Monday, 13 March 2023

CHUBATAO HOJANA (Mati 21:1-17)--Palm Sundayna Tarigimin

 

CHUBATAO HOJANA (Mati 21:1-17)

            Bluwin Ch. Sangma

A∙gilsako chubatgipa a∙bride, A∙nilma Sko Dotdeng ba Mount Everestan ong∙a. Chibimarangoni bakrobatgipade Nile Chibimaan ong∙a aro an∙chingni A∙chik A∙songo chubatgipa a∙bride Nokrekan aro dal∙batgipa chibimade Simsang Chibimaan ong∙a. Indiba badia a∙brian onbatgipa, badia chibima ba chiringan chonbatgipa ba bakkandikbatgipa, ukode darangba u∙ijakon. Mandeni janggi tangani, kam ka∙ani, sea-jotani bewalrangoba chubatgipa ba climax-ona sokanirang donga. Ia on∙sogimin Sastroo, mande jinmani Jisuko rasong on∙e agananiba, chubatgipa mandera∙ani ba mittelani ba climax of praises-an ong∙a. Uarango pangchake an∙ching “Chubatao Hojana,” ine katta bichongko done chanchiangna.

Jisu Raja Ong∙aniko Mesoka (pod 1-5)

            Mingnamgre songni Balgira minggipa me∙apa gadom saksa, bia ka∙aoni antisa ja∙mano sobachi re∙angaha. Soba matchote re∙bapilnasio ua, Ritime baksa golpoaha. Ritime uko Mingnamgreni ine u∙iahaon, “Angaba mijao na∙song songchian roangna chanchiachim, somoi man∙jaha,” ka∙dingsmita gnang aganaha. Uni aganako knae, “Sachiba roangna am∙achimma?” Balgirani sing∙on, “O, ia Balgiramangko bia ka∙oara,” Ritime aganchakaha. Unon Balgira on∙tisa ka∙dingsmite, “Angan Balgira,” una talataha. Unosa Ritime, un baksa golpogipaan Balgira ine u∙iaha.

Niam Gitcham Sastroo, Jisuni gimin, Uni Raja ong∙ani ba Jokatgipa ong∙ani gimin agansoaha. Aganasan ong∙aija, ua  mandeni bimangon atchiaba atchiaha, janggi tangaha, dangdikaha, Isol ong∙ani chinrangko mesokaha, indiba Jihudirang Uan Jokatgipa ba Raja inede u∙ikujachim. Unigiminsa Ua, ia on∙sogimin Sastroo, an∙tangni raja ong∙aniko mesokna re∙baaha. Ua, Uni ia a∙gilsako donge dangdikanio, bang∙a changon ja∙achi re∙aha aro basakoba ringrango songreaha. Matburingo gadoe re∙akode janapa dongbreja. Ua, Uni Jerusalemo rasong chae napani somoiosan matburingo gadoaha. Ua matburingara gipin matburing ong∙ja, indiba gadasachim. Uan, darangniba gadokugijagipa ba gipin malrangko gatkugijagipa ong∙achim. Uandake gadao gakataniara raja ong∙aniko mesokani ong∙achim. Skangni somoio, dakgrikna jakkalgipa ba dakgrikgiparang gureo gakate re∙baronga, indiba tom∙tomanina re∙bagipa rajasa gadaode gadoe re∙barongachim. Jisu, an∙tang gisiko sikmanchaean ba deliberately-an, gadao gadoaha. Uan, Uni gimin Sastroo sesogimin ba mesoksogiminko, Jihudirangna mesokna ong∙achim. Uano ua mongsongbate Zekaria 9:9-o agangipako dake mesokaha. Jihudi dilgiparang, uani gimin poraigiparang ong∙achim.

Jinmarang Uko Mandera∙a (pod 6-11)

Badiaba manderang, ku∙sikchide jekoba dakna man∙aia, indiba kamde mingsaba donggijaba ong∙na man∙aia. Uandakgipa manderangkon Speech Oriented ine agana.  Mitam manderanga, ku∙sikde aganrakja, indiba kamkode jekoba ka∙na man∙skaa. Uandakgipa manderangkon Action Oriented ine aganskaa.  Ia on∙sogimin Sastroo Jisuko mandera∙giparang, Jisuna rasong on∙giparangde minggnian donga. Uamang kamchiba Uko mandera∙aniko mesoka aro ku∙rangchiba Uko mandera∙a ba rasong on∙aha. Skanggipao uamangoni mitamrang bol bijakrangko ramao ansoaha. Uamangoni mitamde ba∙ratangtangko ramao ansoaha. Ian dal∙gipa mande ba rajako mandera∙ani ong∙achim. Ian, uamangni Uko mandera∙aniko kamchi mesokani ong∙achim. Kejul bijakrangko ra∙e, re∙jomaaha. Uamang badiaba a∙song ba jatko, uamangni dilgipa dakgrike amode, kejul bijakko ra∙e re∙jomaachim. Greekrangni dilgipa, jean an∙tangko Isol ine agangipa, Antiochus Epiphanies-ko Judas Maccabeus  dakgrikdilaha aro bilsi gittamna dakgrike, Simon Maccabeus-ni somoio uko amahaon, uamang Maccabeas-kon jokatgipa ine kejul bijakrangko ra∙e re∙jomaaha. Iano, Jisuna ba∙ratangtangko aro bol bijakrangko ansoani, kejul bijakrangko ra∙e re∙jomaaniba, Jisuan Rome-rangko dakgrike ame, raja ong∙gen ine chanchiani ong∙achimkon.

Gnigipao uamang,Jisuko mandera∙aniko, Una rasong on∙aniko, ku∙sikchiba aganaha. Uamang una skang aro ja∙man re∙giprang Hojana ine gam∙bee aganaha. Ian, Niam Gitchamo, mongsongbate Gitrango, Hallel ba Halleluiah ingipaming apsanangani gimin, an∙ching Halleluiah, Hojana aro Amen-ni ortoko niange nichengna. Skanggipao, Halleluiah ingipa ian Ibri katta minggitam, Hallel + U+Iah/ Jah-ko ra∙gimin ong∙a. Skanggipao Hallel ba Halal ingipa verb-ara Praise ba Mittela ingipa ong∙a. Gnigipao, U (oo) ingipaara, Ibri Imperative plural verb, jean jinmako ge∙etani aro basakobade jinmako ku∙manganiba ong∙a. Gittamgipa, Iah ba Jah, uan Gitel ba Isol ba Jehovah ba Yahweh  ong∙a. Uko Orthodox Ibri manderangde sea gita gam∙atmalja ine, basakobade Elohim ba Adonnai inesa gam∙ata. Ua gimikko ra∙gope, Isol Jehovahko mittelbo ba Hai an∙ching Isol Jehovako mittelna ine ong∙achim ine nikatna man∙a. Iano mingsa gisik ra∙ania je, U ingipa Imperative plural verb ong∙ani gimin, saksan olakkianiode uko jakkalja, indiba jinma olakkiosa uko jakkala.

Hojana Ba Hosanna ingipaara Greek katta, jean Ibri kattao Hosiana aro Aramaic kattao oshana ingipaoni ong∙a, jeni ortoan save ba jokatbo ine ong∙a. Minggipin basakobade ua kattako amanina, cheanina rasong on∙na ba mittelnaba jakkala. Amen ingipa kattaara, Ibri kattaan ong∙a, jeni English kattaan Truth ba bebe ba kakket ine ong∙achim. Iako Isolo bi∙ani ja∙mano minganiara, anga jeko bi∙a, uko bebe inean bebera∙a ine ong∙genchim. Minggipin Amen-ni English kattaara, so be it ba Let it be so ba uandaken ong∙china ba angaba ukon namnikpaa ine ong∙genchim.

Kosako janapgimin gita, jinmarang Jisuna rasong on∙engon, kamchi aro ku∙rangchiba mandera∙aha. Ku∙rangchi mandera∙anio, una skang re∙gipa aro ja∙man re∙iparang gam∙bee Hosonna ine chrikaha. Ian, Uko mandera∙ani ba de∙mittelani aro minggipnara bi∙ani ba mol∙molani kattaba ong∙achim. Rasong on∙ani ba de∙mittelanio uan raja ong∙e, gipin jatrangko amaha ingipa gita ong∙achim. Bi∙ani ba mol∙molanioara, da∙on jokatbo ine ong∙skaengachim. Uamang Hojana inemangmang aganaijaha, indiba Daudni Depantena Hojana! ine aganaha (pod 9). Ian, da∙o sason ka∙nagipade gipin jat barori ong∙ja, Israelmancha manchaan, Daud rajani nokadamonin ine jinmana chrike parakaniba ong∙achim. Pod 10-ode, Gitelni bimingo re∙bagipa, pattia man∙gipa ine agana. Uko A∙chikkuo talatna sepangbatgipa kattade, “Nang∙kode amani ba∙aba ba∙nangjok chi∙nangjok. Dakipa-Rugipaba  chingni oripao ga∙ako, ringpekao napsrimo, chingna chelchakna nagng∙kosa watatjok ba pattijok,” ingipaan ong∙genkon. Ian, Ibri manderangni chanchianiode, uamangko jokatna Gitelan pattiaha ba watataha ine ong∙skaachim. Uni ja∙mano, saoba saobarang uko katchinikgipa ine mandera∙skaa ba aganskaa (pod 11). Iarangan ua manderangni Jisuko, ku∙rangchiba mandera∙ani aro apsan somoion mol∙molani ba bi∙ani kattarangkoba mesokachim.

Uamang Uko kamchiba mandera∙aniko mesoka. Ku∙rangchiba mandera∙aniko mesokaha. Haida iana Jisu kusi ong∙enggenma ong∙jaenggen, on∙sogimin Sastroo mamingba janapani dongja. Indiba gipin Sastroni bakrango Uni aganako niatode, ua uamangni kamna ba ku∙rangna kusi ong∙ade ong∙ja ine nikgen. Maini gimin? ine sing∙ode, uamangni mandera∙ani ba uamangni mol∙molani uan, uamang Uko a∙gilsakni raja ba bilko man∙gipa gitasa chanchiachim. Indiba Jisuara janggiko on∙na man∙gipa rajasa ong∙achim. Ia somoio, Jisu nang∙ko aro angkoba, ku∙rangchi aro kamchi mandera∙aniko aro mol∙molanikoan nangnika. Indiba an∙chingara maidakgipa mandera∙aniko dake Uko kusi ong∙atskagen.

Jisu Uamangni Dakbewalko Dingtangata (pod 12-17)

Uko mandera∙ani kattarangko knasoode, torom noko donggiparang ba olakkina re∙bagiparangoni bang∙aan kusi ong∙tokenggenchim. Indiba uan, uamangni chanchia gita ong∙jaha. Uano mes do∙bokrangkoara nanganasa mobaa aro uan boli on∙na ong∙achim. Jemangan breenga, uamanba boli on∙na nanganasa breengachim. Indiba ua, uno bregipa aro palgiparangko a∙rikataha (pod 12). Uko nikahaon, bang∙bataan suk ong∙jaenggnok. Haida saoba saobarangde, da∙o chingni raja ong∙nakgipade naba nawang, ka∙ba ka∙ting ineba chanchiengnaba donga. Indiba Jisu, ua somoio uamangni namgijagipa dakbewalko mesoknasa iako dakaha.

Jisu, Niam Gitchamo seanio pangchake dakbewalko namnikjae uarangko dakaba ong∙ja. Ua, boli on∙anirangko jegalja. Ua, tangka sreanikoba jegalja, indiba uamangni ru∙uta bilsirangna dakrongbagipa Long Established Tradition, jean Sastroni gita ong∙gijako dakrongani giminsa ong∙achim. Pod 13-o, “Na∙simang uko dokprete ra∙giparangni a∙kolsa dakaha,” ine janapa. Iano a∙kol ingipako English kattaode dens ine agana aro uni minggipin English kattade stronghold, jeni ortoan bilake kam ka∙ram ong∙achim.

Skangni somoio, cha∙ue aro dokprete ra∙giparang, rong∙kol ning∙ao dongnue chakjokode ramram man∙na neng∙achim. Arabian-ni Walrango, Alibaba aro Kashimni golpooba, cha∙ugiparangni rong∙kolo gam chimonganiko janapa. Skangni A∙chik A∙songo, songsa-songgipin baksa bobil dinggrikmiting an∙chi ring∙grikmitingoba, rong∙kolo nape katahaode dingna ba den∙na man∙jaha ine agana. Ia on∙sogimin Sastroo Jisuba, torom nokko dokprete ra∙gipa manderangni dongram ba gam chimongram gita ong∙aha ine agana. Maini gimin? ine sing∙ode  an∙ching aditako niangna man∙gen.

Skanggipao ua palgipa aro bregiparangko a∙rikataha ine agana. Uko gipin gipin Sastroode, mes do∙bokrangko a∙rikataha ine aganskaa. Ian, mes do∙bokrangko boli on∙ako namnikjani giminde ong∙ja, indiba uamangni dakbewalrang namjani giminsachim. Ua somoio, chel∙aoni re∙bagipa mitam Jihudirangde, mes do∙bokrangkoba ra∙bagija, torom noko palgipakosa breachim. Mitamranga rama chel∙ani gimin mobaja. Unbaksana, Jihudi dilgiparang, uamangni mobagipa mesrangkode ra∙chakja, torom noko palgipasa rongtalatgimin ong∙a, ukosa boli on∙o Isol ra∙chaka ine aganachim. Uni a∙sel uamang jegita dam rakomangba brena nangaiachim.

Gnigipao, tangkka sregiparangni mejrangko bikpilataha ine agana (pod 12). Ua tangkarangara banoni ine sing∙ode, ian, uamangni annual temple tax ba budget ong∙achim. Sastroo ge∙etgimin gita uamang, torom nokko rikanina, bilsi 19 aro una batgipa me∙asarang bilsio changsa ½ shekel-ko ra∙bana nangachim. Ua ½ shekkelara ua somoiode salgnini hajira ong∙achim. Jisu, ua tangkarangko ra∙baani gimin, budget gilani ba ra∙baani gimin namnikjade ong∙ja, indiba uanoba uamangni namgijagipa dakbewalni giminsa ong∙achim. Ua somoio, Roman songnoko, dingtang dingtang coinage, jekai Egyptian Coinage, Tyrian Coinage aro dingtang dingtang coinagerangkon jakkalachim. Indiba Jihudi dilgiparang, Tyrian Coinage-kosa torom nokona ra∙bana tik ka∙aha aro uko Jerusalem jolosa bang∙bate man∙akon ine uamangni dakbewaloniko chanchiatna man∙a. Gipin jolni Jihudirangde, dingtang dingtang coinagerangkosa jakkalani gimin, torom nokona ra∙baahaon, uarangko Tyrian Coinage baksa srena nangachim. Torom nokna kajina gamnasan ong∙aigija, ua manianio haida uamang breeba cha∙enggen, saoba saobarangde dongchakna noknaba gamna nangenggenkon. Uarangna jakkalna nangon, uamang an∙tangtang jakkalgipa tangkako Tyrian Coinagena srena nangaha. Ian, badiaba a∙song gipinona re∙ango tangkako sreanga gita dakpilaha. Uamang, uamngni tangkako Tyrian coinage-na sreon, komibatesa man∙achim. Uandakgipa dakewalko nikahaon, Jisu suk ong∙jae uarangko bikpilataha ba pake galaha.

Jisuni ua torom noko palgipa aro bregiparangko rike galani ba a∙rikatani, tangka sregiparangko bikpilatani pilakan Sastroo mesoksogiminkon dake mesokaha. Uan, uni Isol ong∙aniko mesokani ong∙achim. Uan, Malaki katchinikgipani agansogimin, Levirangko rongtalatgen, kamalrang tik ong∙e boli on∙gen ingipako chu∙sokatani ong∙achim. Da∙alo, nang∙ni aro angni badia dakbewalko dingtangatna nangenga aro uko maikai dingtangatgen ba nambatatgen?

 

ISRAELRANGNI MA∙AMBI

 

ISRAELRANGNI MA∙AMBI

Samba-ketchio donggipa jat ba a∙songrangni ma∙ambiko niatgenchimode, Israel ba Ibri manderangni ma∙ambide ru∙utbea ong∙kuja ine aganna man∙gen. Uni gimin an∙ching Israelni sambaketchio donggipa jat ba a∙songrangni ma∙ambikoba niate nichengna.

Samba-Ketchio Donggipa Jatrangni Ma∙ambi

Mandeni biap damsano songdongchenganiko sandie niani gitade, Stone Age-ni bon∙achipak ong∙na nanga, una skang aro ua somoioba manderang rong∙kolrango nape dongachim ine Israelni ma∙ambiko sandirikite segipa John Bright agana. Totmarichi totmiting, kingmarichi kingmiting ba Paleolithic (Old Stone Age), Middle Paleolithic-ni somoioba Palestine jolo mande songdongahakon ine uno nikgipa mandeni manggrengrangko (skeleton) nie chanchichipa. Una skangde uamang maidaken dongenggen, haida re∙jojoean sokbaakon; Late Paleolithic chasongonisa manderang rong∙kolrango dongaha ine agana.  Chibibomni Chasong ba Ice Ageni bon∙achibara, haida 9000 millennium BC bilsirangoni mande ge∙a-gamanirangko daksninge nibaaha. Mesolithic Age (8000 millinium BC) bilsirangoba, manderang chiringrangni rong∙kolrango ( jekon Natufian Culture ine aganachim) nape dongaha.  Ua somoirango mande, matburingrangko sikar ka∙genchimoba, adita buringo cha∙gipa cha∙anirangko chimongaha aro ka∙sine ka∙sine an∙tangtang ge∙e-game niaha aro matburingrangkoba jilbaaha. Ua bilsi ba chasongrangon, Jerikooba mande songdongaha ine agana. Ua somoion Iraq-ni salgrochiba apsandakgipa jakkalanirangko nikaha. Iraqni Zanzi, Shanidar, Zawi Chemi, Kharim Shahirrango cha∙anirangko ge∙an baksa chimonganirangni chinrangko adita ma∙ambiko sandigiparang nikaha.

John Brightni aganani gitade, Palestine jolo mande songdongchenggipade Jerikoan ong∙a; uano 8000 millennium BC bilsirangon songdongahachim.  Uano, chonchongipa nokrangko rike ja∙manode songjinma ong∙pilaha. Skang chasongni manderangko primitive, jeko aganode pilak chanchianio ja∙manchakgipa ba skia man∙gijagipa ine ong∙achim. Indiba Jerikoo songdonggiparangko primitive ine aganna man∙jachim. Uamang uamangni song ba songjinmako ro∙ongchi kaduulachim. Ua gital chasongo ong∙ja, indiba totmarichi totmiting-kingmarichi kingmiting, Neolithic Age ba Gital Ro∙ongni Chasongosachim. Uamang uamangni nokrangko itachi rika, indiba namemanchaan reppia ba plaster ka∙achim. Uamang me∙dikrangko taria aro bimang ge∙gittam dakgipa:- pagipa, ma∙gipa aro degipa ine dongipa isol ba mitdeko olakkiachim. Una agreba uamang cholon ong∙sie janggi tangachim. Uamang, achak, do∙bok, mes, matchurangko jilaha, mi ratgipa gan∙chi ba katchirangko jakkalaha. Una agreba uamang uamangni ge∙a-gamanirangko gipin biapni manderang baksa badinggrika ba on∙sregrikaha. Haida ian Abrahamni atchina  bilsi hajalbonga skangan ong∙naba donga ine chanchichipa.

Jerikona agreba, Neolithic Age-ni somoio mande songdonggiparang uni sambajoloba aditade dongachim ine sandie nigiparang agana. Uamangoni bang∙batan a∙bachengode matburingrangko sikar ka∙e, rong∙kolrango nape ja∙manode game-ge∙e cha∙baaha.  Uandake gama-ge∙aniko  Iraqni Jarmo minggipa bipoba nikachim. Una agreba Ras Shamraoba me∙dikrangko tariaha aro ge∙a-gamanirangko dakahachim.   Anatoliani Hacilar aro Catal Huyuk-oba manderang songdongaha aro adita dakbewal-rikbewalrangko (culture) nikaha. Cilicia, Salgro Syria aro Cyprusoba manderang songdonge, me∙dikrangko tariahachim.

Neolithic Ageni somoio manderang ge∙e-game janggi tangan baksa, asonge kam ka∙gipa (office) manderangba ong∙kataha.  Paleolithic Ageode Nile Deltaara buring diltua aro matburingrangba bang∙achim. Ua biaponaba manderang matburingko sikar ka∙ange, unon dongkame ja∙manode songjinma ong∙srangaha. Songjinma ong∙ahaon uano asonge kam ka∙gipa, mongsongbate office-o ka∙giparangba ong∙kataha ine agana. Uandake baikamgipa songdonganiko Nile a∙kawerango nikbaaha.  Ua somoionin Nineve songjinmakoba rikchakataha ine agana. Uan Abrahamni dongna  ritcha 25 bilsina skangan ong∙aha ine agana.

Silko tariaonin Neolitithic Age bon∙ange, Chalcolithic ba Copper Age a∙bachengskaaha. Iani a∙sel Mesopotamiao, daka-rikanio (culturally) namroro-silroroaha. Silko jakkalani gimin ge∙a-gamanirang nambataha. Gama-ge∙anina chiko jokatna donggerangko cho∙aha. Manderangba jelbra-jelsuae songjinma  ba city-state a∙bachengaha. Ua somoioni Mesopotamia Civilization a∙bachengaha.

Mesopotamiani kosak  jol songjinma ong∙e, pilak daka-rikanio namroro-silroroengon, ka∙machipakde songadam ong∙kuengachim.  Tigris chibimani sambajolo donggipa, Lower Mesopotamia, jean songadam ong∙achim, uamangba ge∙a-gamanio namroroaha aro a∙ako dingtang dingtang bimango tarina changgiparang bang∙aha. Uamang a∙anikon dingtang dingtang  matburing aro mitderangko nitobee tarina changanina mingsingachim. Uan Abrahamna bilsi 2000 mang skangchim ine agana.

4000 millennium BC-ni bon∙kamachibara, Mesopotamia gimikon silroro-namroroani ba civilization gipaha. Lower Mesopotamia silroro-namroroan baksa, dal∙gipa songjinma ong∙baaha. Ua biapo gama-ge∙anina mikka waani chu∙ongjani gimin uamang, chibimani chikon dongge cho∙e ra∙baaha. Ua donggerangko cho∙ani salsano man∙jaha, indiba baditaba ritcha bilsirangko nangaha. Sea-jotaniba nakataha, uko Sueria rangan a∙bachengama ma badiaba jatrangsama, sandie nigiparang namede aganna man∙ja, indiba civilization ba silroro-namroroanide Sumeriarangchin ong∙aha ine agana.

Ia Sumerianranga sawarang aro banoni re∙baa darangba name aganna man∙ja. Uamang Fourth Millennium BC bilsirango Mesopotamiao donga aro uamangan Lower Mesopotamiao silroro-namroroani ba civilizationko ra∙bachenggiparang ong∙a. Uamangan sea-jotanikoba a∙bachengna nanga ine chanchichipa.

Palestine joloba Chalcolithic Culture ba dakbewalrangko nikna man∙a. Mongsongbate ua somoimitingo songadamo janggi tanganian ong∙bata. Adita mande songdonggipa biapranga, Jordan chibimani rikam jekai Beersheba aro Negeb. Haida uan 3500 B.C-mango ong∙naba donga ine agana. Uamangni somoioba a∙aniko me∙dik tarie jakkala aro nokrangko jakchi tarigipa itachi rika aro pangchakanikode ro∙ongko dona. Itachi rikoba nokningko aro a∙palchipakkode nitobee taria. A∙aonikon asonge donggipa mitdeni bimangkoba taria.  Indiba ua somoio uno songdonggiparangko Israel ba Ibri manderangni gimin mamingba janapani dongjachim. Kakketko agangenchimode ua ma∙ambi chansokkujamitingo ba pre-historic chasongode Israel ba Ibri jatan dongkujachim.

Predynastic culture ba badiaba jatni bewalko name ja∙rikna skangan Egypt-oba mande songdongaha aro ua chasongko Neolithic Fayumian culture ine agana. Ua chasongan Egypto mande songdongchenggipa ong∙genkon ine agana.  Uamangni dakbewal ba cultureko , Badarian, Amratian,  Gerzean ine agana. Uan, kangalgipa songadamni dakbewalrangsan ong∙kuaengachim. Uamangni nokko, tilu gita dakgipa bipangrangko done a∙mang reppiesa rikaia. Ua somoion uamangba, me∙su, bite aro uandakgiparangko ge∙e-game janggi tangbana a∙bachengaha. Mesopotamiao gita, Egyptoba sea-jotani a∙bachengaha aro ua sea-jotaniko hieroglyphic script ine mingachim. Uamangni chasongoba silko jakkalanirangba dongaha aro Sinai Peninsulani a∙ningoniko kam ka∙anirangkoba janapani donga.  Dal∙begipa Nile chibima dongani gimin uamang ringkoba jakkalaha.

Ma∙ambi chansokkujamitingon, haida fourth millennium B.C-o Egypto predynastic culture ba dakbewalrang dongaha. Unomiting Mesopotamiao Protoliterate cultureko nikna man∙skaaha. Adita bilsirangni ja∙mano Palestine jolo Tama ba Bronze-ko jakklaniko nikaha. Unikode Palestine-o man∙gipa me∙dikrangkon Egyptoba nikaha. Una agreba Egyptni dakbewalrangko Mesopotamiaoba nikaha. Egypto sea-jotani nakataniba haida Mesopotamiarangni dakbewalrangko nike ja∙rikpaakon ine chanchichipa. Uarangko niate, uamangni chasongoba a∙song ge∙sa-ge∙gipin baksa nangrimani, haida bosturangko sregrikanirang donga ine sandie nigiparang agana.

Abraham, Haranoni uni nokni manderang aro jilanirang baksa Isolni mesokgnigipa a∙songona re∙chakatbaaha.  Minggipin dake aganode ua Palestineona jitbaaha. Ua Isolni dilanichi re∙baaha. Ua somoiode Israel jat ba Israel ma∙chongan dongkuja. Uni gimin uko Israelni ma∙ambi ba History of Israel ine agannaba man∙ja. Uan prehistoric ba ma∙ambi chansokgijani chasong ong∙a. Kanaanona sokna skang uamang biap damsano songdong-a∙chakamgija, uamang jilanirang baksa biap damsaoni damgipinona jitroroesa janggi tanga, jekon nomadic ba semi-nomadic ine aganna man∙gen.

Israelrangni Ma∙ambi

Israelrangni ma∙ambiko mongsongbate pagiparangko, Mati 1:2-20-na mesoka. Uno mesokani gita, uamangni pagitchamko Abraham minga. Abraham Ishakko ba∙aha; Ishak Jakobko ba∙aha aro Jakob Juda aro uni jonggiparangko ba∙aha; aro Juda Tamaroni Perezming Zerako ba∙aha; aro Perez Hezronko ba∙aha, aro Hezron Ramko ba∙aha; aro Ram Amminadabko ba∙aha; aro Amminadab Nahsonko ba∙aha, aro Nahson Salmonko ba∙aha; aro Salmon Rahaboni Boazko ba∙aha; aro Boaz Ruthoni Obedko ba∙aha, aro Obed Jesseko ba∙aha, aro Jesse Daud rajako ba∙aha. Aro Daud Uriani jikoni Solomonko ba∙aha, aro Solomon Rehoboamko ba∙aha, aro Rehoboam Abijako ba∙aha, aro Abija Asako ba∙aha, aro Asa Jehoshaphatko ba∙aha, aro Jehoshaphat Joramko ba∙aha, aro Joram Uzziako ba∙aha, aro Uzzia Jothamko ba∙aha, aro Jotham Ahazko ba∙aha, aro Ahaz Hezekiako ba∙aha, aro Hezekia Manasseko ba∙aha, aro Manasse Amonko ba∙aha, aro Amon Josiako ba∙aha, aro Babylonona re∙angani somoio Josia Jekonia aro uni jonggiparangko ba∙aha. Aro Babylonona re∙angani somoio Jekonia Shealtielko ba∙aha aro Shealtiel Zerubbabelko ba∙aha, aro Zerubbabel Abiudko ba∙aha, aro Abiud Eliakimko ba∙aha aro Eliakim Azorko ba∙aha, aro Azor Sadokko ba∙aha, aro Sadok Akimko ba∙aha, aro Akim Eliudko ba∙aha, aro Eliud Eleazarko ba∙aha, aro Eleazar Matthanko ba∙aha, aro Matthan Jakobko ba∙aha, aro Jakob Mariamni se Josephko ba∙aha, ia Mariamo Jisu atchiaha, jeko Kristo minga.

Ua kosako janapgipa Israelrangni pagitchamrangko niate, uamang Abrahamni deritchu-su∙ritchurang ong∙a ine nikatna man∙gen. Una bateba an∙ching sandiangkuode, Abrahamni pagipakoTera minga ine nikna man∙gen. Maini giminsa indakode, uano Terako janaskaja, iani gimin an∙ching aditako niate nina. Abrahamni pagipa Teraara, Euphrates chibimani nalsachi Jajong mitdeko olakkigipa ong∙achim. Isol Jihovako olakkigija, gipin mitderangko olakkianiara Isolni skani ba namnikani ong∙jachim. Ua mitdeko olakkiasan ong∙aigija, mitdeko bimang dake uko palgipaba ong∙achim. Haida ua, ua somoio, ua mitderangni bimangko tariean jik-dedrangko janggi tangdilenggenchim. Abrahamba, uni pagipa baksan Jajong mitdekon olakkienggen aro pagipaan mitdeni bimangko tarigipa ong∙ani gimin, haida uaba mitdeni bimangko tarina changenggenchim. Uni pagipa baksa Jajong mitdeko olakkiaonikon, Abrahamko Isol Jihova, Uko olakkichina aro Una dangdike on∙china okamaha. Mandeni ga∙akani ja∙mano, an∙tangko olakkichina Sastroo janapgipa Isolni okamchenggipade Abrahaman ong∙a. Israel jatrangara Isolni, an∙tangko olakkichina okamgiminrang ong∙a. Be∙en-bimang gita niatode uamangni pagitchamde Teraan ong∙a ine aganna man∙gen, indiba bebera∙ani ba Isolni okamaniko niate, uamang Abrahamoni ong∙baa ine aganna man∙gen.

Abrahaman Isolni okamchenggipa mande ong∙oba, uko Israel inede mingkujachim. Jakobni somoionisa, ba Jakobkosa Israel ine mingbae uan, kotok chi∙gni Israel jatrangni pagipa ong∙baaha. Unonisa uamang jelbra-jelsuae chiga dingtang a∙dok gipinona re∙roroe, Isolni donsogipa Kanaan minggipa biapo songdongeaha. Uano songdongmitingo, akkal bima sokchange chram waknachilchange, sokna brange alna tengtee, ta∙skoko man∙jae mijarengko nikjae ja∙mano Egypt a∙songo songdongeaha. Egypt a∙songo songdonge jelbra-jelsuahaon, uamangko Egyptni manderang mikron bu∙su bue, nokkol itaha. Uno nokkol ito, uamangni duk chakako aro grapako nike, Isol Moseko watate jakgitel ong∙ataha.

Kosako janapgiminrangko niate, mandeni be∙en-bimang gita sandiangode, uamangni pagitchamde Teraan ong∙a ine aganna man∙gen. Bebera∙anio ba Isolni okamaniko niatede Abrahamsa Israel jatrangni pagipa ine aganna man∙gen; indiba Sastroo mesokgipa, Isolni pattianiko man∙chenggipade Jakobsa ong∙a aro ukosa Israel ine mingaha. Uni gimin pattiako man∙aniko niatede, Jakobsa uamangni pagitcham ong∙a ine aganna man∙gen.

(Chu∙gimikko Mikrak Chadambe ki∙tapo man∙gen)

ISRAELRANGNI RAJARANG

 


ISRAELRANGNI RAJARANG

Israelrang skangode biap damsano songdonggija, re∙jojoesa janggi tanga aro uamangni rajaba dongjachim. Adita bilsirangni ja∙mano, uamango dilgipa ong∙katbaaha, indiba uamangba rajarangde ong∙jachim. An∙chingni A∙chikrangba skangonin raja dongbaja, indiba dingtang dingtang dilgiparangde donga. Uamangko skangode, Sukpa, Bonggepa, Jappa Jalimpa, Baucheng Basucheng gita dakgiparang dilbaa ine agana, indiba uamang rajarangde ong∙ja, dilgiparangsan ong∙aia. Beben A∙chikrang, uamangni dilgiparangko raja ine okama, jekai, Raja Do∙pa, Raja Jappa Jalimpa, indiba uamangba raja manchade ong∙jachim. Rajarang ong∙ode, songnokrangba donga aro uamangni sipairangba dongachim. Uamangode songnok aro sipairangba dongja. Uamang, uamangko re∙dilani giminsa uamangko raja ine okamaia. A∙chikrangde, Sonaram R. Sangmakoba Sonaram Raja ine aganaia, indiba uaba rajade ong∙ja. Abong Nogakoba Abing Raja ine okama, bebe gita Abing Raja dongbebeomangba, uaba rajade ong∙jawa, dilgipasan ong∙aigen.

A∙chikrang gitan, Israelrangoba skangode raja dongja, indiba adita bilsirangnade dingtang dingtang dilgiparangchi re∙dilbaaha. Uamangoni jatko dilchenggipako Sastroo mesokgipade Mosean ong∙gen. Uan, manderangni namnike seokgipade ong∙ja, indiba Isolsa uko, Israelrangni Egypt-o nokkol ita man∙aoniko naljokate, Ku∙rachakgimin a∙songona rimongkatbana seokaha. Uni ja∙mano, Joshua uko ja∙chongrike, Ku∙rachakgimin a∙songona re∙dilbaaha. Uamang sakgnian rajarang ong∙ja, indiba dilgipani kamko ka∙baaha. Joshuani siani ja∙manoba, Israelrango raja dongkuja. Uamangko dingtang dingtang bichal ka∙giparang re∙dilbaskaaha. Namedake sandiode, Mosean uamangni skanggipa bichal ka∙gipa ong∙achim. Ua, uni dilna neng∙nikaniko man∙mitingoba, o∙bitegipani ku∙pattianichi, uni ning∙o donggipa adita sak bichal ka∙giparangko rakkiaha. Uan, da∙ororo bichal ka∙giparang gita dakgipa ong∙ja, indiba banoba golmal ong∙ode, nangrimgrikna man∙jaengode, uamangko nangrimgrikna dakchakgipa ong∙achim. Uamangan, a∙songna-jatna chelchakani kamkoba ka∙achim. Mitam mitam sandie nigiparangni agana gitade, uamangara sason ka∙gipa raja ba dilgiparangni dongjamitingo sason ka∙ani ba nirok-simsakgiparang ong∙achim. An∙chingni Indiani gitcham Prime Minister, Professor Guljari Lal Nanda, term gnina Prime Minister ong∙aha, indiba term gnioan sal 13 praksan ong∙na man∙aha. Ua term gnioan full time ong∙gija, Care Taker ba Adhoc Prime Ministersa ong∙aiachim. Apsan daken ia bichal ka∙giparangba Adhoc Tribal Chiefs ba dilgipa ba sason ka∙gipa dongjamitingo sason ka∙sogiparang ba jatko a∙songko nirok-simsaksogiparangsa ong∙achim. Samson aro Gideonmangba Israelrangni bichal ka∙giparangan ong∙a, aro uamangde a∙songna-jatna chelchakgipani ba sipaini kamkoba ka∙aha. Mitam mitam bichal ka∙giparang jekai, Eli aro Samuelmangde kamalni kamkoba ka∙achim. Ia bichal ka∙giparangoni Samuelan bon∙chotgipa bichal ka∙gipa ong∙aha.

Israelrang, dingtang dingtang biaprango, dingtang dingtang manderangko chagronge, uamangni dakbewal-rikbewalrangko nike uamangoba raja donganiko nangnikaha. Uamang, dingtang dingtang jatrangni sinchepaniko mongsongbate, Philistirangni mikchepaniko man∙e, uamangnaba rajako on∙china Isolo dabiaha. Isol uamangni dabianina, uamangna Saulko raja ong∙atchengaha. Beben Saulna skangba uamangoni rajani kamko ka∙e nikgipa dongaha aro uara Jakobni depante Joseph ong∙achim. Uaba, raja mancha ong∙gija, rajani kamrangkosa ka∙aia. Uan, ua somoio Egypt a∙songosa Pharaoni pal kamrangko ka∙aha. Uan, da∙ororo, Prime Ministerni Office-o kam ka∙gipa ba uni Chief Secretary gitasa ong∙aigen. Raja ong∙china to nongako man∙chenggipade Benjaminni ma∙chongoni Saulan ong∙a. Ua, 1050-930 B.C.ona raja ong∙aha ine sandie nigiparang agana. Uni ja∙manode, Juda ma∙chongoni Daudsa raja ong∙aha. Daudni ja∙mano, uni depante Solomon Israel jatrangni raja ong∙aha aro uan, Israelni rajarangoni gisik seng∙batgipa ong∙a ine Sastroo janapa. Uni ja∙manode, Israel songnok bak gni ong∙aha. Israelo aro Judao sawa sawa raja ong∙aha, uko ka∙mao gita niangna man∙gen.

Saul (1015-1010 BC-Bilsi 40)

Israelrangoni Saulan skanggipa raja ong∙aha. Skangde Israelrangko Isolsa raja ong∙e sason ka∙achim, indiba uamang Isolni sason (Theocracy) ka∙aniko chu∙ongnikjae, rajani sason ba monarchyko dabiaha. Uamangni dabianina Isol ka∙o nangaha aro, Saulko uamangni raja ong∙china on∙aha. Uko Isolni mandean to nongaha, indiba bon∙chotao namgijagipa gisik uni ka∙tongo napaha. Uni somoimitingo, Philistirang baksa nanggrikaha aro Philistirango Goliat minggipa dal∙gipa aro bilakgipa mande dongachim. Goliatna Israelrangoni pilakan kenachim. Ja∙mano Daud uko so∙otaha. Daud, Goliatko so∙otahaon, manderang Saulna bate Daudko mittelbataha. Iani a∙sel Saul Daudko so∙otna am∙aha. Ua Daudko mikbutingen, Isoloni chel∙aha, iana Isol uko watgalaha. Isol uni bi∙anirangko knachakjaha. Iani gimin ua me∙mang muni pigipao sing∙pilaha (1 Samul 28). Ja∙mano Philistirang baksa dakgrikon, Saul aro uni depanterang amchakjaha. Uni gimin Saul an∙tangan an∙tangko so∙ote siaha (1 Samuel 31:1-6).

Daud (1010-970 BC-Bilsi 40)

Daud, Ruth aro Boazni deritchu, Jesseni chetgipa aro chonbatgipa depante ong∙a. Dambemitingo ua pagipani mes jakrangko nirikaha aro ja∙mano, Saulni pal uan Israelrangni raja ong∙rike mingsing-minggamako man∙aha. Saul rajani somoio, Israelrang, Philistirangni dilgipa Goliatna kenachim. Uko Daud, bengjuri goe so∙otaha. Ja∙mano, Saulni pal Isol uko Israelrangni raja ong∙ataha. Ua bilsi sotbrina (1010 BCE-970 BCE) Israelrangni raja ong∙aha.

Solomon (970-930-Bilsi 40)

Daud aro Bathshebani depante Solomon, Daudni ja∙mano Israelni raja ong∙rikaha. Uaba a∙bachengo Isolna ka∙saa, Isolni skanio re∙ruraa, bon∙chotgipa janggi tanganio ua gisikni bidingo ga∙akaha. Uaba bilsi sotbrina (971 BCE- 931 BCE) Israelni raja ong∙aha. Ua saksa gisik seng∙gipa aro man∙e cha∙begipa raja ong∙aha. Uan, pagipani rikna chanchigipa torom nokkoba rikangaha.

Rehoboam (Nangrimgimin Israel aro Judani Raja)

Rehoboam, Solomon aro uni jikgipa, Amon me∙chik, Naamani depante ong∙a. Solomonni depante Rehoboam, pagipani siani ja∙mano, nangrimgimin Israelni raja ong∙kuaha. Uan, nangrimgimin Israelni bon∙kamgipa aro Judani skanggipa raja ong∙a. Ua rajani palace-o dal∙atako man∙e, ramram manderangni neng∙nikaniko u∙ichakja aro ka∙saninggija jakkalaha. Uni gaora dakani aro manderangko ka∙saninggija jakkalani gimin, mitam Israel manderang uko ra∙chakna man∙jaha aro uni songnok bak ong∙aha. Uni kamrangko namnikjae, Salgrochipak, ma∙chong chikking, dingtang songnokko rikaha aro uni skanggipa Jeroboam raja ong∙skaaha.

Jeroboam (Bak dakgimin Israelni Raja)

Jeroboam ,Ephraime ma∙chongoni,Nebat aro Zeruahni depante ong∙a. Rehoboamni sason ka∙mitingo, uni kamrangko namnikjae, Israel songnok bak ong∙aha. Rehoboam, ma∙chong gnini chong∙motan Judani raja ong∙aha aro Jeroboam ma∙chong chikking, Israelni raja ong∙skaaha. Uan, bak dakgimin Israelni skanggipa raja ong∙a. New Bible Dictionaryo talatani gita, Solomon, Salgrochipak Millo minggipa biapo rika-cho∙ani kamrangko nirokna Jeroboamko rakkiaha. Solomonni depante Rehoboam, ramram manderangko, mongsongbate salgrochipakni manderangko ka∙saninggija jakkalahaon, Jeroboam, Rehoboam rajani kosako chakatdilaha aro, salgrochipakko bak dakon, uan salgrochipakni ba Israelni raja ong∙aha.

Abija  (Judani Raja)

Uni bimingko banobade Abijam banoba Ahija ineba janapa. Uni ma∙a-paani bidingoba name rongtalbreja. 1 Rajarang 15:2; 2 Serikani 11:22-rangode Maakani depante ine agana, indiba pagipako janapa dongja. 2 Serika 13:2-3 janapani gita Maakaara Absalom aro Gibeani Urielni demechik ong∙achim. 2 Samuel 14:27-o janapani gitade, Absalomo demechik saksa donga aro uni biming Tamar ong∙achim. Josephusni aganani gitade, Maakade  Absalomni demechik ong∙ja,  su∙gipa jean Tamar aro Urielni demechik ong∙achim. Ua jeni depanteba ong∙bo,ua Judao bilsi gittamna raja ong∙angaha.

Asa (Judani Raja)

2 Serika 14:1-2-o janapani gita, Asa, Abijani depante ong∙a.  1 Rajarang 15:2 aro 2 Serika 15:10-o janapani gitade, uni ma∙gipako Maaka mingachim; Indiba Maakaara Abijani ma∙gipa aro Rehoboamni jikgipasa ong∙skaa. Uni gimin uko niatode Maakade Asani ambitangsa ong∙na kraa ine aganna man∙gen. Uan, mingsinggipa rani ong∙ani giminsa uni ma∙gipa ine janapakon ine mitam mitam sandie nigiparang agana. Ua bilsi sotbrisana Judani raja ong∙aha.

Nadab (Israelni Raja)

Sastroo Nadab minggipa komibeoba sakbri donga aro uamanga:  Aaronni depante dal∙batgipa (Chanani 3:2), Juda ma∙chong Shamaini depante (1 Serika 2:28), Benjaminni ma∙chongoni Gibeonni depante (1 Serika 8:30), aro Jerobaom I-ni depante, jean pagipani pal raja ong∙rikaha. Ianode Jeroboam I-ni depanteko miksonga. Uan, Asani Judao sason ka∙mitingon, Israelni raja ong∙aha. Uan Jeroboamni gnigipa depante ong∙a. Ua bilsi gninasan Israelni raja ong∙angaiaha.

Baasha (Israelni Raja)

`Jeroboam, Isolni nikanio namgijako dakaha. Uni ja∙mano uni depante Nadabba namgijako dakaha aro iani a∙sel Isol uamangni ma∙chongoniko raja ong∙angkuna nangnikjaha. Uni bilsi gni sason ka∙engkuon, Issakarni ma∙chong, Ahijani depante Baasha uko so∙ote, Israelo raja ong∙skaaha. Baasha a∙bachenggipa bilsirangon namen janggi tangaha, indiba adita bilsini ja∙manode, Jeroboam aro uni depante Nadab gitan, Isol Jihovani kosako pap ka∙aha. Ua bilsi kolgrikbrina (911-871 BCE) sason ka∙angaha (1 Raja 15:25-34).

Ela (Israelni Raja)

Baashani ja∙mano, uni depante Ela, Israelo raja ong∙aha. Unomiting, Zimri minggipa uni nokkol pamong uni kosako melapruaha. Ela ua somoio chu ringe, mamingnaba simsakgija dongengachim. Unon Zimri uni kosako chakate uko so∙ote, uni pal raja ong∙rikaha. Uni raja ong∙chengani bilsion ua, Elani pilak ma∙chongni me∙asarangko saksaba dongpilgija so∙ottokaha. Ela, pagipani ja∙mano, bilsi gnisan sason ka∙rikaha (1 Raja 16:8-14)

Zimri (Israelni Raja)

Ta∙raken re∙gipade ta∙raken bon∙aia ingipa gita, Zimri salsninasan raja ong∙aiaha. Ua so∙otachi, singhasonko ra∙sekaha aro so∙otachin singhasonko gimaataha. Ua rajako so∙otaha ine knaahaon, Israel gimik uni kosako chakate, Omriko raja songskaaha. Uamanng uni dongramko changduulahaon, ua an∙tangni killako wa∙alchi so∙e, an∙tangko so∙otaha. Uan, Israelni rajarangni gisepo kan∙dikbate sason ka∙gipa ong∙aha. An∙chingni A∙chikrangni aganbewalo aganode, ua salsaba singhasono asongsrapgijan siangaha ine aganna man∙gen (1 Raja 16:15:20).

Omri (Israelni Raja)

Omri, Salgro Israelni dokgipa raja ong∙e bilsi chi∙gnina sason ka∙angaha. Ua adita bilsina Tirzako skotong songjinma done, sason ka∙aha aro Samariao bilsi dokna skotong songjinmako done sason ka∙aha. Uni Samariao skotong songjinmako rikgipa adita bilsimangna baiaha, indiba ja∙mano Assyriarang napbae uko ra∙sekaha. Uni somoimitingo Zimri aro Tibni uni kosako chakataha, indiba Zimri an∙tangko so∙ote siaha aro bilsi brimangna dakgrike Tibniko amaha. Ua, uni songnokko bilakatna, Sidonni raja Ethbaal baksa nangrimaha. Uni gimin ua uni depante Ahabko, uni demechik  Jezebelko bia ka∙ataha aro ja∙mano uan, uamangko gipin isolko olakkiatna draaha (1 Raja 15:15, 2 Serika 22:2).

Ahab (Israelni Raja)

Israelni raja Ahab, Omrini depante, jean Sidonni raja Ethbaalni demechik Jezebelko bia ka∙a, ua bilsi kolgrikgnina sason ka∙angaha. Ua Samariao uni dongram ba palaceko mongma wagamchi nitobee tariaha. Uni somoion Syriarang baksa dakgriksimna nangaha (1 Raja 22:1). Ua saksa bimchipgipa, rake kam ka∙gipa aro jeko miksonga ba jotton ka∙a, ukon chu∙sokatgipa ong∙achim. Ua, Sidonni raja Ethbaalni demechik Jezebelko ra∙e, uamang baksa nangrimna man∙aha, badingchiwalanio tang∙doe, a∙songko silataha. Indiba ua, jikgipa Jezebelko namnikatna, Samariao Baalna on∙kanggimin nokko rikaha, jean Israel manderangko pap ka∙aniona dilangaha (1 Raja 16:32). Uni depante saksa, Kolaiade tol∙e katchinikgipa ong∙achim.Uni somoio, mongsongbate, uni Baalni katchinikgiparangko rakkiani aro Israelrangko pap ka∙atani gimin, Elija ua katchinikgiparangko Isolo bi∙e salgini wa∙alko ga∙akdapate so∙otaha (1 Raja 18:3-20).

Jehoshaphat (Judahni Raja)

Jehoshaphat, Asa rajani depante, Judani brigipa raja ong∙a (873 -849 BCE).  Uni somoio Juda bilakgipa a∙song ong∙aha. Ua bang∙a sipai kotokrangko rakkiaha (2 Serika 17:1-2). Ua Israelni raja Ahab baksa nangrime  man∙e cha∙gipa ong∙aha aro Ahabni una dakchakaniko man∙aha. Ua uni depante Jehoramna Ahabni demechik Athaliako bia ka∙ataha. Haida ian, Solomonni,  Pharaoni demechikko ra∙e, Egypt baksa nangrimaming apsan ong∙naba donga. Una Philisti aro Arabni manderangba bang∙a on∙anirangko ra∙baaha (2 Raja 17:10-11).

Ahazia (Israelni Raja)

Ahazia, Ahab aro Jezebelni depante, jean Jehoshaphatni depante Jehoramni jikgipa, Athaliani adatang ong∙a.  Uni sason ka∙ani bilsigni ong∙engon, Moabrang re∙bae uko den∙aha aro unoni joljolan ua siaha. Uni sinasio ua, uni ma∙a-paani namgijako parake aganaha. Uko, uni ma∙a-paa, Baal-Zebubni katchinikgipa ong∙na on∙ahachim (1 Raja 22:51-53; 2 Raja 1:1). Ua depante dongjani gimin, uni pal Judani raja, Jehoshaphatni depante Jehoram raja ong∙rikaha (2 Raja 1:17).

Jehoram (Israelni Raja)

Jehoramni ma∙a-paani bidingo adita jajaani donga. 2 Raja 1:17-o japani gitade uan Judani raja, Jehoshaphatni depante, jean Ahabni demechik Athaliako bia ka∙gipa ong∙achim.  2 Raja 3:1-6-o janapani gitade uan Ahab aro Jezebelni chonbatgipa depantesa ong∙skaa. Uko niatode, haida uan Ahabni chawari ong∙ani giminsa uko uni depante ine seahakon ine chanchiatna man∙a. Uan, Ahaziani pal Israelo raja ong∙rikaha aro Samariao Baalko olakkianiko jegalaha.  Indiba sandie nigiparangni aganani gitade uan, Jehoshaphatni depante ong∙ja; uan Ahab aro Jezebelni chonbatgipa depante, Athalianiba jonggipa ong∙achim. Athaliani segipakoba Jehoram minga aro uasa Jehoshaphatni depante, jean Judani rajaba ong∙skaa. Ua bilsi chi∙gnina kingking Israelni raja ong∙aha.

Jehoram (Judani Raja)

Jehoram Judani raja Jehoshaphatni depante ong∙a. Jehoshaphat, an∙tangni songnokko bilakatna, Ahab baksa melie, depantegipa Jehoramna, Ahabni demechik Athaliako bia ka∙ataha. Uni pagipa namgipa ong∙oba ua Jihovani mikkango namgijako dakaha. Uan dal∙batgipa depante ong∙e, songnokko man∙riknagipa ong∙oba jonggipako so∙otaha. Haida uan, uni jikgipa Athalia, Jezebelni demechikni ku∙pattianichi ong∙na nanga ine mitam mitam sandie nigiparang agana.  Ua bilsi chetna Judako sason ka∙angaha (1 Raja 22:50; 2 Serika 22:11).

Ahazia (Judani Raja)

Judani raja Ahazia, Jehoram aro Athaliani depante ong∙a. Uan, pagipani pal Judao raja ong∙rikaha. Ua, uni ma∙gipa Athaliani ku∙pattianiko ra∙e, namgijako dakaha. Ua Ahabni depante Jehoram baksa meliaha aro uamangni ku∙pattiako ra∙aha (2 Serika 5-8). Uni a∙sel Isol uko ka∙o nangaha. Ja∙mano ua Jehu baksa dakgrikanio siaha (2 Serika 22:8).

Jehu (Israelni Raja)

Jehu, Jehoshaphatni depante ong∙a aro uko Nimshini depante ineba agana. Sandie nigiparangni aganani gitade, uni pagipade Jehoshapatan, Nimshide bini atchutangsa ong∙achim. Una skang Ahabni ma∙chongoni raja ong∙giparang Jihovani nikanio namgijako dakaha. Unomiting Jehu, sipai kotokko dilgipa saksa ong∙engachim. Ahabni ma∙chongni namgijako dakanina, uamangko so∙otchina, Elisha katchinikgipa, uko Israelni raja ong∙china to nongaha (2 Raja 9:1-10). Uko Elisha katchinikgipani to nongako manderang knaahaon, an∙tangtang ba∙rarangko ane, uan uamangni raja ong∙aha ine singgako sike uko mandera∙aha. Unon ua Joramni kosako melapruaha (2 Raja 9:11-15).  Joram, Jehuna kene an∙pile katon, uko Judani raja so∙otaha aro ja∙mano, Judani rajakoba Jehu so∙otsrangaha. Ua, Jezebel aro Ahabni ma∙chong gimikko aro Baalko olakkigiparangko so∙ote galaha (2 Raja 10:12-17).

Athalia (Judani Rani)

Athalia, Ahab aro Jezebelni demechik ong∙a. Uni depante Ahazia, Jehu  baksa dakgrike siaha. Depantegipa siahaon, Athalia uni pal rani ong∙rike, bilsi dokna sason ka∙aha.  Uni janggi tanganio, Ahaziani ma∙gipa aro Judani raja Jehoramni jikgipa aro ja∙mano rani ong∙e kamko ka∙anio, Jihovani nikanio namgijako dakaha aro manderangko Isoloniko chel∙ate Baalko olakkiatskaaha (2 Raja 8:25-10:26 ).

Joash (Judani Raja)

Joash,  Ahazia aro Zibiani depante ong∙a. Judani raja Ahazia siahaon, uni ma∙gipa Athalia, rajani dedrang, mongsongbate raja ong∙riknagiparangko so∙ote galaha. Unomiting Ahaziani depante Joashde chonengani gimin mamingkoba dakna changkujachim. Uaba me∙asa ong∙ani gimin, ukoba Athalia so∙otnaba dongachim. Uni kamrangko, Jehoramni nogipa aro Joashni manitang Jehosheba  u∙ie, uko sriksrik torom noko bilsi dokna donnuaha. Jehoshebani segipa Jehoiada saksa namgipa kamal dal∙gipa ong∙e, uko nama bewalo dal∙ataha. Joash Judani raja ong∙ahaon Jehoadani ku∙pattianio a∙songko name sason ka∙aha. Ua, Ahabni, Jehoramni, Ahaziani aro Athaliani andalatgimin a∙songko jasengatpilaha. Ua Judani manderangko Jihovako olakkiatna man∙pilaha. Ja∙mano ua dal∙ahaon, aro mamatang Jehoiada budepaahaon an∙tangni skanio pangchakbataha aro uni a∙sel uni mamatang Jehoiada so∙ota man∙e siaha. Mamatang Jehoiada siahaon,  ua manderangni dabiako knachake, Ashera aro gipin isolrangko olakkina cholko otaiaha (2 Raja 11 1-21; 2 Raja 12:1-10).

Amazia (Judani Raja)

Judani raja Amazia, Joash-ni depante ong∙a. Pagipa siahaon ua Judani raja ong∙rikaha. Raja ong∙ahaon ua pagipako so∙otgiparangko so∙otskaaha (2 Raja 12:21-14:1-4). Ua Jihovani nikanio namakon dakaha, indiba gisik nangmanchae ba Daud gita ka∙tong srongade ong∙jachim ine Sastroo agana. Uaba Israelni raja baksa nangrime sipairangko chimongaha aro Edomni manderangko so∙otaha. Ja∙mano ua Edomni isolrangna dangdike on∙aha (2 Serika 25:5-13). Ua Isoloni chel∙angani a∙sel ja∙mano so∙otako man∙e siaha (2 Serika 25:25-28).

Jehoahaz (Israelni Raja)

Israelni raja Jehoahaz, Jehuni depante ong∙a. Ua mitde dakanirangko olakkiaha. An∙tangko mingsingatna ua, Bethel aro Dan a∙brio matchu bi∙sako bimang dake olakkina on∙aha. Uni namgijani gimin Isol, Syriani raja Hazael aro uni depante Ben-hadadni jako on∙aha. Jehoahaz Isolo mol∙moloa, Isol uko knachakaha. Ua bilsi 17 na Israelni raja ong∙e sason ka∙angaha (2 Raja 13:1-9).

Jehoash (Israelni Raja)

Jehoahaz siahaon, Samariao Israelni kosako, uni depante Jehoash raja ong∙rikaha. Ua raja ong∙ahaon Isolni kosako namgijako dakaha; ua Nebatni depante Jeroboamni re∙ruraa gita re∙ruraaha.  Uni chasongo changgittamna Syria baksa dakgrike, changgittamnan Syriako amaha. Ua Judani raja Amaziakoba dakgrike amaha .Ua bilsi chi∙dokna raja ong∙e sason ka∙aha (2 Raja 13:10-25; 2  Raja 14:8-16).

Jeroboam (Israelni Raja)

Israelni raja Jeroboam, Jehoashni depante ong∙a. Ua bilsi sotbrina Israelni raja ong∙e sason ka∙angaha. Uaba Nebatni depante Jeroboamni janggi tanga gita, namgijako dake re∙ruraaha. Ua saksa ka∙donggipa aro dakgrikna changgipa ong∙e, Israelo sipai dolrangko bilakataha. Uni somoio a∙song tom∙toman baksa silroroaha, indiba uamangoni bang∙batan gamna rikgipa aro an∙tangtangna chanchigipa aro kangalrangna ka∙sagijagipa ong∙achim. Unbaksanaba uamango cholon ong∙siani, kangalrangko onchepani aro chu ringrakgiparang bang∙achim. Iani giminan Amos katchinikgipa uko jegale aganaha (Amos 5:10-12; 7:13;8:6).

Uzzia (Judani Raja)

Judani raja Uzzia, Amazia aro Jekoliani depante ong∙a. Ua bilsi sotbongagnina Judani raja ong∙e sason ka∙angaha. Uni pagipa Amazia aro atchutang Joash gitan ua a∙bachengo namen dakaha, bang∙akon chu∙sokataha indiba bon∙kamachibarade namgijako dakaha. Ua an∙tangan an∙tangko bilakatgipa, rake kamko ka∙gipa aro songnokko bilakatna sikgipa ong∙a. Uni somoio a∙song silroroaha, gama-ge∙anirang namaha. Uni a∙sel uko a∙gilsakni dingtang dingtang biaprangchinan mingsingangaha.

Jotham (Judani Raja)

Judani raja Jotham, Uzzia raja aro Jerushani depante ong∙a aro uan pagipani pal raja ong∙rike bilsi chi∙dokna Judani raja ong∙aha. Bilsi chi∙dokna sason ka∙oba ua bilsi chikkingmangnade pagipa baksan sason ka∙aha. Pagipa tangengoba, konchi cha∙ani gimin ua pagipani pal sason ka∙aha. Uaba nambatgipa Judani rajarangoni saksa ong∙a. Uni somoio Amonrang baksa dakgrikaha, indiba ua Amonrangko bamatna man∙aha. Uni chasongoba a∙song tom∙toma, silroroa, man∙e cha∙a aro bilakaha. Ua namgipa mande ong∙oba, uni manderang an∙tangtangna chanchigipa aro gamna rikgiparang ong∙skaaha ( 2 Raja 15:5-38).

Ahaz (Judani Raja)

Judani raja Ahaz, Jotham rajani depante ong∙a. Uaba pagipa siani ja∙mano bilsi chi∙dokna Judani raja ong∙rikaha. Sandie nigiparangni nikani gitade, Ahaz saksa Judani sason ka∙giparangoni namjabatgipa ong∙a. Ua uni pagipani re∙anioni namen bikpilaha. Ua Israelni raja Ahabni re∙aniko ja∙rikaha. Ua Judako nagandeataha ba cholon ong∙siaona dilaha (2 Serika 28: 19-22).  Una skang darang Judani rajaba Baalko olakkianiko ra∙gatkujachim. Haida ua uni depanterangonikon Molekna boli on∙aha aro ian Jihovani nikanio mitchiani ong∙achim. Uni namjani gimin manderang uko mandera∙jaha. Ua siahaon, manderang uko rajarangni gopramo gopgija, Jerusalemni  ramram manderangni gopramosa gopaha (2 Serika 28:26-27).

Zekaria (Israelni Raja)

Israelni raja Zekaria, Jeroboam II-ni depante ong∙e pagipani pal raja ong∙rikaha. Uan Jehu ma∙kringoni bon∙chotgipa raja ong∙a. Ua aro uni pagipa aro atchutangrang, Nebatni depante Jeroboamni janggi tanga gita janggi tangaha. Uni a∙sel Isol uamangko ka∙o nangaha. Uni raja ong∙aoni jadok ong∙engon Shallum uko so∙otaha. Uni ja∙mano darangba Jehu ma∙chongoni raja ong∙gipa dongjaha (2 Raja 14:29-15:11-12).

Shallum (Israelni Raja)

Israelni raja Shallum, Jabeshni depante saksa ka∙donggipa ong∙a. Ua Zekariako so∙ote uni pal Samariao Israelni raja ong∙rikaha. Indiba dukni kattaara, uni jasasan sason ka∙engkuon uko Gadini depante Menahem so∙ote uni pal raja ong∙skaaha.  Ua jasanasan sason ka∙aiaha. (2 Raja 15: 10-15).

Menahem (Israelni Raja)

Menahem, Gadini depante ong∙a aro bilsi chikkingna Samariao raja ong∙aha. Ua Shallumko so∙ote uni pal raja ong∙rike, uni manderangkoba so∙ottokaha. Judao aro Israelo darangba ugita ka∙ting dakgipa raja dongkujachim. Ua, an∙o donggipa me∙chikrangkoba ok rapraktokaha. Ua Nebatni depante Jeroboamni re∙anio re∙rurae, Isolni nikanio papko ka∙aha. Ua songnoktangko bilakatna, Assyriani rajanaba gus du∙aha (2 Raja 15:14-22).

Pekahia (Israelni Raja)

Menahemni siani ja∙mano, uni depante Pakahia uni pal Samariao Israelni raja ong∙rike, bilsi gnina sason ka∙angaha. Uaba Nebatni depante Jeroboamni re∙anio re∙rurae Jihovani nikanio pap ka∙aha. Uni bilsi gnina sason ka∙anio, maming nama kamko aro jatna a∙songna chu∙sokataniko serika dongja. Uni gimin ua saksa a∙songna-jatna gisiko nanggijagipa, jekon Alsia Raja ine aganna man∙genchim (2 Raja 15:22-26). Uni simsakgija dongmitingo Peka uni songnokona napbae, uko so∙ote uni pal raja ong∙rikaha.

Peka (Israelni Raja)

Remaliani depante Peka, Pekahiako so∙ote uni pal raja ong∙rikaha. Uaba saksa ka∙ting dakgipa aro Jihovani nikanio namgijako dakgipa ong∙achim.  Ua Assyria baksa nangrime, songnoktangko bilakatna jotton ka∙aha, indiba ja∙mano Assyriani Tiglathpilser re∙bae, uni manderangko rim∙gittangangaha. Uni ja∙mano Elani depante Hoshea uni kosako melaprue uko so∙otenba uni pal raja ong∙rikaha. Ua,bilsi kolgrikna Samariao Israelni raja ong∙e sason ka∙angaha. 

Hoshea (Israelni Raja)

Elani depante Hoshea, Pekako so∙ote uni pal Samariao Israelni raja ong∙rikaha. Uaba Jihovani nikanio papko ka∙aha. Assyriani raja uni kosako chadrapon ua uni nokkol ong∙e, Assyriana bilsio kajinako gamna nangaha. Ja∙mano ua Egyptni raja So baksa ku∙monge Assyriani rajana kajinako on∙jaha. Uko Assyriani raja u∙iahaon, Samariaona dobae Hosheako bilsi gittamna chipchangduule donaha. Uni bilsi skuna sason ka∙engon, Assyriarang Israelrangko rim∙gittangangaha. Uan, Israelni (Samariani) bon∙kamgipa raja ong∙aha (2 Raja 15:30. 2 Raja 17:1-6).

Hezekia (Judani Raja)

Hezekia, Ahaz aro Abijani depante ong∙a aro pagipani pal Judani raja ong∙rikaha. Ua bilsi 29-na Judani raja ong∙e sason ka∙aha. Bak dakgimin Israelo, Hezekiaan dal∙batgipa raja ong∙gen ine  mitam mitam sandie nigiparang agana. Uko Duk Chakgipa Nokkol ba Suffering Servant, jean Jisu Kristoko mesoksogipa raja ong∙a ineba agana. Uni kosako bang∙a dake nianirang, duknirang, sinjetanirang sokbaon ua Isolosan ka∙dongaha. Ua raja ong∙chengon, pagipani chipe dongipa do∙gako oe, Isolko olakkina chol on∙aha. Kamalrang, aro manderang an∙tangtangko, torom nokko rongtalataha. Manderangni gisik tangchapilaha ba revive ong∙aha. Manderang bak chikkingni baksako ra∙bataiaha (2 Serika 29:1-36; 2 Serika 30:1-12; 2 Serika 31:1-21).

Manasse (Judani Raja)

Hezekia aro Hebhzibani depante Manasse, pagipani pal Judani raja ong∙rike bilsi sotbonga bongana sason ka∙angaha. Uan, uni pagipani re∙anioni namen bikpilaha. Ua, bimang dake olakkie, ong∙siani kamko ka∙aha. Ua bang∙a Isolko olakkigiparang aro mitam mitam katchinigiparangkoba so∙otaha aro uni a∙sel an∙chian Jerusalem gimikan jokangaha. Ku∙ritingchi aganritingani gitade, uan Isaia katchinikgipakoba, bol ning∙ao nape chakako so∙otaha (Ianide name sakki dongja, ku∙ritingchi agangipasa). Uni namgijani aro ka∙namgijani a∙selara, uko ku∙pattigipani a∙sel ong∙na nanga ine bang∙a sandie nigiparangan agana. Beben, ua ja∙mano gisik pil∙aha, indiba ja∙manchakdugaaha. Iani a∙sel uko aro uni manderangko rim∙gittangangaha.

Amon (Judani Raja)

Manasseni depante Amon, pagipani palo raja ong∙rikaha. Pagipa Manasse, uni namgija dakaoni, uni bon∙kamgipa salrangosa gisik pil∙ani gimin, depantegipa Amonna nama skianiko on∙na man∙jaha. Ua, pagipani namgija dakgipa bilsirangkosa nikbataha. Uni a∙sel uaba name janggi tangjaha. Pagipa sinasiahaon gisik pil∙e mitde dakanirangko galahachim, ukon ua ra∙gattaipile namgijako dakaha. Ua namgijako dake bilsi gnina sason ka∙angaha (2 Raja 21:18-26).

Josia (Judani Raja)

Judani  raja Josia, Amon aro Jedidani depante ong∙a. Ua saksa, Juda aro Israelni rajarangoni nambatgipa raja ong∙aha. Ua pagipani pal raja ong∙rike bilsi kolatchisana sason ka∙aha. Ua bilsi chet ong∙on raja ong∙aha. Uni pagipa aro atchutangrangoni bang∙an Isolni nikanio namgijako dakaha aro Isol Jihovako watgalaha. Badiaba rajarang torom nokni do∙gako chipaha aro Niamni Ki∙tap ba Torahkon galaha.  Uandake namjabegipa rajarangni ja∙mano, dambegipa, bilsi chetsan ong∙aigipana raja ong∙rikna altuani ong∙jachim. Indiba uan manderangni chanchianio bikpilaha. Isolni skanio janggi tangaha, Isolko am∙aha, torom nokni do∙gako otaiaha. Bilsi chi∙chet ong∙on ua Niamni Ki∙tap ba Torahko sandie nikaha. Uni namgipa raja ong∙aniara adita namgipa manderangni a∙sel ong∙achim. Skanggipao uni ma∙gipa, Jedida saksa namgipa me∙chik ba ma∙gipa ong∙a. Gnigipao, Shaphan minggipa saksa  namgipa mande ong∙achim. Ua setimgipa ba Sastroko pe∙e setimgipa ba scribe ong∙e, raja bi∙sana name ku∙pattiaha. Gittamgipao Jeremiani pagipa Helkiaba saksa namgipa skigipa ong∙a aro uaba una nambee ku∙pattiaha (Jeremia 1:1). Brigipao Zephaniaba saksa namgipa katchinikgipa ong∙e, una ku∙pattiaha. Bongagipao Hulda katchinikgipaba una ku∙pattiaha (2 Raja 21-22).

Jehoahaz (Judani Raja)

Jehoahaz, Josia aro Hamutalni gnigipa depante ong∙a. Ua gnigipa depante ong∙oba manderang uko namnikbatani gimin, uan pagipani pal raja ong∙rikaha. Ja∙mano Egyptni raja uko rim∙gittangaha aro uni pal uni adatang Jehoiakimko raja songskaaha. Uaba saksa ong∙gijagipa isolko olakkie janggi tangangaha. Ua jadoksan raja ong∙na man∙aha (2 Raja 23:10-34).

Jehoiakim (Judani Raja)

Judani raja Jehoiakim Josia aro Jedidani depante ong∙a. Uni bimingmanchade Eliakimsa ong∙achim. Uni jonggipa, Jehoahaz rajako Egyptni Pharao-Neko rim∙gittange ra∙ange, uni pal Eliakimko raja songaha aro uko Jehoiakim ine bimingba mingskaaha. Ua Egyptni rajana kajinako on∙na, a∙songni manderangoniko bang∙bea sonarangko kajina ra∙aha aro manderangko ka∙saninggija jakkalaha.  Uan Urija minggipa katchinikgipako so∙otaha aro Jeremiani ki∙tapkoba so∙e galaha.  Uni somoio Babylonni raja Judaona dobaaha aro ua uni nokkol ong∙aha. Uni ja∙mano dingtang dingtang a∙songrang uni kosako chakataha. Bon∙chotaode Nebukadnezzar raja uni songnokko ra∙seke uko so∙otaha. Ua  bilsi chi∙sana  Judani raja ong∙angaha (2 Raja 23:34- 24:7; Jeremia 26:20-26).

Jehoiakin (Judani Raja)

Jehoiakin, Jehoiakim aro Nehushtani depante ong∙a. Ua bilsi chi∙chet ong∙on pagipani pal raja ong∙rikaha. Uaba pagipa gitan namgija janggi tangaha aro manderangko ka∙saninggija jakkalaha. Uni ja gittam salchikking sason ka∙mitingon, Babylonni raja Nebukadnezzar Jerusalemona re∙bae, uko aro uni manderangko Babylonona rim∙gittange ra∙angaha (2 Raja 24:6-16).

Zedekia (Judani Raja)

Zedekia, Josia aro Hamutalni depante, Jehoahaz, Jehoiakimni jonggipa ong∙a. Jehoiakinko rim∙gittangangon, Nebukadnezzar raja uko Judani raja ong∙na songangskaaha. Uaba Isol Jihovana bamjaha. Una agreba ua, Babylonni raja Nebukadnezzarnaba bamjaha. Uni gimin Nebukadnezzar raja uko ka∙o nange Jerusalemko jabrina chipchangduule donon, songjinma karap ong∙aha. Guareko pe∙prue, uni sipairangko Kaldearang so∙otaha. Rajako , uni dedrangko aro uni manderangko Babylonona rim∙gittangangaha. Uni depanterangko uni mikkangon so∙otaha aro uko mikron otaha. Ua somoion Jerusalemni torom nok aro dal∙dalgipa nokrangko so∙aha. Uan Judao bon∙kamgipa raja ong∙aha (2 Raja 25:4-21).

 Chu∙gimikko Mikrak Chadambe ki∙taponiko man∙gen

 

 

Tuesday, 7 March 2023

AIAO INMANANIKO MAN·ANI (Johan 3:1-16)

 

AIAO INMANANIKO MAN·ANI (Johan 3:1-16)

Bluwin Ch. Sangma

                                                            Pastor, Teksragre Baptist Church

………………………………………………………………………………………………..

Aiao! inmanani ba agansokpilgijaniko an·ching A·chikkuo talatna altubeani ong·ja. Uko Isolni dakani ba kamrangosa nikna man·a. Ian mandeni chanchiani a·palni nalsao ba mandeni chanchina man·ani nalsaona badegipa ong·a. Johan 3:16-o janapgipa Isolni saksakamkam depanteko on·aniba aiao! inmananian ong·a. Uani gimin ka·mao aditako niangna man·gen.

Mandeni Nanganiara Aiao Inmanani Ong·a (1-2)

            An·ching Mark 10:46-50-ona niode, Bartimeus minggipa kana mandeko janapaniko nikna man·gen. Ua, mikron nikjani gimin, uni mikronko ochina, Jisuko nanga. Johan 4-o Samariani me·chikni gimin janapa. Uaba, noti-dari dakgipa ong·ani gimin, Jisuko, uni papko kema ka·aniko nanga. Luk 19-o, Zakeus minggipa mandeko janapaniko an·ching nika. Uan, kajina gilgipa mande ong·a. Kajina gilgiparangko Jihudirangde, papirangoni papi, haida an·ching jolo gita aganode, papi mikkuwek ine aganna man·gen. Ua mandeba papi ong·ani gimin, Jisuni kema ka·aniko nanga. Johan 8-oba, til·ekao rim·a man·gipa me·chikko janapaniko an·ching nika. Uaba, papi ong·ani gimin, Jisuko nanga.

            Kosako janapgimin Sastroni bako, saksa mande mingsinggipa, ga·sugipa, toromni dilgipa, gisik-a·ning bitgipa, scholar, politician Jisuko nange, uko am·aniko nikna man·a. Ua mandeko Nikodemus ine mingachim. Ua mandeko maming saaniko ba be·en an·senggijako janapa dongja. Ua an·senggipa ba healthy ong·gipa aro man·e cha·gipa mandean ong·a. Ua toromni dilgipa Jihudirangni pamong, jean Parisee doloni ong·a. Jihudirangoni gisepo, Pariseerangan pilak bilko man·giparang ong·a. Uamang Isolni Kattako, mongsongbate, Torahko che·em che·em poraigiparangan ong·a. Phariseerang, sasonni bidingo, mongsongbate Sanhedrinniba member ong·achim. Uarangko niate, Nikodemuso mamingkoan jeani dongjachim ine nikna man·gen. Indiba ua Jisuko nangean grongna re·baaha. Maina ua Jisuko nanga?

i.Mande Sakantian Jisuko Nanga

Nikodemus, dal∙gipa rakgipa, brigipa, dotadalgipa, agrango ga∙kite ikgilgipa jengbario bilgate gisikgipa, songgitchamo rogipa bolma bite cha∙gipa ong∙genchimoba, Jokatanikode nangani. Ia jokataniko nanga. Ia Jokataniko, mande sakantian nanga. BPL mirongkode, BPL Card donggiparangsan man·aia. Rajive Gandhini Scheme on·gipa bijolikode, BPL Card dongiparangsan man·aia. Jokatanikode, BPL, APL, ST,SC,OBC,General, Minority, Majority, High Caste, Law Caste, Out Caste, In Caste, High Class, Law Class, Middle Class, Pharisee, Sadukki, je dolni manderangnan nanga. Rom 3:23-o, ‘Maina pilakan pap ka·aha aro Isolni rasongko man·sokja’ ine agana. ‘Chingo pap gri ine an·ching inode, uko tol·gipa dakata’ ineba 1.Johan 1:8-o agana.

            Haida ia somoio na·a an·tangko toromi ong·e nikengnaba donga. Skia man·gipa ong·engnaba donga, cha·ua-me·kua dongjaengnaba donga, jikko doke nikjaenggen, segipako mitakjaenggen, darangmingba bobil daka dongjaenggen. Indiba Isolni Jokataniara sakantinan ong·a. Maina pilakan pap ka·a.

ii Jokataniara Ta∙raken ba Nangchongmotgipaan Ong∙a

Nikodemusni, Jisuko nanganiara, Ta·raken aro nangchongmotgipa, jekon Englishchi aganode, Urgent and Important ine aganana man·gen. Janpgimin gita Nikodemus saksa toromni dilgipa ong·a. Ua kam bang·a. Manderangna skina-aganna nanga. Salni Sajong Patra Rong∙dogacholko naobaonin salni dim inangona kam ka∙genchimoba matchotna man∙jaenggenchim. Jisuba saksa skiprakgipa ong·a. Uoba kamrang bang·en donga. Uko ja·rikgiparang salantian ong·nasipile, hajalni hajal manderang donga. Saobaranga an·sengatako man·anina, chinrangko nikanina, saobarang pita cha·manana, Saobaranga Nama Kattako knana aro uandaken dingtang dingtang a·selrangni gimin Jisuko ja·riktoka. Ua kam bang·ani gimin jakchakgijagipaan ong·a. Nikodimusba kam bang·a, Jisuba kam bang·a. Nikodemusba dilgipa, Jisuba dilgipa. Nikodemus-koba ja∙rikgiparang donga, Jisukoba ja·rikgiparang donga. Uni gimin Nikodemus, basakomancha Jisuko gronggen, somoioan dongjachim. Indiba ua. Somoiko pa·sikaijaha. Ua somoiko an·tangan baseaha. Walni somoiode, ukoba aro Jisukoba ja·rikgiparang, mongsongbate jinma (public) dongjachim. Uni gimin ua walko basee, Jisuko grongna re·baaha. Papara namen kengnigipa ong·a. Rev.Ashok Adrewni agangipa golpo mingsao indake ong·a. Saksa me·chik bi·sa, walni somio, Africani buring damsako re·angengachim. Unon ua ramao maiba ching·pretako nikaha. Ua, ua ching·gipako, sona ong·jaoba maiba gamchatgipa ro·ong ong·na nanga ine chanchie kole ra·angaha. Adita re·ango, ua mikkangchi mande ja·birangko knasoaha. Ua, jedakeba ua manderang cha·ugiparang ong·na nanga ine chanchiaha. Ua an·tangko me·chik bi·sasan ine u·ie, ua cha·ugiparang, bi ra·bitenggipa sona ong·jaoba maiba gamchatgipa ro·ong ine chanchichipgipako ra·sekjokode man·chakjawa ine nikaha. Uni gimin ua, ua ching·gipa bostuko an·tangni ku·sikchi sikataha. Ua ja·kusa ba ja·kugni mikkangchi re·angen siaha. Maini gimin ua me·chik bi·sara siaha na·a u·iama? Uni ku·siko sikatgipa, jekon ua sona ong·jaoba maina gamchatgipa ro·ong ong·na nanga ine chanchichipgipara, uni chanchia gita ong·jaha. Uan bisigrakgipa chipusa ong·achim. Ua bisgrakgipa chipuni suanichi ua me·chik bi·sa siaha. Papba, mandena basakobade kusi ong·aniko, dikdiksana katchaaniko jaksi ote mesoka. Indiba uan nang·ko gimaaniona salanggen. Uni gimin, “Jihovako man·na amitingon na·simang uko am·bo; uni sepango dongpittion, na·simang uo bi·bo” (Isaia.59:6).

Haida da·alo na·a saksa jakchakgijagipa ong·enggen. A·pal bang·gipa, bagan-bari bang·gipa, matchu bang·gipa aro uandaken dingtang dingtang kamrang dongenggen. Indiba gisik ra·bo ripengrang, nang·na-angna gitan, Nikodemusnaba kam bang·a. Nang·gita ang gita Nikodemusba jakchakja. Indiba ua, somoi man·gijako pa·sikja, ua an·tangan somoiko baseaha. Ka·sara pilak ripengarang, da·alo na·aba, somoiko basejaode, pa·sike dongaiode, papon gimachipgen.

iii.Mandeni Nanganiko Isolsan On·na man·a(2-b)

            Ia salrango dingtang dingtang manderang dingtang dingtang dabianirangko dabienga. Saoba saobarangde, dingtang a·songko dabienga. Saobarangara dingtang District-ko dabienga. Saobarangara tangka dabienga. Saobarangrangara jikgitena gojrona, saobarang narikena gitekenga. Ia pilk dabianirangko mande man·aba donga; indiba chu·onikjawa ba tom·tomaniko man·jawa. Iarangko nike, saksa dal·gipa Economist, Adam Smith minggipa, ‘Human Wants is Unlimitted’ ba Mandeni nanganide matchotani dongja ine agan.  Ian,Mandeni nangchongmotgipako man·jani a·sel ong·a ine nikgen. Ia Mandeni nangchongmotaniko on·na man·gipade, Jisuna agre gipinde dongja. Nikodemusba iako u·iaha aro uani giminsa ua Jisuona re·baaha.Na·a Isoloni re·bagipa ong·a ine chinga nang·ni kamrangchin u·ia ine Nikedemus aganaha. Uni somoio, Romrang Sasonni bidingo bilenga. Uamangan a·gilsako bil gnangbatsranggipa ba Supper Power ong·engachim. Unomiting, Greekrangko gisik seng·ana mingsingengachim. Jihudirangkoara, toromni bidingo mingsingskaachim. Nikodemus, ia minggittamni jatchioan ong·achim. Indiba uarangba Nikodemusni nangchongmotgipako on·na man·jachim. Uko on·na man·gipade, Jisusan ine ua, u·ie, Uona re·baaha.  

2.Gital Janggi Tanganiara Aiao Inmanani Ong·a (3:3-13)

            Nikodemus saksa, wagam warongsipile, kni matrampile, manderangna dangdike on·engachim. Ua, uni ja·mano dangdike on·enggipa dambe mandeni dangdike on·aniko nikaha. Ua, Uni kamrangko nike aiao inmanaha. Haida ua, Uni dangdike on·a gita on·pana skenggen. Ia somoirango, dingtang dingtang, gital gital, companyrang, technologyni kamrang nakatroroenga. Ua company gital ong·oba, uko gipinrang ja·rikpana ba copy ka·na man·aia. Indiba Gital Janggi Tanganiko, darangba copy ka·na man·ja. Je gita ga·sue nikoba, jotton ka·oba, tangka du·oba, ukode man·jawa. Uni giminsa Gital Janggi Tangnade B.A pass ka·na, Born Again ong·na ba atchitaina ba Gital Atchina nanggen. Ia kaatarangko knaon, Nikodemus ong·na amgija gita nikata.Jisuni Kamara Salgni kam ba Salgini Songnokni kam ong·na. Uni giminsa ua, Salgini Songnoko dangdiknade, Gital Atchigimin ong·na nanggen ine aganaha. Gital atchiania, be·enoni atchiaoni dingtanga. Uko be·enni atchianide u·ijawa (3:4)

Gital Atchianiara Balwa Gita Ong·a

 Balwako darangba nikja. Indiba an·ching, bol-wa·arangni moanichi aro balwa balboa ka·sinako man·e, balwa donga ba balenga ine u·ina man·a (3:8). Apsan dake, Mandeni Gital Atchianiko, ba Gisikoni atchianiko nikna man·ja. Darangba Gisik Rongtalgipako nikna man·ja. Indiba an·ching, Gital atchigiminni kamrangko, uni dakbewalrangko, ku·-agana. Mikron nia ja·ku ga·arangko nie u·ina man·a. Ia Gital Atchianiko, Mandeni u·i-ma·siani (reasoning) u·ina man·ja.

3. Isolni Ka·saania Aiao Inmanani Ong·a (3:16)

Uni Ka·saaniko an·chingagansokja. “Maina Isol a·gilsakna inditan ka·saaha, ua an·tangni saksakamkam depantekon on·jok. Maikai, uo bebera·gipa sakantin gimagija jringjrotni janggiko man·gen” (Johan 3:16). Israelrangba Isolni ka·saako man·na kraja; indiba Isol uamangna ka·saaha. Abraham mitdeko olakkigipa, aro mitde dake palgipani bi·sasa ong·a. Ukoba Isol, ka·sae seokaha. Moseba Isolni nikanio, Mandeni nikanioba kragipa ong·ja; indiba Isol, ukon Israel jatrangko Egypt a·songoniko rimongkatna baseaha.An·ching A·chik Jatba, Isolni ka·saako man·na kragipa ong·ja. Indiba, Isol, A·chik jatnaba ka·sae Jokaniko on·aha. Anga an·tangde, totmarichi totaigipa, kingmarichi kingaigipa ong·ani gimin, technologyni giminde name u·ija. Ia somoio, technology namen tang·doaha. Haida saoba saobarangde, na·simangoniba ia technolgyrangko jakkalman·enggnok. Mobile gimaatode, sakgipin cha·ue katna man·gijagiparangko tariengaha. Badiaba biapo gimaa ba ga·aka, ua biap ba locationko company-on sandina man·aiaha. Ua gimaoba an·tangtangan, “Help me help me” ba “Angko dakchakbo angko dakchakbo” ine chrikaigiparangan dongaha. A·pal gamgiparangba neng·e kam ka·na nangjana gita, Agrotic Robot-ko ra·bagnok ine, Indiani Prime Minister Narendra Modiba aganaha. Scientistrang, Space Missionko chu·sokman·aha ine aganenga. Uamang, jajongonaba songrena man·aha. Chigitaba re·na man·a. A·ningoba nok rike dongna man·a. Uni gimin da·ode, uamang, Human Mission ba mandekosa nambate tarina jotton ka·skaengaha. An·ching mande sakantian mi ong·jaoba, maiba cha·aniko cha·esa janggi tanga. Indiba da·ode, mi ba maiba cha·anini pal, food capsulerangkosa tariskaengaha. Bi·sa man·ahaon, an·ching dal·batgipa degiparango ba·rikata. Songjinmarangode da·ode, Day Care, Baby Seater ba Crete-rang dongaha. Indiba mingsa aioa inmananiara, oko dongna a·bachengo, bi·sako an·bachengo, an·tang oko kenara sikja; galnaba sikja dakgipa ong·achim. Indake ong·oba da·ode, sakgipinni okningon hajira sike (human clone) keatna man·aha. Ian, Mandeni seng·aniba aio inmanaha ine nikna man·gen. Ian Technologyo tang·doani ong·chongmota. Indiba jegitaba mande seng·bo ripengrang, ua Mandeni seng·ani, mandeko jokatna man·ja. Isoni Aiao inmanpil·gipa Ka·saanichisa mandeko joatana man·a. Aiao inmanpil·gipa ka·saani giminsa ua an·tangni saksa kamkam depantekon on·jok. Mitam mitam manderang, degipa doljonsa ba·giparangba donga. Indiba, Isolni Songnok-A·banade, saksakoba on·ja. Isolde saksa kamkam donggipakon on·aha. Ua aioa inmangipa ka·saani giminsa, Jisu Kristoba an·angko Chisolo on·aha (3:14). Uni aiao inmangipa ka·saanichisa, Jringjrotni janggiko man·aha. Ia Jringjrotni Janggiko, Uo bebera·gipa sakantian man·a.

Chanchiani:

1. Da·alo nang·ni nangbatgipara maia mancha?

2. Ia somoio nang·na aro angnaba kamrang bang·a. Iandakgipa somoi ba obostao na·a basako Jisuko grongna, Uming somoiko ra·na basegen?

3.Gital ong·e janggi tangani, gital ong·e kam ka·ani nang·na nangchongmota ine nikon, na·a maikai gital ong·na tarigen?