham Lincolnmangni janggi tangani giminba knaaha. Uamang, uamangni janggi tanganio, a·gilsakna maikobade donangaha. Ian, uamangni dilgipa ong·ani ja·gamrang ong·a aro uamangni ga·anggipa ja·gam ba on·gilaniko an·ching da·alonaba nikengkua. Ia somoio an·ching, Jisuni sninggipa Thomas maiko on·gilaha uko niange nina. Thomasni biming man·chaara maichim, uko namede aganna man·ja. Uko Ibri ku·siko Thomas aro Greek ku·siko Didymus minga ine agana, indiba ia minggnini ortoan jonja inesan ong·aia. Mitam mitam sandie nigiparangni nikani gitade, uko Judas Thomas mingachim ine agana. A·gilsakna on·gilgiparangoni, mitamrangde namakon on·gila, indiba mitamrangni on·gilanide nambea ong·ja. Thomasni on·gilanikoba an·ching bang·bataan namgijakosa on·gila ine u·itoka. Thomasni gimin aganode, an·chingoni bang·batan bebera·gijagipa ba bebera·ninggijagipa inesan u·ibataia. Indiba an·ching, ning·tue sandigenchimode, Thomas mairongpile namgipa, dingtanggipa aro gipinrangni on·na man·gijako on·gilaha ine nikgen.
Saknarimna Sikaniko On·gilaha
(Johan 11:16)
Ia on·sogimin Sastroo, Thomas-ni, “Hai an·chingba re·na, un baksa sipana gita” ine agananiko nikna man·a. Iano uni agangipa katta, namen ka·dongani aro gipinrangoni dingtanggipa katta ong·a. Johan 11-o, an·ching, Lazarusni siako, Jisuni tangchaatpilaniko nika. Jisu, Lazarusko siaoniko tangchaatna skang, uko de·mesana aganaha (Johan.11:11-15); indiba una salsaba salgnimang skangan, Jisuko Jihudirang ro·ong gogrimna am·ahachim (Johan.11:8). Uni giminan uni sninggiparang uko ua biapona re·anganiko nangnikjachim. Unona re·angna Jisuna altuani ong·jaenga. Ua je kamko daknasiengachim, uko champenggiparang bang·achim.  “When there is proposition, there will be opposition” ba “Maikoba dakna ba ka·na chanchiengode, uko champenggiparang dongaia” ine aganani kakketan ong·a. Uandaken ua somoio, Jisuni ministry-oba ong·engachim. Uko ro·ong gona am·gipa biapona re·taina am·ako knahaon, uni sninggiparang jajrengaha. Uamang, uamangko dilgipa Jisunaba kenchakaha. Minggipin, uamang an·tangtangba sina kenaha. Uni giminsa uamang Jisukoba ua biapona re·aniko nangnikjaengachim. Jinmarangni kenengon, jinmarangni jajaengon, sninggiparangoni saksa dingtangko aganaha. Uan, gipin gipin sninggiparangoni dingtanggipa ong·a. Ua, ua somoio, Jisu baksa saknarimna tariaha. Uni giminsa ua, “Hai an·chingba re·na, un baksa sina,” ine aganaha. Johanni sea Nama Kattani bang·bata kattarangan mingsana bate ortorang donga. Ianoba “Hai re·na,” ingipani ortoba minggni donga. Sea baibai niatode uan, un baksa re·paani ine nikgen. Indiba mainiba bimango (symbolically) niatgenchimode uan, mission terminology-o aganani ong·a ine nikgen. Jisuni missionara janggitangko on·anian ong·a. Thomas ua somoio, Jisu baksaan uni missiono bakko ra·na tariaha. Ka·sara angni pilak ma·a-paarang, jong-ada no-abirang aro angni pilak ripengskarang. Da·alo na·aba Thomas gita, gipinrangoni dingtange chanchigipa, ka·dongipa, Kristo baksa duk chakrimna tarigipa ong·genma? Ma gipinrang gitan, man·jawa, namjawa, amjawa ine donggenma? An·ching jinmani aganako, jinmani namnikako dakpaaiode, janggi tangna altuaen man·a. Songming-nokming aro darangmingan meli-ma·gape dongna man·a. Indiba na·a mamingkoba on·gilnade man·jawa, ja·rikpanasan man·aigen. Saoba agana, “It’s human to follow the crowd but it’s divine to stand alone.” “Jinmako ja·rikania mandeni bewal ong·a indiba saksan chadengania Isolni bewal ong·a.” Oe, uni gimin on·gilna sikode, ‘basakobade’ dingtanggipa, ka·donggipa, jinmani kosako chadengna man·gipa ong·na nanggen. If you kneel before God, You will stand before Man,” ba “Na·a Isolni mikkango ja·sku dipanode, na·a manderangni mikkango chadenggen,” ine Dr. V. V. Thomasni aganako saoba saobarangde knaenggnok. Haida an·chingni manderangni kosako chadengna man·gijaniara, Isolni mikkango ja·sku dipanjani a·sel ong·akon ine chanchiatna man·a. Minggipin dake agangenchimode, an·ching Isolni mikkango ja·sku dipanjani a·selan manderangni mikkango ja·sku dipanenga ba jinmani namnikako dakenga aro iani a·selan mamingkoba on·gilna man·jaenga ine aganna man·gen.
Sing·sandina Sikanio On·gilaha
(Johan. 14:5)
Daluoni Paikan-ona re·gipa, National Highway 51-ko na·a re·e nikaha ine anga chanchia. Re·e nikkujaode, basakoba re·ange nibo, biaprangde namen an·sengbea. Ramao seanirangko ba sign boardrangko niangon, uano skul nok donga, uano gilja nok donga, uano mitde nok donga, uan Willimnagarchina re·gipa, uan Dadengchina re·gipa ine nikangna man·gen. Una agreba adita re·ani ja·manon, badita chel·kuenga ukoba nikna man·gen. Jisu, uni sninggiparangko rimbitengon, a·gilsakni ramako re·ean rimbitaha ba kam ka·dilaha. Uni re·gipa aro re·nasigipa ramarangko bang·batakon sninggiparang u·iachim. Ua ramarangko uni sninggiparang u·ia inean Jisuba Johan 14:4-o aganaha. Unon Thomasde rokom ritcha sing·anirangko Jisuo sing·skaaha. Uan bi·sarangni sing·ani gita ong·genchim. Haida ua sing·ani Jisuko man·dikatenggenchim. “O Gitel, na·a baona re·nasia, uko chinga u·ija; ramako chinga maidake u·ia?” ine ua Jisuna aganaha. Jisuan uamangko u·ia ine agangenchimoba, Thomasde u·ija ine aganskaaha. Haida, Jisuni uandake aganmitingo, indakgipa sing·aniko sing·na gipinrangde pa·jaha, indiba Thomas ua somoioba ka·dongbeen Jisuna aganaha. “Sing·aniko sing·ode minute bongana goka ong·gen indiba sing·aniko sing·jaode janggi tanga gimik goka ong·gen” ine agananiko an·ching knaa. Thomas, a·gilsak gita ramako u·ia, indiba gisikni bidingode ua u·ijachim. Uni gimin ua jerangko sing·a ba agana, ua kakketan ong·a. Uni sing·aniara, uo skie ra·na sikani gisik donga ine nikna man·a. Uni uandakgipa sing·aniko sing·on Jisu, “Angan rama aro bebe aro janggi,” ine aganaha. Una skangde, Thomas, Jisuko rama aro bebe aro janggi inede u·ikujachim.
Paikanoni Turaona re·gipa rama, Rongdenggre a·doko gari bolsa re·na man·gija donggipani gimin salsao Rev. Nicky Sangma toe aganengachim. Ua gariara mai a·selni gimin re·na man·jaha na·a u·iama? Uan petrol bon·changani giminsa re·na man·jachim. Ua gariara mai dakgipa gari na·a u·iama? Ua garini ki·sangchipak aro sambengo, “Indian Oil” ine sea donga aro uan petrol salgipa garichim. Petrol salgipa garian petrol bon·changania baditan dukni ba knadikani ong·a. Kosako janapgimin gita na·a saksa skia man·gipa ong·ean da·oba dilenga aro mikkangchiba dilangkuna chanchienga. Da·o na·a dilna changengani gimin, mikkangchiba name dilangkuna man·gen iade ong·ja. Indiba na·a mikkangchiba dilangkuna skode, na·aba skidape ra·aniko ra·kuna, sing·sandikuna, am·sandikuna, poraidapkuna nanggen. Thomas jerangkon u·iaha, uoba u·isokgijanirang donga, uni giminsa ua sing·sandikuaha. Sing·sandiani, am·sandiani, an·tangko taridapani (update) dongjaode, haida nang·naba petrol salgipa garini petrol bon·change re·na man·gija donga gita, maming dilna changani gunrangan dongjawaha. Beben na·a dilgipade ong·kuainaba donga. Skigipa Sunder Sangmani agana gita, pulpit-on sinaba donga, indiba uan bimingmangmangsan ong·aignok. Dilangkuna skode an·tangko tarichongmotna ba skidape ra·nan nanga. Skidape ra·jaode, dilnaba nangjaha, ja·rike ropaaibojok. “The moment you stop learning, you stop growing, and you stop leading” ba “Na·a skie ra·aniko dontongon, na·a dal·roroanio dontonggen, aro na·a dilna man·anioba dontonggen” ine dilgipa ong·ani gimin u·ibegiparang agana.  
Sakgipinrangna Bate Mandera·anio On·gilaha
(Johan. 20:28)
Jisuko bebera·giparang bang·en donga. Uamang sakantian Jisuko de·mittela aro mandera·a ba chuata. Mitamrang Jisuko Jokatgipa ba Messiah ine agana. Saoba saobarang uko Gitel ine agana. Saoba saobarang uko Isolni depante ine okama. Saoba saobarang uko Rabbi ba skigipa ine okama. Saoba saobarang uko Daudni depante ineba okama. Ia pilakan uko mandera·ani, dal·nikani aro chunikani ong·a. Jisu, siaoni chakatpilmane, Magdalene Mariamna mikkang pa·chengaha. Magdalene Mariamba uko Rabboni ine okamaha aro Gitelko nikaha ine aganaha. Unikoa Ua, uni sninggiparangna mikkang pa·aha. Uni mikkang pa·mitingo Thomas uamang baksa dongjachim. Thomas sokbaahaon, gipin sninggiparang una uamang Gitelko nikaha ine aganaha. Uamangba uko Gitel inean okamaha. Uamang Thomasna Gitelko nikaha ine aganon, Thomas uko jejaha, indiba unoba ua gipinrangni chanchiaoni dingtange chanchiaha. Ua sakgipinrang maiko dakenga, uko brak me·gol jola matjol dakpaaigija  dingtange chanchigipa ong·aha. Ua, salsa ba salgni ba salgittamna skangmangmang Jisuko nikaha. Ua Jisuko chisolo datkapako, jako ja·o gojal datako aro uni oksiko sel·uchi su·ako nikaha. Uni giminsa ua, Jisu siaoni chakatpiloba, uni jako ja·o datkapgipa aro oksiko sel·uchi su·gipa paride donggen ine chanchiaha. Uan, uni gipin sninggiparangoni dingtange chanchianiko mesokani ong·achim. Jensalo Jisu una mikkang pa·aha aro jako ja·o datkapgipa aro oksiko su·gipa pariko mesokaha, unon ua, “O, angni Gitel aro angni Isol,” ine aganaha (Johan. 20:28). Ian gipin gipin manderangni aro gipin gipin sninggiparangni mandera·ana bate mandera·ani ine nikna man·gen. Uni mandera·ani, maikai gipinrangna bata na·a u·iama? Darang bebera·gipa aro sninggiparangba Jisuko “Angni Isol” inede inkujachim. Uamangoni bang·batan, “Angni Gitel,” “Angko Jokatgipa,” “Rabbi” ba “Rabboni,” inesan okamaiachim. Indiba Thomasde, “O angni Gitel aro angni Isol” ine okamaha. Ua somoimitingo Jisuko ‘Isol’ ine okamanide ramram ong·jachim. Jihudirangnade uan, Isolko kal·stapani (Blaspheme) ong·achim. An·tangko Isol daka ine matnangean uamang uko so·otahachim. Indakmiting somoio Thomasni, “Angni Isol,” ine okamaniara uan, sakgipinrangna bate mandera·ani gadangko mesokani ong·achim.
Da·alo an·ching Thomasni gimin knaaha aro skie ra·aha. An·chingni janggi tanganio an·ching darangmingba susana man·ja beben; indiba na·a dilgipa ong·ode, Isolni Kattako u·ianio, poraianio, simsakanio, jotton ka·anio aro pilak dakanirangon sakgipinrangna batna jotton ka·na nanggen. Sakgipinrangming apsanaiode ba uamangna komiasa komibatode, darangba nang·ko ja·rikjawa. Ja·rikani pal chonnikesa rogen.
Kosako an·ching Jisuni sninggipa Thomasni janggi tangani aro uni on·gilanirangko nikmanbaaha. Ua kattarangko knaanichi, Isol an·ching sakantinan, angko man·chape maiba mingsasikde pattianiko on·aha ine anga ka·donga. Dilgipani kamara dakpaaiani ba ja·rikpaaiani ong·ja, indiba maikoba on·gilanisa ine nikaha. Uni gimin na·aba saksa dilgipa ong·ode, Kristo baksa saknarimna aro dingtange chanchigipa ong·na nanggen. Dilgipa ong·engon aro dilangkuna chanchiode, skidape ra·naba nangkugen. Dilgipa ong·ode, pilak dakanirangon, sakgipinrangna batna nanggen.