Tuesday, 17 November 2020

AM·BOL JA·BAK GATGIPA MERONG RONGDIK DONGIPA--3

 

1.3   Chanchina Changanichi  Segipana Namgniko On·a (Toe Skia.31:12)

            Chanchichipe nianio, bang·bata manderangan me·chikrangko me·asarangna bate bilgribata ine agantoka. Iandakgipa chanchianiko ia somoio sandie nigiparangni nikanio ong·ja ine nikaha. Beben be·en-bimangni bidingo (physically) uamang me·asana bate bilgribatnaba donga, indiba gisikni bidingo (mentally, spiritually) aro badiaba skie ra·anirango (academically) ba kamrango (profession) uamangba me·asana bate komija aro banobade uamangan me·asana bate nambata ine nikaha.

            Chengonin, me·chikni bil gnanganiko an·ching Niam Gitcham A·bachenga Sastroonikon nikna man·a. Jensalo Hoba nama-namgijako u·iani biteko cha·e segipa Adamkoba, cha·pachina aganaha, unon segipa mamingkoba chanchigija jikgipani on·ako ra·e cha·paaiaha aro uamang gimaaniona sokaha.

            Chanchigija ku·anga, ranggol chroktimanga ingipa gita, Adam aro Hobana ong·aha, indiba Toe Skianirang 31:12-o janapgipa me·chikde uandake ong·jaha. Ia Toe Skiani Odhai 31:12-ba me·chikni gun ba bil gnanganiko mesoktaia. Ua Gun Gnanggipa Me·chikni kamrangko aro cholon-bewalrangko uni segipaba ja·rikpaachim ine agana. An·ching Hobani bil gnanganiko nikmanaha aro da·o iano Gun Gnanggipa Me·chik jeni bimingkon janapja, uni bil gnanganikoba an·ching nikaha. Uarangan badiaba badiaba kamrangode me·chikan me·asana bate bil gnangbata ine mesokani ong·achim, indiba Hobaara bini bilko jakkale uamang nokdangni kusi ong·aoniko gimaataha. Toe Skianio aganenggipa Gun Gnanggipa Me·chikara uni bilko jakkale segipako namaona rimbaskaaha aro ua namaniara uamangni janggi tanga gimiknan ong·aha.

            Courtney Josephni aganani gita skatango janggi tanggipa jekai churing-chupeke, jikko-deko dokrakgipa segiparangko namaona rimbana altugipa kam ong·chongmotja. Ua Gun Gnanggipa Me·chikni segipara mai dakgipa segipaan ong·enggenchim uko janapa dongja, indiba ua uko namaona rimbana man·aha. Ua uni gun gnanganiko Isol baksa re·ruraanichisa man·aha aro iani a·selsa ua segipako rimbana man·aha.

            Chanchiate niatbo ripengrang, da·alo an·ching sakantioba dingtang dingtang bil gnangani gunrang donga ine an·ching sakantian u·ina nanga. Haida saobarango be·en-bimangni gita bilakani, saobarangara gisikni bidingo u·iningani, maikoba daka-rikani aro dingtang dingtang bilrang donga. Ua bilko an·ching jakkalna changjaode Hoba gita an·chingba an·chingni nokdangko gimaaniona ra·bana ama. Jakkalna changode ua bil gnangani gunrang an·chingni nokdangrangko silroroatna ama. Ua bil gnangani gunko jakkalna changaniko ua Sastroo janapgipa me·chik Isol baksa re·ruraanichisa man·aha. Uni gimin an·chingba uarangko name jakkalna Isol baksa janggi tanggipa aro un baksa re·ruragipa ong·na nanggen.

 

Sunday, 15 November 2020

AM·BOL JA·BAK GATGIPA MERONG RONGDIK DONGIPA--2

 

1.2   Bebegipa ba Faithful Onga·nina  Kadonga (Toe Skia.31:11)

            Bang·bata sandie nigiparangni nikani gita, ua Gun Gnanggipa Me·chiko maming ong·siani ba dimelani dongjachim. Stephen A Ratliff-ni aganani gitade ua Gun Gnanggipa Me·chik ba jikgipaara Isolni on·anisa ong·achim. Uan, Toe Skiani odhai 7-o janapgipa til·ek-an·charakgipa me·chikmingde namen dingtangbea. Ua Sastroo mesokani gita segipani bachiba re·angmitingo ua me·chikara sakgipin panteko un baksa turimchina aganaha. Una agreba an·ching Josephni golpokoba poraigenchimode Potipharni jikgipani Josephko un baksa turimchina agananiko nikna man·gen.  Uandakgipa jikgiparango segiparang ka·dongna man·jachim. Toe Skiani 31-o janapgipa me·chikde uandakgipa cholon ong·siaoni namen dingtangachim. Uni giminsa uni segipa jechi re·angoba uo ka·dongna man·achim.

            Bilsi dokroe an·gil ritchae tanganina batede, gun gnange ba cholon-bewalo nitoe janggi tanganian nambata ine aganani kakketan ong·a. Courtney Josephni sandie nikani gita uandakgipa me·chik ba jikgipao segiparang bang·aon ka·dongna man·achim. Uarangoni mitamrangko ka·mao mesokatenga.

 i  Bebegipa Ong·e Tangka-Paisako Jakkala

Basakobade, ua me∙chikni segipa, chel·a biapchi re·ango una bang·a tangkarangko donangenggen, ong·jaoba basakobara Money Order ka·atenggen ine an∙ching chanchiatna man∙a. Segiparangni dongjao badiaba me·chikrangde uamangni jako man·gipa tangkarangko jana name isape koros ka·na changjachim; indiba ua Gun Gnanggipa Me·chikde uandakgipa tangka-paisarangko name isape koros ka·na changachim. Una agreba basakobade segipa nokona sokbaningna man·ja aro tangka paisarangko watatnaba man·ningjachim. Uandakgipa somoirangko chagrongon badiaba me·chikrangde segipakosa basakon sokbagen, maian dakchaenga, noko dongsogiparangde maiko cha·gen-ringgen uarangni gimin simsaksrangja ine segipako ka·onangchipe-bika sochipe dongrongachim. Ua Gun Gnanggipa Me·chikde uandakgipa somoirangko chagrongomangba an·tangan je cholko dakenba  tangka-paisa man·na jotton ka·a aro nokdangni nanganirangna simsaksoachim. Uarangko nike uni segipaara an·tang sokbaningna man·jaoba aro tangka-paisarangko watatningna man·jaoba nokni manderang maiko cha·gen-ringgen ine jajrengna nanggija jikgipaon ka·dongachim.

 

  ii   Bi·sa-Desarangko Tarianio Ka·donga

Biap gipin a·dam dingtangchina segipani re·angengon noko dongsoenggipa dedrangko nirok-simsaksona altubeade ong·jachim. Un baksanaba cholon namgijagipa me·chikrangde dedrangna Isolni kattako skie on·na, lekka-porako skie on·na maming simsakani dongjachim. Ua gun gnanggipa me·chik dedrangko Isolni kattao dal·atna skie on·ronga, lekka-porako skie on·a, cha·a-ringanina, ganna-chinanina simsaka aro noksul-songsulming maikai janggi tangna nanga uarangkoba skie on·achim. Jihudi ma∙a-paarang dedrangko dal∙ahaoba Isoloni re∙ekjachina skie on∙ronga. Uni giminsa uamang, nokni mikkango,  jekai krongo, do∙gacholo, badiaba niknangra dakgipa nokni bako, Isolni kattarangko tape donronga aro ka∙tongoba uarangko ganata. Uamang cha∙engon, ringengon, rama re∙engon aro tuna a∙bachengmitingo Isolni kattako dedrangna agane on∙rongachim (Deute. 6). Badiaba badiaba jatrangode, bed time story ba tusimitingo agangipa golpoba dongachim. Jihudi manderangnade, Isolni kattako dedrangna agane on∙anian bed time story ong∙a ine nikatna man·a. Ian, Isol Jihovana kenchina dedrangko skiani ong∙achim. Janapgimin Gun Gnanggipa me∙chikba, dedrangna Isolni kattako, cha∙engon, ringengon, tuengon aro rama re∙engon agane on∙enggen. Un baksanaba ua, nokni krong, do∙gachol ba niknangrarango Isolni kattako tape donenggenchim ine chanchiatna man∙a. Iarangni a∙sel pagipa an∙tang dedrangko name nina man∙jaoba, jikgipao ka∙dongna man∙aha. Ka∙sara ma∙giparang ba pagiparang, an∙chingni dedrangko Isolni kattao dal∙atna altugipa ong∙jachongmot. Indake ong∙genchimoba, basakobade nokni pagipa badiaba biaprangchi, a∙gilsakni dingtang dingtang kamrangna ong∙katna nanga. Basakobara ma∙gipa dingtang dingtang kamna ong∙katna nangskaa. Indakgipa obostao nang∙ni segipa nang∙o ba nang∙ni jikgipa nang∙o ka∙dongna man∙genma? Ma, “Anga dongjaode angni dedrangde mai ong∙gen?” ine jajrenggenma?

 

iii Bebe Ong·e Nokdangko Nirok-Simsaka

Badiaba kattarangde, katta-bichong apchongenchimoba, uni miksonganirangde namen apalbea. Nokdang ine aganoba uan namen apalgipa orto ba miksongani dongachim. Skangni somoio aro ia somoioba bang·bata biap ba jatrangni dakbewalon me·asa ba segipakosa nokdangni skotong ine chanachim. Palestine joloba skango aro da·oba me·asa ba segipakosa nokdangni skotong ine chana. Uni gimin nokdangni pilak nanganirangna aro nokdangko chalaianina segipasa pilakkon niroke kamko ka·rongachim. Indake ong·engon basakoba segipa a·song gipinchi ba chel·kala biapchi badingna ba maiba nanga kamrangna re·ango noko dongsoenggipa jikgipa nokdangko nirok-simsaksona changrongjachim. Ua somoio da·o gita agangrikani cholrangba dongkujachim. Uandakgipa a·selrangko chagrongoba, ua Gun Gnanggipa Me·chikde maming pa∙sikani grian an·tangan pilak nokdangni nanganirangna simsaksoa aro bian nokdangko chalaisoachim. Iarangko nike uni segipa chel·achi re·ange sokbaningna man·jaoba nokdangni nanganirangna jikgipao ka·dongna man·achim.

 

iv Belbelrakani ba Mitakani Gri

 Bi·samitingo, Levison Marakni ring·ani mingsa, “Me·chikmarang tom·dake, setangtangko mitake,” ingipako gisep gisepde knamanpaa. Una agreba anga song damsao mande saksani buringchi kam ka·mitingo salgimik nachil nasangana songona sokbapilahaon jikgipa uko mitakani giminsa uni nachil salgimikan nasangaha ba gam·aha ine jikgipako ka·onange dokanikoba knamanaha. Beben an·ching ua me·apani chanchia aro Levison Marakni ring·ani baksa sko gakupana man·jaoba badiaba me·chikmarangde segipa dongjao setangtangko agan-mitake rogiparangba dongna nanga ine chanchichipatnade man·a. Apsan daken Israel ba Palestine joloba segipa dongjao segipako agan-mitake rogipa me·chikrangba dongachim. Segipako ba jikgipako skatang agan-mitakania basakobade nokdangrangko so∙so jengjeng ong∙ata. Haida basakoba saoba chanchinaba donga, “Mitakania chongipa kamsan,” indiba gisik ra∙bo ripengrang, Wal∙misiba dal∙begipa a∙brikon kamatna ama ine aganani donga aro uan ong∙bebea. Chipu Nokmako manderang bisi dongja ine agana, indiba Chipu Nokma Suode Ka∙sinsinsa Pari Ong∙a ine, Bluwin Ch. Sangmaba GRIKJADIL magazine-o janapa. Mitakanikoba na∙a dal∙e nikjanaba donga, indiba mitakani a∙selan badiaba badiaba nokdangrangde, kuajina mindinina dongpilgija nokrurong jamruronganirangba donga ine sandie nigiparang agana. Gipin me·chikrang, segipatangtangni kosako agan-mitake rooba, ua Gun Gnanggipa Me·chikde segipako agan-mitakani dongjachim. Uni gimin uni segipara uni jikgipa uko maming saloba agan-mitakjawa ine uo ka·dongna man·achim. Uan Jakobni chittio janapgimin gita sretangko lagam patna man∙gipa me∙chik ine chanchiatna man∙gen. Sreko an∙ching lagam patna man∙ode, uan namgni ong∙a, indiba sreko jakkalna changjaode uan mandeko so∙otna ba gimaatnaba ama. Uni gimin nang∙ko nang∙ni segipa, “Angkode maming saloba mitakjawa,” ba nang∙ni jikgipa nang∙oba, “Angni segipade maming saloba mitakjawa” ine ka∙dongna man∙genma? Ma “Angni dongjamitingo sakgipinrangna maikon maikon aganjojoe roenggnok!” ine ingenma?

v Bamanichi Segipana Kakket Ong∙a

Bebe ba kakket ong·ani ine aganengon ua me·chikni segipana bamani, una dangdik-sachie on·ani aro segipa songgipinchi re·ango sakgipin me·asa baksa namgijako dakgijanikoba miksonga. Da∙alo, ma∙gipa sakantio, ba pagipa sakantioba ia kakket ong∙anian dongna nangenga, indiba bang∙batan kakket ong∙na man∙rongja. Kakket ong∙jani a∙selan, an∙chingni nokdangrang, dedrang, jat, mondoli aro songsarba silna man∙ja. Na∙a atchiaonin Isolna ka∙sroke on∙na man∙aiode, na∙a mandesal ba normal ong∙ja ine Rev. Alpha Sengbani, Mendalo Soba ong∙o skianiko anga knamana.  Uko ja∙rikpae, “Na∙a atchiaonin kakket ong∙ode na∙a mandesal ba normal ong∙ja,” ine angaba agangen. Kakket ong∙nade Isolni bilchisa man∙gen. Uni gimin na∙a kakket ong∙na sikode, na∙a Isolo bi∙gipa ong∙na nanggen.

 vi Bebeo An·tangko Rakkia

Baditana kakket ong·gen mitam mitam sandie nigiparangni nikani gitade me·chikrang gisikni bidingo (emotionally) chakchikna man·rongja. Mongsongbate uamang neng·skime kamko ka·o, basakoba maiba duknirangko chagrongon sakgipinrangkoba ka·onangrongachim. Mitamranga uamangni jaantio bewal ong∙anirangoba, adita gisikni bidingo nom∙anirang ong∙a; unode sakoba sakoba skatang aganmananirangba dongaia ine agana. Ia sandiani ong∙a ong∙ode ba ong∙jaomangba, uandakgipa obostako me∙chik sakantian chagronggen ine nikatna man∙a. Ua sandie niani ba aganni kakket ong∙ode, uandakmiting somoio, me∙chikrangna an∙tangko gisikni bidingo bilake rakkina, simsake aganna altugipa kamde ong∙ja ine nikatna man∙gen. Indake ong·engon ua me·chikni ka·onanganichi, “Amikkani jikgipa” ine segipana namgija bimingko ra·bagenchim. Uandakgipa a·selrangko chagrongoba, ua Gun Gnanggipa me·chikara neng·skime kamko ka·oba aro maiba duknirangko chagrongoba an·tangko ka·sinate rakkie sakgipinrangkoba mande ra·na ba ka·sne aganna changbeachim. Uandakgipa obostako chagronggenchimoba, uara maikai sakgipinoni dingtangna man∙a? maikai an∙tangko ka∙snate dongna man∙a? Uan aiao inmanani ong∙a. Isolni gisik dongjaode, uandakgipa chanchianiko chanchina man∙jawachim ine nikatna man∙gen. Saoba saoba sandie nigiparangni agana gita, mandeni chu∙soka aro chu∙sokgijania, obostako chagrongao pangchakja, indiba maikai obostako chagronga, unosa pangchaka ine agana. Mande, ia a∙gilsako janggi tangenga dipet, dingtang dingtang a∙sel-apot ong∙anirangkode chagrongaigen. Uarangko chagrongon, beben an∙ching uarangko amna altuani ong∙jawa. Uarangko amna an∙ching Isolo bi∙na nanggen. Uarangko niate, ua Gun Gnanggipa Me∙chika, Isolo bi∙rakgipa ong∙a, uni giminsa ua, sakgipin me∙chikrang gita apsan a∙sel-apotrangko chagronggenchimoba, uko chee an∙tangko rakkina man∙aha ine aganna man∙gen.

vii Basena Changanio Kadonga

 Baseaniara mandeni janggi tanganio nangchongmotgipa ine agangenchimoba maming gualani dongjawa gita nika. Mandeni janggi tanganio bang·a changrangon basena nanganirang sokbaronga. Basakobade ua basena nanganiranga rang·gitik basena nanganirangba ong·achim. Uandake rang·gitik basena nanganirangko chagrongon bang·bata me·chikrang ba jikgiparangan basena changrongjachim. Gun Gnanggipa Me·chikde jedakgipa obostako chagronggenchimoba basena changani gimin segipaara uo ka·dongna man·achim.

            Bibalni nitoa gita, ua me·chikni gunara, baditanan segipana katchaaniko on·enggenchim. Ua kosako janapgiminna agreba uo dingtang dingtang gunrang dongkuenggenchim. Uarangko nike uni segipaara ua jeo dongoba aro je a·selrang ong·oba jiktango ka·dongna man·achim. Ua Gun Gnanggipa Me·chiko segipani ka·dongna man·a gita nang·ni segipani nang·o ka·dongna man·aniko, na·aba nikna sikgenma? Jikgiparangsan ong·aigija segiparangba na·simangni jikgiparangni na·simango ka·dongna man·aniko nikna sikama? Ia sing·anide an·ching sakantinan. Gisik ra·bo ua me·chik uandakgipa gunko bini Isol baksa re·ruraanichisa man·aha. Apsan daken an·chingba uandakagipa gunrangko man·na Isol baksa re·ruragipa ong·na nanggen. Jikgipa segipao aro segipa jikgipao ka·dongna man·osa nokdangba tom·tomna man·a, dedrangba name janggi tangna man·a.......(Chu·gimikko ki·tapo man·gen)

Thursday, 5 November 2020

CORONA VIRUSNA SIMSAKANI

 

SASTROOBA PANGCHAKBO SAKGIPINNABA SIMSAKBO

(Novel Corona Virus 19)

Maina Corona Virus Minga

Virusko A∙chikkuchi badine dongen, tiktakde donna man∙ja. Jong∙dik ine done ninama ine jera ra∙e nion, jong∙dikara namgijagipa jo∙ongrangni dongram biapsa, jedake merong donchakgipako rongdik, mi song∙chakgipako me∙dik, sam-bijak song∙chakgipako sam∙dik ine nikaha. Rev.Dr.Wetterfield R. Marak aro Chimikni Editor, Melkey Ch. Sangmamang uko bisi-bijong ine donskaa. Bisi-bijong ine donnaba uan jo∙ongba ong∙taija, jean biologist Peter Medawar aro gipin gipin virologistrangni aganani gitade do∙tek gita living cello napna man∙e, jekai plant cell, animal cell aro human cellrango napchengesa tanggipa ong∙ani gimin uko bisi-bijong ine dongija gipin bimingba donggenma ine angni gisiko sing∙ani sokbataiaha. Uan do∙tek gita sakgipino ma∙bakesa tanggipa ong∙ani gimin (parasite) uko Sadotek ba Jong∙dotek ine dono namgenma ine chanchiaton, uaba jinmani ra∙chakgimin ong∙kuja aro uni gimin tale-rokeba talsrangjani gimin, uko Virus inen donchenge nienga.

Mandeko saatgipa virusrang dingtang dingtang rokomrang donga aro uko scientistrang, virologistrang ba medical expertsrang dingtang dingtang dol ba groupo dona. Mandeni an∙chikomangba uamangde dingtang dingtang dol ba group dake dona aro ua an∙chini krisa uamang samrangko on∙a. Saoba an∙chi nangengode, una jeonikoba on∙na man∙aija. Jean A group ong∙ode, A grouponikosa aro B group ong∙ode, B grouponikosa on∙na man∙achim. Uandaken uamangde, sabisiko ra∙bagipa ba ong∙atgipani kri, Virursrangkoba dol ba group daka. Uamangni sandie nikani gitade, Flue-ko ba atchingpetpetaniko ong∙atgipa Virusrang A,B,C,D donga. Uarangoni A aro B virusrangde seasonal ba bilsi soko soko atchingpetpete saata. C virus basakoba sabisa-jombisako ong∙ata. D virus mandeko saatja, indiba matchurangko saata ine agana.

            2019 bilsini December jao, Chinani Wuhan minggipa biapo sagipa, jean atchingpetepeta, chotchanggija gusua, be∙en kampetpeta ba fever ong∙a, rang∙sitna man∙ja, chisata aro bang∙gija salrangni gisepon sia, uko saatgipa virusrangde dingtang dolni ba familyni ong∙achim. Ua virusrangni bimangko microscopechi niode mukut stika gita nikachim ine agana. Raja songo ba mainaba rasong on∙e mukut sikanikon Corona ba Coronation ine aganachim. Ua virusrangko microscopechi nio mukut stika gita nikani aro ua sabisiko 2019 bilsiosa man∙chenga ba nikchengani gimin uko WHO-ni scientistrang ba medical expertrang uko CORONAVIRUS-19 ine minga ine agana. Uan, mandeni ma∙ambio ong∙kugijagipa sabisi aro 2019 bilsiosa nikchenggipa sabisi ong∙achim. Uandakgipa doloni Chinao a∙bachenggipa SARS sabisiba rokomsa ong∙a, indiba uarangkode sanna-banna man∙aha.

Maina Simsakna Nanga

Corona Virusna simsakani gimin aganengon, mitamrangde uko sabisina kensimake aganenga, napkete dongenga ine chanchigiparangba donga. Indiba ua, una kensmake dakani ba ka∙anide ong∙aija. Mitamrangara angade da∙oba sia jeoba sia, uni gimin jajrengja ine agangiparangba dongnaba donga. Oe, an∙ching bebera∙giparang ong∙e, sina kenna nangchongmotja, indiba an∙chingni janggi tanganio balani gangsi samsachipakko niari dongode uan namgipa chanchiani ong∙skajawakon. Kristianrangara jekoba chanchigija ku∙anggipa ranggol chroktimanggipa ong∙gija, daito gnang janggi tanggipa ba kam ka∙gipasa ong∙a. Kristian janggi tangania saksana mangmang tangani ong∙ja, indiba jatna-a∙songna aro Isolni ong∙atgiminna simsake janggi tangna ba daito ra∙na nanggiparangan ong∙a ine bang∙a Isolni manderang aro skigiparangan agana. Pagitchamrangni somoio, nokkimao wak kae matchu jile, noksamon kaldik donmiting ki∙gong chanmitingoba, Kristianrang, mongsongbate Kristian missionaryrang daito ra∙e, rongtal-an∙tale dongna skiaha. Corona virusna agreba mandeko saatgipa dingtang dingtang virusrang donga. Palistine joloba, ua virusrangko u∙ina skangde mandeara badiaba mitderangko, basakoba mandeskako, jekai sakoba montol dakgipa, maiba skar pil∙giparang aro uandakgiparangko jaksi otachim. Ia somoio, Corona Virusna agreba an∙chingo dingtang dingtang virus aro sabisini a∙sel sagiparangba donga. Badiaba badiaba songo-noko, sakoba skar cha∙a, sakoba sam kal∙aka, uni gimin banobade sakoba dokkropa, sakoba rike galanirangkoba knaa. Anga an∙tangde skar mandeko cha∙a ba cha∙ja, mandeskako sam kal∙aka ba kal∙akja, iani gimin agannade nangnikjaenga. Indiba ua sam kal∙aka, ba skar cha∙a ingiparangkoba a∙bachengonin simsaksona man∙ode mai ong∙genchim, ukosa chanchiatna skenga. Manderangni agana gita, sam kal∙akgipakoba nambatgipa samko on∙e namatna man∙a, skar cha∙giparangkoba majar pingropo, mandal bu∙surangchi dokon namaia ba ua skarara wate kataia ine agana. Uandake dakani namama namjama, angade ukoba u∙ija, indiba uan ong∙bebeode, ukoba namatna man∙a ine aganna man∙gen. Indiba ia coronaviruskode da∙o dipetde sanna-bannaba man∙kujakon. Nambatgipa cholde uko champengsoanian ong∙aigen. Bebera∙gipa ong∙e, Isolo aro Uni Kattao pangchakania nama, indiba an∙ching saksa sakgipinna simsaknaba nangtaia.

Matnangaoni Naljokna

Chingni chonmitingode gittamdapaming chikaming delaming dakgipa kitchrako atchiramtang songtangode nikmanja. Saoba saobarang a∙pal a∙we jolona ong∙onange, mitamrang Turao-Imbaona re∙bae saniba noko dongpae lekka-porako sninge songtang-noktangchi re∙angpilmine, songadam-nokadamoba skia-porako ga∙rippetmanpiljok, bol panganti wa∙a dotantion kitchra dongja ingipaba tol∙asajok. Saming ja∙rikange, saming ja∙sanange name agannade man∙tokja. Skang chasong, sagal-nalsa nalbatchina nokkol badingna, gam am∙na re∙ruragiparang, badiaba a∙songo, meseals, smallpox, chickenpox, Yalow Fever, badiaba a∙songosa man∙genchimoba, ta∙raken a∙song-ge∙sa-ge∙gipinona batroroangaha. Uarang mongsongbate sagalo songregiparango, nokkol badinggiparango, mitamrang uamang baksa ganggurang ja∙rikpae sokanga ine agana. Smallpox virusni a∙selba dingtang dingtang a∙gilsakni baipon saa man∙aha aro siaha. Ua virus an∙chingni Indiakoba dimchang donangjaha. Indiaona maidakemancha ua virus sokbaaha, darangba namede sakki-sabit dongja. Manderangni aganbingbangani ba matnanganirangko, Massachusetts Bay Companyni governor, John Winthropni see rakkiani gitade, ua somoio missionary saksaan sak 6000 oni sak 8000 Indiani manderangna  smallfox sabisiko ra∙baaha. Uamang songtangtang noktangtango jakkalgipa ba∙rarangko ra∙bae sualon uarang batrikrikaha. Ia aganani baditana kakket ong∙gen, agannade man∙ja, indiba uan uko ra∙bagiparangde Kristian missionaryrang inesa u∙iaha ba matnangako man∙aha. Coronavirusko champengnaba ba unoni naljokna, sorkari an∙chingna uamangni u∙ia gita simsake dongchina ge∙etaha ba ku∙mongaha. Uko an∙ching a∙songo songdonggiparangan, mongsongbate Kristianrangan manigija, “A∙songdamoba mitde dongja, a∙rakaoba katchi dongja,” ine jilruru-jilprakprakgipa gita, skatang re∙pitpit dopitpit dake, banoba bisi-bijong napate, bimik-bida pe∙ate atchi-dongnapatna nangode, “ An∙chingode ia sabisi dongkujachim, indiba ia Kristianrangni katta ra∙gijani a∙selsa,” ine injaomangba kratcha∙ani rasi chonani sokbajawa ine jenade man∙jawakon.

Isolni ka∙saanichi an∙ching A∙chikrangba a∙gilsakni seng∙aniko man∙an baksa gisikni bidingoba aditan mikgil ga∙oaha. Indiani aro a∙gilsakni dingtang dingtang biaprango poraigipa aro kam ka∙giparangba aditan dongaha. Isolni kattako aganprakgipa, skiprakgiparangba, Indiani aro a∙gilsakni dingtang dingtang biaprangon dongaha. Indiba beng∙gimin niamrangko pe∙e, jilruru jilprakprake, ua sabisiko ra∙bagipa ba gipatgipade Kristianrangan ine biming man∙ahaode uan Isolni Kattako gipin biaprangona ra∙angna ba kam ka∙naba namjabatgenkon ine angade nikata. Badiaba biaprango, badiaba bilsirango Kristianrangko a∙rika aro so∙otanirangkoba an∙ching knaronga. Uandake a∙rika aro so∙otanirangoni Kristianrang naljoktokgen, aro naljokna nanggen inede an∙tangba aganna sikjawa. Indiba badiaba somoio a∙rikani aro so∙otanirangde Kristianrang an∙tangtang skatang dakani a∙sel ong∙a ine sandie nigiparang agana. Uandake, an∙tangan jekoba chanchigija skatang dake, an∙tangna saknaani ba gimaaniko ra∙baanikon A∙chik Agan Me∙apaode, “Grongtangan Mata, Ja∙chingtangan Bua,” ine agana. Uni giminsa Corona Virusnaba an∙ching Kristian ong∙e simsakani ba ong∙gija bimingko man∙aniko an∙ching an∙tangtangan simsaksoe dongode nambatgenkon ine an∙tangde chanchiatmana.

Maikai Champengsogen

Plague history ba sajinma-ding∙jinmaani ma∙ambiko sandigenchimode, dingtang dingtang chasongrango, dingtang dingtang virusrangni a∙sel saani aro sianirang ong∙aha ine nikgen. Ua virusrang darangnaba ka∙sachakgijagipa, dal∙a-chona, seng∙a-mata mikkang nigijagipa ong∙a. Kolgrikgipa ritcha bilsimangon, smallpox virus-ni a∙sel sak  300 million manderang siaha. Egyptni Pharao, Rameses V, Queen Mary of England-ba smallpoxna siaha ine agana. Joseph I of Germany, Peter II of Russia, Louis VI of France, aro William II of Orange smallpox manaha. George Washington, John Adams, Thomas Jefferson, Alexander Hamilton, aro John Knox-maangba ua sabisiko nike mamingkoba dakna changtokjaha. “There is only one way to prevent the disease—fly from it,”  “Ia sabisiko champengsonade mingsamangmangsan—uan kate chakani,” ine Dr.Benjamin Rush minggipa Yellow Fever-ni batrikrike siatani gimin agana. Ian champengna amtelgijagipa ine nike George Washingtonba Mount Vernomchi kate chakaha. Ia somoio, CORONAVIRUS-19-koba sanna banna-man∙kujani gimin, kate chakani ba, an∙tangko sakgipinrangoni chel∙e dongana agre gipin cholde dongbebeja. Champengsoani nambatgipa cholde, kate chakani gele donganian ong∙genkon. Uni gimin an∙ching bebera∙giparang ong∙e, mongsongbate dilgiparang ong∙e, uko champengsona maikoba dakna man∙pajawama?

Dingtang dongani ba sakgipinoni chel∙e dongani, mongsongbate sabisi man∙gipa manderangni sakgipinona batangna kene saksan dingtang donganikon Quarantine ine agana. Ian Greek katta, Quaranta ingipaoniko ra∙gipa, jeni ortoan sal sotbri ine ong∙achim. Sandie nigiparangni aganani gitade, quarantine ba sakgipinoni chel∙e donganiko 1374 bilsimango, Venetian Republico, uni ja∙mano Republic of Dubrovnik aro Milano a∙bachengaha. Uan saa man∙gipako sakgipinoba batrikrkjachina sal sotbrina dingtang donani ong∙achim.

Dingtang donani ba quarantineko ja∙rikna nangani an∙ching A∙chikrangnade gitalgipa ong∙ja ine A∙chikrangni janggi tanganiko sandiode nikna man∙gen. Skangni A∙chikrangoni saoba sanamgija saode, jedake be∙en gimik pari ong∙e, be∙en gimik gisime saode ua mandeko songo-noko namgipa manderangming donbrinja. Ua mandeko songoni adita chel∙ao Nokte rike, una mimangmangko ra∙angesa donachim. Uandake sagipa mandeko Nokte rike saksan donanikon Mesongala ine A∙chikrang agana. Uandake dakani badita namgni ong∙a aganna man∙jaoba ian A∙chikrangni u∙iani gita sabisiko sakgipinchi batangjachina simsakani ine nikatna man∙gen.

Skangni India a∙songo, mongsongbate Hindu toromo jat baseani dongachim. Uamango dal∙gipa jat aro chongipa jat cha∙brin-ringbrinjachim. Badiaba biaprangode chongipa jatrang, dippilengko ku∙siko kadeesa ong∙katna man∙achim. Uamangni bebera∙ani gita, ua chongipa jatrang rongtaljani gimin, uamangni ku∙sik agano, uamangni ku∙chi baksa uamangoni marang ong∙kate a∙ako marang ba sua nangatachim. Uandakgipa dakbewalrang namgipa ong∙jagenchimoba, ianonikoba an∙ching sabisina simsakna nanganikode skie ra∙na man∙taia. An∙ching jensalo agana, gusua aro atchinga, unode an∙chingni ku∙chioni, chonchongipa jo∙ongrag ong∙jaoba virusrng ong∙kate sakgipinona napa ine agana. Uni gimin an∙chingko sakgipin baksa agano, atchingo aro gusuode, an∙chingni ku∙sik aro gingtingko katipna agana.

Skang chasongni Israelrang, konchi cha∙gipa mandeko marang gnang ine chana. Ua sabisiba batrikrikgipa ong∙ani gimin unaba simsakbena nanga. Saoba uamangoni konchi cha∙ani maiba chin dongahaode ua an∙tangko kamalna mesokna nanga. Kamal uko konchi cha∙aha ine nikahaode, uko salsnina chipchange (Quarantine) donna nangachim.  Una agreba ua an∙tangan, namgipa manderangko niksoode, “Rongtalja, rongtalja,” ine chriksona nangachim. Uandake aganani ua mandenade baditan dukni ong∙a, indiba uan sakgipinrang simsake uni sambaona re∙bajachina inani pal ong∙achim (Levirangni 13:4, 21-22, 30-31, 33, 43). Minggipin dake agangenchimode uan uamangni chasongo uamangni u∙ia gita champengsoaniko dakani ong∙achim.

Mainaba Isol Doke Skiengama

Iara Isolni doke skianima? Kristian ong∙ode, Isolo bebera∙ode ia sabisirang dongjawahama? Coronavirusni a∙sel Chinao saani aro sianirang ong∙engon, ian Isolni saoni giminsa ong∙enga. Uamang Isolni kattako ra∙angna on∙ja, missonaryrangko a∙rika, Kristanrangko a∙rikani giminsa Isol uamangko doke skienga ine chanchigipa aro skigiparangba donga. Indiba angni mingsa sing∙aniara, ua sabisiara Kristianrangko a∙rikgipa a∙songantioan ong∙engama? Minggipin angni gisiko sing∙ania, Kristianrangko a∙rikgijagiparang, Kristain a∙song ba Missionaryrangko watatgipa a∙songrangode uara sajawama? Iandake ong∙ode, maina America gita dakgipa Kristian a∙songara maina keskaa? Italyba Kristian a∙songan, indiba unode sagiparangba bang∙aha ine knaa. Indakode iakoba Kristianrangko a∙rikgipako doke skiani ine aganna man∙genma? Haida an Isolni maiba mikrakataniko on∙gipa ong∙ja ine jenaba an∙ching man∙janaba donga, indiba Kristianrangko mitchigipao, a∙rikgiparango, bobil dakgiparango iarang ong∙gen ine chamdrae, Kristianrangode iarang ong∙jawa ine agananioba Satroo sea gitade ong∙jawakon. Ian, Kristoona re∙baaode ba Kristian ong∙ode saanirang dongjawa, man∙e cha∙gen ine chanchiani ba skianisa ong∙skagenkon. Jokatako man∙genchimoba an∙ching redemption ba piokani man∙gipa ba Adamni paponiko jokatako man∙gipasan ong∙kuaenga. An∙chingni dakgipa pap ba actual sinkode an∙ching salantian rongtalatna ba sanctify ka∙na nangkuaigen. Kristo re∙bapilahaosa an∙ching a∙gilsakni bimangko gimaate, salgisakni bimangko man∙gen. Jena kingking an∙ching ia a∙gilsakni bimangko gana, bebera∙gijagipa ba Kristianrangko mitchigipa ba doka sakugen, den∙o matgen aro an∙chi ong∙aigen, aro sabisirangkoba man∙aigen. Uni gimin simsakna nanganide Kristianrangko a∙rikgipa aro a∙rikgijagipa, bebera∙gipa bebera∙gijagipa, joka man∙gipa ro joka man∙gijagipa sakantinin ong∙gen.

Maikoba Dakna Man∙genma

            Covid 19-koara da∙ondipetna sanna-banna man∙kuja aro uko champengna ba naljoke dongnade unoni kate chakani ba noktangao saksan nape dongana agre gipin chol dongja ine an∙ching nikmanbaaha. Uni a∙selan dingtang dingtang avsongranagan, a∙songtang-chigatangko lockdown ka∙aha. Lockdownkoba A∙chikkuchi namnchade aganna man∙ja, indiba uandake apsan dakanggiparang jekai A∙song Den∙changa,Rama O∙changa, chong∙motan badiaba songo maiba sanamgija saode, songni nokni manderang ramako kapenge donronga aro unode ua songode maiba saa dongani gimin napna on∙jaenga ine u∙ie, napja gajachim. Uandakgipa miksonganioan A∙chingni Prime Ministerba, an∙ching sakantikon ong∙katna on∙gija, noktangtngo nape donga. Anti-a∙kangrangko cha∙jaha, giljarangkoba jinma jinma tom∙dake olakkija. Ian, darangni kusi ong∙gipade ong∙ja, indiba uandakipa somoio na∙a angra maikoba dakna man∙pagenma ine chanchianiko naatna sikjola.

            Lock Down ong∙jaomangba, Lockdownming apsan apsan dakgiparangko bang∙a a∙songko jatko dilgiparang aro Isolni manderangba chagrongmanaha ine sandie niode nikgen. An∙chingni India A∙songni skanggipa Prime Minister, bang∙a changon jailo dongaha. Uandakmitingo somoiode uaba gipin biapchina re∙na man∙jani gimin, unaba lock down gitan ong∙aha. Indiba ua jailo dongmitingosa bang∙a ki∙taprangko seaha. Uni jailo dongmitingo segipa ki∙taprangoni, “Discovery of India” ingipa chatbegipa ki∙tapba ong∙achim.

            Germany a∙songni dilgipa, Adolf Hitlerba, a∙songtangna dakgrikani gimin jailo donako man∙aha. Ua somoiode unaba lockdown gitan ong∙e, darangchiba re∙na man∙jaha. Uandakmiting somoisa ua dal∙begipa ki∙tap, Mein Kampf ingipako seaha. Indiani saksa mingsinggipa MP aro UN-ni gitcham Diplomat, Dr. Shashi Taroor-ko, uni ma∙a-paa ramram nokoni ong∙katna on∙jaha. Nokni ong∙katna on∙gijania uan Lock Down ong∙jaoba Lock Down gitan ong∙aha. Uandakmting somoio ua sal 365-ni gisepo ki∙tap king 365-ko poraina jotton ka∙aha aro uko matchotaha. Iani a∙sel ua saksa gisik seng∙gipa mande ong∙skaaha.

            Watata Paulba, Isolni Kattani a∙sel, bang∙a somoion jailo dongaha aro jailo dongmitingon mitam mitam chittirangko, chong∙motan Sastroni bakko seaha. Jailo dongmitngoba ua kusi ong∙aha. Gitelo pangnan katchabo, pil∙e anga agana katchabo ingipakoba ua jailo dongmitingosa aganaha. Daud Rajaba, Saul Rajana kene bang∙a somoion kate chakaha. Ua salsao Saulna kene, Philistirangni a∙songchi katangaha. Philistini sipairng uko nikahaon, uan uamangni dilgipa Goliatko so∙otgipa ine u∙ie, uko uamangni raja Akishona rim∙angaha. Ua somoio unaba Lock Down gitan ong∙aha. Una Lock Down ong∙anide, ong∙katna man∙gijasan ong∙ja, indiba uko Philsitirang so∙otgnok ine ua u∙iachim. Iandakgipa obostako chagrongoba ua, “Pilak salrango ja∙sku dipane Jihovak olakkigen,” ine aganna man∙aha (Gitrang 34:1).

Ia somoio Covid-19-ni a∙sel Lock Down ka∙on, saoba saoba Isolni manderang dingtang dingtang on∙kanganiko dakaha. Rev Ashok Andrews, “Anga dingtangmancha bi∙na an∙tangko on∙kanga,” ine agana aro bi∙aba bi∙aha. Bang∙a Isolni nokkolrangan Isolo bi∙aha, saobarang grapaha, ja∙sku dipanaha aro okgimu chakaha. Saobarang bang∙a ki∙taprangko poraiaha. Saibarang ki∙taprangko seaha. Da∙o Lock Downko ra∙galahani gimin, Corona Virsusba gimaaignok ine an∙ching gannade man∙jawa. Uni gimin simsakna nanganiba bon∙aiahade ong∙ja, simsakangkunaan nangaigen. Ia corona virusna agreba mikkangchi an∙ching maiko maikoan chagrongkugen, ukode aganna man∙ja. Iandakgipa sal somoiko chgrongo, Nokgipa an∙chingko brankua-ripingkuode an∙chingara bebera∙gipa ong∙e, maiko dake, manderangna dakchakgen ba on∙gilgen?

           

Namaanko konchioni an∙sengna chio changsni su∙srangnasan aganaia. Ia somoio expertrang, an∙chingko jaksuna aro ku∙sikko su∙srangna, ku∙sikna ganani, agre mande bang∙arang rojachina aro, saksa sakgipinni jakko rim∙e salam ka∙jachinasa aganaia. Ian rakbegipa kamba ong∙ja. Saaniko namatna mitamrangde nimstapa, haida uko dakeba namode nam, indiba uan, bang∙a cha∙na nanganirangko gimaatna nanga. Ianode uako dakna nanggija, sakantini dakna man∙gipaan ong∙skaa.

A∙gilsako mingsinggipa, aganna skina changgiipa, mondolini aro mondoliko rikani gimin u∙igipa, Rick Warenmang giljade, jinma jinma ka∙gija, small group ba chon chongipa dolrangsan ka∙aiaha. Ashok Andrewsmangni giljade, online service-kosa ka∙skaaha. Krima IV aro dingtang dingtang mondolioba Sunday School aro jinma olakkianikode dakgija, dilgiparang aro deaconrangsan bi∙rimaiaha. Iako haida an∙ching gimikan ja∙rikpana man∙genma man∙jawa, agannade man∙ja. Indiba, mikkron, gingting aro ku∙sikko dantapna skang jaksuna, kusiko gananiko gannade rakbegipa ong∙ja aro ukode darangba ka∙na ba dakna man∙aigen. Ian dakmalgijaniba ong∙ja. Maiba saaini maikoba nimgipamangba ukode dakna man∙aigenkon.

 

 

AM·BOL JA·BAK GATGIPA MERONG RONGDIK DONGIPA ----1

 

AM·BOL JA·BAK GATGIPA MERONG RONGDIK DONGIPARA MAIA

Am·bol ja·bak gatgipa merong rongdik dongipa ine agananiko ia chasongni manderangde u·ina neng·naba donga. Ian skang chasongo, me·chikrangni rake kam ka·anina, uamangko de·mittele agangipa katta ong·a. Ian uamangni gun gnanganiko aganani kattaba ong·a. Uni gimin iano, “Am·bol ja·bak gatgipa, merong rongdik dongipa,” ine aganania, Gun Gnanggipa Me·chikko janapaniba ong·a. Ia Gun Gnanggipa Me·chikni gimin niatengon, skanggipa Sastro Toe Skianirang 31-o janapgipa me·chikni gimin janapgipako niatchengna nanggen. Sastroko sechenggiparangba Jihudi ba Israel manderangsa ong·ani gimin, bang·bata Isolni kattakon uamangni dakbewal gitasa sea aro uan uamangna u·ina altugipaba ong·a. Gun Gnanggipa me·chikko man·ani aro uni gunrang ba cholon-bewal aro ugita ong·na skianikoba Sastroo uamangni dakbewal gitan talataha. Ua skianirangko an·ching Sastro Toe Skia 31-oniko nikna man·a; indiba ua me·chikara sawachim, uko ua Sastroo ‘amikka’ ‘aski,’ ine mesoka dongja.

1.1   Am·sandie Nigiparangni Aganani

            Aristotle minggipa Greek Philosopherni agana gitade, mande (me∙asa) namgipa jikgipako man∙ode kusi ong∙a, indiba namgijagipa jikgipako man∙ode philosopher ba chanchirakgipa ong∙achim. Uni miksongania, namgipa me∙chikko jikmanpaode kusi ong∙e janggi tangna man∙a, indiba namgijagipa me∙chikkosa ra∙na nangode bang∙anan sko sana nanggen ine ong∙achim. Mande ong∙e, bang∙bata me∙asarangan namgipa me∙chikkosa jikkimna aro me∙chikrangba namgipa me∙asakosa segipa ra∙na sikbata; indiba basakobade ua miksonganirang chu∙sokna man∙rongja. Ma∙a-paarangba, detangtangna namgipa segipako aro namgipa jikgipako man∙atna ska. Toe Skiani ki·taprangoni odhai gimikko poraigenchimode uno pagipani depantena skiani gimin nikna man·gen. Ua skianirangoni mingsara mikkangchi maikai namgipa ba gun gnanggipa me·chikko man·ani gimin ong·achim. Toe Skiani Odhai 2, 5, 6, aro 7-o til·ek-an·charakgipa me·chikko gelani gimin skie on·anikoba  nikna man·a.

            Am·sandigiparangni nikanio aro Satroo janapani gitade, til·ek-an·charakgipa me·chikrang aro me·asarangba skangni Israel a·songo aro uni sambajolo bang·en donga. Uandakgipa manderanga Isolni manderangkoba ga·akatna ba ja·guatna man·achim. Mesokna gita Samsonba saksa Isolni mande ong·achim ine u·ina man·gen. Uaba til·ek-an·charakgipa ba noti-dari dakgipa gapgipa biapona ong·onangaha aro noti-dari dakgipa me·chikkon bia ka·aha. Iani a·selan ua uni mikronko gimaatna nangaha. Iandakgipa a·selrangona sokna kenesa iano depantena toe skienggipara ua cholon ong·sigipa me·chikrangko gelchina aro gun gnanggipa me·chikko am·china toe skiengachim ine an·ching nikatna man·a.

            Agano knatogijagipa, mikgronna nidikgnigipa ba cholon ong·sigipa me·chikni gimin Toe Skiani bang·en donga. Uarangoni mitamranga: Toe Skia.12:4.Gisik gnanggipa jikgipa segipani mukut ong·a. Indiba je me·chikan segipako kratchaatgipade sogimin greng gita ong·a. Toe Skia.14:1 Gisik gnanggipa me·chik noktangko rika, indiba gisik grigipa uko jaktangchi rue gala. Toe Skia.21:9.Betbetrakgipa me·chik baksa dongana batede nokkingni noksiko dongan nambata. Toe Skia 21:19. Betbetrakgipa me·chik baksa dongana batede a·gisio dongaan nambata. Israelrang uamangni dedrangrangni ku·sik aganna a·bachengbamitingonin uamangna skie on·achim. Uarangko niate anga angni depanteni bilsi gittam ba bilsi brimang ong·mitingo uni sing·anirangko gisik ra·atjola. Uni sing·anirangko bang·batakon anga aganchakna man·rongja aro badiabarangkode ming 26 donggipa Roman oikorchi senade chu·ongpiljachim. Apsan daken ia Toe Skianiko depantena toe skiengon depantegipa bang·a sing·anirangkon sing·enggen ine an·ching chanchiatna man·a. Uarangoni ua sako bia ka·gen, gun gnanggipa me·chikara sawachim uarangkoba sing·enggen. Pagipani skianiko knae ua an·tangba gun gnanggipa me·chikni gimin sandie nienggnok. Adita sandiani ja·mano ua cholon namgipa ba gun gnanggipa me·ckni cholon ba gunrangko nikaha. Ua gun ba cholon-bewalrangko ka∙mao gita niangna man∙gen.  (.......Chu·gimikko Ki·taponiko Man·gen)

Sunday, 3 February 2019

PERSONAL DEVOTION IN GARO


SAKSAN ISOLKO OLAKKIANI
Bluwin Ch. Sangma
Pastor, Teksragre Baptist Church
……………………………………………………………………………………
Saksan Isolko olakkianiara, sikdikdikgipa somoiko ra∙e, Isolko olakkiani, Isol baksa somoiko ra∙ani, Isol baksa agangrikani ong∙a. Iako Englishode Personal Devotion ba Quiet Time ineba agana. Uko maikai dakgen, aro uko dakani mai namgni, uarangko ka∙mao adita de∙e mesokatenga.
Saksan Olakkianni
            Isolko an∙ching jinma aro saksanba olakkina man∙a.  Jinma olakkianiko public worship aro saksan olakkianiko, personal worship ba personal devotion ine agana. Iano na∙a aro nang∙ni Isolna agre darangba nikja aro u∙ija. Saksan olakkiani dongjaode, jinmao olakkianioba gisiko aro bebeo olakkina man∙jawa. Isolara Gisik ong∙ani gimin, uko olakkigiparangkoba gisiko aro bebeo olakkianikosa nangnika (Johan.4:24). Sapbegipa ba championrangba, kal∙ramode champion ong∙a ong∙ja, indiba uan, uamangni salantio ranta ka∙ani giminsa ong∙a. Saksan Isolko olakkianiara, an∙tangko gisikni bidingo ba Isolni cholon-bewal gita ong∙na ba godly ong∙na ranta ka∙ani ong∙a. 1.Timothy 4:7-8-o, gisiko ba olakkianina ranta ka∙na nanganiko janapa.
Sastro Poraiani
            Sastroara Isolni katta ong∙a aro uasa an∙chingni bebera∙ani aro olakkianiba pangchakani ong∙a. Kam ka∙giparang ba game-sue cha∙giparang, atte-gitchi gride kam ka∙rongja. Apsan daken, Isolko olakkigiparangba, Sastro ba Isolni Katta gride, Uko olakkina amja. Uni gimin saksan Isolko olakkianioba, Sastro ba Isolni kattako poraiani dongchongmotna nanga. Indiba iano an∙ching badita bakroe Sastroko poraigen? ine sing∙naba donga. Iana aganchakanide, na∙a, baditana saksan olakkiani ba personal devotionko daka, unosa pangchakgen. Sastroko an∙ching badita poraia, inditan namgniko man∙a; indiba personal devotionko dakmitingode, odhai 1-na batjaon nambatgen. Changsano bang∙dugae poraigenchimode, chanchibewalanio chanchisokjawa.  Basakobade pod 1-koba poraie chanchibewalnaba man∙aia, indiba salantian pod-praksan poraijringaiode, uan ka∙sindugagen. Uni gimin, pod 5-10-mangko poraijringode nambata gita nika. Una agreba, salo odhai 4 prak poraiode, bilsisao Sastro kingsako bon∙e poraina man∙a ine Rev. Dr. Cho Beomni agangipa kattako aganjolna ska.
Somoiko Baseani
            Salsao konta 24 san dongaia ine an∙ching u∙ia. Uan, darangnaba komija aro darangnaba batja. Kam bang∙gipa, kam bang∙gijagipa, man∙e cha∙gipa, kangal ong∙gipa sakantian, salo konta 24-kosan man∙aia. Indake ong∙engon, basakoba basakoba an∙ching Isolko olakkina somoi man∙gijanirangko, somoi dongja ine agananirangkoba knana man∙a. Oe, ian ong∙chongmota, indiba an∙chingsa somoiko donna ba basena nanggen. Somoiko  ra∙na chol ra∙jaode an∙ching maming dakeba, Isolko olakkina man∙chongmotjawa. Somoiko baseani minggipinara, an∙ching je biapo ba je somoioba Isolko olakkina man∙jade ong∙ja, indiba iano sikdikdikgipa somoiko ra∙ani ba baseanikosa miksonga. Je biapo ba je somoioba, na∙a saksan Isolko olakkina somoiko ra∙aiode, banobade nang∙ko peng∙panggiparang, nang∙ni gisikko bingbrangatgiparangba dongaigen. Uni giminsa na∙a nambatgipa somoiko, jeo na∙a, sikdikikgipa somoiko ra∙na man∙a, ukosa basebo. Bang∙bata sandie nigiparangan, ianade pringan nambatgipa somoi ong∙a ine agana. Haida mitam mitam manderang jekai waltinge kam ka∙giparang aro walo kam ka∙giparangnade uan melijanaba donga, indiba na∙a uandakipa kamko ka∙genchimoba, badiaba somoikode baseskana man∙a.
Sengna Nangani
            Sengna nangani gimin Satroo bang∙en agana. Johan Odhai 2-o, bia ka∙anio drakka bitchi bon∙changako Jisuni ma∙gipa Jisuna aganon Uni, “Angni somoi sokkuja’ ine agananiba Jisuni ba Isolni somoina ba bilna senganiko mesoka. Isaia 40:31-oba, Jihovana senggiparangni bilko gital dakgen, aro uamang do∙gamdotrang gita ong∙gen ine agana. Jisuni sninggiparangkoba Jisu, an∙tang salgichi gadoangna skang, Pagipani Ku∙rachakanina  sengchina aganaha (Watata.1:4). Satroo, mitam mitam kattarangni ortorang bang∙en donga. Apsan daken, senga ingipani ortoba bang∙en donga. Iarangoni mingsaara Isolo bi∙anian ong∙a. Isolo bi∙anichisa an∙ching bebera∙anio bilakaniko man∙a. Cha∙na dile sagipa mandeko English-ode malnutrition ine agana. A∙chikrangde uko, “Cha∙na dile ram∙choka,” inesan aganaia. Ukon skangni A∙chikrangde, “Gogaia gochoka, cha∙na dile ram∙choka,’ ine uamangni gogai ring∙anio ring∙ronga. Bi∙ani dongjaon, spiritually malnutrition ong∙gen. Uni gimin an∙ching Isolo bi∙na ba sengna nangchongmota.


Salantio Ranta Kaani
            Kal∙susagiparang ba be∙enko ranta ka∙giparang salantian ranta ka∙a. Ia ranta ka∙ani badita ru∙ute ba bakroe ranta ka∙a, uno pangchakja, indiba jringjring (regular) ranta ka∙aniosa pangchaka ine agana.  Golpo mingsao gita, saksa me∙chikma pamong saksako uni nokona okamataha. Pamong uni okamatana re∙angna skang uko salantian Sastroko poraiama ine sing∙aha. Unon ua me∙chikmaba, “Oe, anga salantian Sastroko poraia,” ine aganchakaha. Pamong ua me∙chikmani nokchi re∙ange, uni Satroko am∙e badalon, Satroo dape dongipa sosmasa ‘dop’ ine ga∙akaha. Ua sosmani ga∙akako nike me∙chikma, “Aia! iade angni sosmasa, anga uko sandiaan jadok ong∙jok,” ine aganaha. Da∙ode, ua me∙chikmaara bini agana gita salantian bini Sastroko poraiengama? Uni agana gita salantian Sastroko poraijringode, bini Sastroo dape dongipa sosma jadokna gimae donggenma? Uni Sastroo dape dongipa sosmaan jadokna gimapilode, uara badita sal ba jana Sastroko poraijaha? ine sing∙ode, ua Sastroko poraigija jadok ong∙aha ine aganna man∙gen. Haida agannade man∙ja, basakobade an∙chingni janggi tanganioba, Sastroko poraigija, jasa, jagni, jagittam, jadok ba jasniba ong∙naba donga, indiba uandake Sastroko gisep gisepsa poraiode, gisep gisepsa Isolko olakkiaode, gisikni bidingo dal∙rorona man∙jawa. Ranta ka∙gija, marathon race-o katpretaiode, be∙en ba musclerang sa∙dika gita, gisikni bidingoba salanti ranta ka∙jaode, maiba neng∙nikanirangko chogrongahaon, uko chakna amjawa. Uni gimin na∙ara, salantian Isolko oalakkina somoiko ra∙ggenma?
Kosako janapbagimin gita, personal devotionara sakantini kaman, salantio dakna nanggipa aro somoiko ba biapko basena nanggipan ong∙a. Uko dakanichi an∙ching, bebera∙anio bilakna, dal∙rorona aro ka∙dongna man∙a. Uni gimin na∙ara, Isolko saksan salantio olakkina tariama? Da∙alonaba na∙a, saksan somoiko ra∙e, Uko olakkikujaode, na∙a da∙al dipet Uko olakkina somoiko  ra∙genma?

Wednesday, 30 January 2019

Ang'keba Ja'korade Sronge Re'na Man'a

ANG∙KEBA JA∙KORADE SRONGE RE∙NA MAN∙A
Bluwin Ch. Sangma
(Pastor, Teksragre Baptist Church)
………………………………………………………………………….
Ang∙ke bi∙sani gitchinge malako ma∙gipa nike, “Dede na∙ara mainasa gitchinge mala? Sronge re∙boda,” ine ma∙gipani sing∙an baksa aganon, “De a∙ai indakode na∙an sronge male skie nicheng,” ine ang∙ke bi∙sani ma∙gipana aganchakon, ang∙ke ma∙gipaba sronge malna man∙jaha ine aganani donga. Uko ra∙en, A∙chik Aganbewalao ba Aganme∙apao, “Ang∙kede maming saloba sronge malna man∙ja” ine agana. Uan, dedrang namako dakna sikbeoba, ma∙a-paan nambajaode namna man∙ja ine aganani ong∙achim. Minggipin dake niatode uan, dedrang dal∙gipa-chugipa ba chu∙sokgipa ong∙na sikomangba, ma∙a-paan skia-pora man∙gipa ba man∙e cha∙gipa rike donggipa ong∙jaode, chu∙sokna neng∙a ine aganani ong∙achim. Uandake agananiko an∙chingba ong∙ja ine jenade man∙bebeja. Ma∙a-paa  ba songni-nokni manderang maidake janggi tanga, dedrangba ukon ja∙rikade ja∙rikbebeaia. Indiba mingsako nie nibo ripengrang. Sronge re∙na man∙gijagipa ang∙kekomangba, paksamsani ja∙ako ake galode ba ja∙samsa koraode sronge re∙na man∙aia. Ang∙ke, uni ja∙a samsa koraode baditan saknaako man∙enggenchim; indiba uko dakjaode ua sronge re∙na man∙skaja. Uni suk ong∙e dongako gimaatesa ua malna man∙a.
 Bang∙bata chu∙sokgipa manderangni jnggi tanganiko niatengon, uamangkode maming dukni, maming champengani ba maming jajrengani donggija gita nikata; indiba uamangba bang∙a neng∙nikaniko, ramao sringpenga-ritingpenganirangko chagrongesa mande ong∙angaha ba chu∙sokangaha. Ang∙keni sronge re∙na ja∙a samsako gimaatna nanga gita, uamangba badiaba kusinirangko, dakronganirangko, katchaanirangko (comfort zone-ko) gimaatchengaha. Uni ja∙manosa uamangba chu∙sokgipa ong∙angaha. Uandakgipa manderangoni sakgnini janggi tanganiko an∙ching ka∙mao gita niangna.
            Chonmitingo do∙chokna dola, kiro sko bolgrona sol∙a ine agangipa gita, Bollywood Actor, Amitabh Bachchannaba ong∙aha. Ua saksa film kal∙na changgipa aro da∙ode Indiao man∙e cha∙batgiparangoni saksa ong∙aha. Uni janggi tangani gimin knaode, ukode mamingba neng∙nikani dongja gita nika, indiba uaba bang∙a neng∙nikanirangko chagrongaha. Uarangoniko an∙ching aditako niange nina.
Dal∙gipa mande ong∙ani gimin, ukode pilakkon changjola ba man∙jolaia gita nika, indiba uan ong∙jachim. Bollywood filmo kal∙na skang ua All India Radio-o kam ka∙na am∙aha, indiba uni ku∙rang rongma rongma dakani gimin uko ra∙chakjaha. Uni Mumbaiona re∙angchengon mamingkoba u∙ijae, adita walrangnade Marine Drive-ni rama samo re∙brange dongaiaha. Ua bachina re∙angenga aro re∙gen, ukoba u∙ijaha. 1969 bilsioni 1973 bilsiona ua rake kamko ka∙e, ming 12 filmo kal∙aha, indiba uko mingsingjaha. Mingsingjaode, nigiparang aro bregiparangba dongjawachim. Bregiparang dongjaode, tangkaba bang∙e man∙jawachim. 1983 bilsio ua film kal∙e neng∙ani gimin gitilna am∙pilaha. Uni a∙sel ua, be∙en ang∙sengbrejaha aro ua film kal∙anikon dontongna chanchipilaha. Aditani ja∙mano uamang Khuda Gawah ingipa filmko kal∙taion, ua Best Actor ine National Award-ko man∙aha; indiba ua, ua somoimitingo tangka-paisana namen neng∙nikaniko chagrongaha. 1990 jolo ua, ABCL baksa film tarina jotton ka∙aha aro tangkarangko ra∙sroe, groan gapchipaiaha. Uni a∙sel ua, Yas Choprao kam mingsako on∙china mol∙molaha aro ua uko Mohabbatein ingipa filmo kal∙ataha. 1984 bilsio ua film kal∙ako chutti ra∙e, politics-o napaha, indiba ua uno suk ong∙jae, bilsi gittamni ja∙manon wate galaha. Da∙alo uko, film kal∙na changanina, aganna changanina, a∙gilsak gimikchinan mingsing-minggamaha. Ua, Indiao saksa man∙e cha∙batgipa ong∙aha. Ua, uarangona sokna bang∙a dakgrikaniko dakgrikna nangaha aro uarangko watgalgija jotton ka∙ani a∙selsa unona sokdoaha.
Elbikako matchani, gangchipako do∙rengni, jilruru-jilpakpagiparangsa janggi tanganio chu∙sokgipa ong∙ronga ine bang∙a manderangni janggi tanganion mesoka. China a∙songni Jack Ma minggipani golpoko na∙a knaaha, indiba uani gimin aditako niatna. Ua China a∙songo, Communist dolrangni sasonni ning∙o, kangalbegipa nokdangosa atchiaha aro dal∙roroaha. Poraianioba ua, paksa siwaleesa, tong∙sa tangmandalesa. kambe do∙tekmeesa, mikkang pedaweesa poraiaha. College-o napna entrance seanioba ua, changgnina kingkingde fail ong∙aha ba chu∙sokjaha. Gittamgipa bilsiode ua rakbate poraie, college-o napna man∙aha. Ua, 1988 bilsio graduate ong∙aha. 
Gisik-ka∙tong dingchiken ua, Harvard University-o napnaba changchikkingna jotton ka∙aha aro changchikkingnan jegalako man∙aha. Graduate ong∙ani ja∙mano, dingtang dingtang kamrango kam ka∙na jotton ka∙aha aro chang 30-na jegalako man∙aha. KFC-oba ua kam ka∙na jotton ka∙aha, indiba unoba jegalako man∙aha. 1999 bilsio ua Alibaba, ecommerce business-ko bikoataha. Uni ua business-ko chalaina a∙bachengon, China a∙songni badinggarang, uamangni business-de bon∙aignok ine jegale sorkarina sedoaha. Uandakgipa neng∙nikanirangko chagrongon, mande ong∙e ua baditan sa∙dikani aro kratcha∙aniko man∙enggenchim, indiba ua uarangchi amna on∙jaha. Uni miksonganiko ua dontongjaha. Ua, uni companyni gimin, manderangna talataha, u∙igipa-ma∙sigiparangna aganaha aro dol ba teamko tariaha. Da∙ode ua China a∙songo man∙e cha∙batgipa ong∙aha. Uni China a∙songo man∙e cha∙batgipa ong∙ania, obostako chagrongani a∙sel ong∙jaha, indiba obostako chagrongna tariani (name deal ka∙ani) giminsa ong∙aha. Da∙alo nang∙ko chu∙sokanioniko maia champengenga?
Ha gose! chu∙sokgipa manderangni janggi tanganiko niatode alturiri nikata, indiba uamangba bang∙a dakgrikanirangko dakgrikesa rangkambeona soktokaha. An∙ching sakantini dilanio, kam ka∙anio, aro miksonganioba, namgipa, chu∙sokgipa, bebegipa ong∙anikon nangenga. Indiba uanona sokdonara cholrang dongpaja. Haida nang∙ni ma∙a-paaba dilgipa ba namgipa dilgipa ong∙paja. Haida na∙a namgipa skulo poraina man∙paja. Haida nang∙na namgipa ku∙pattigipa dongja. Haida nang∙ni songan-nokan skia-pora man∙gipa ong∙paja. Iarangan, nang∙ni name janggi tanganiko, namgipa, grikgipa dilgipa ong∙aniko, miksonganiko champenganima? Beben uarangba nang∙ko champenggiparang ong∙chongmota. Kosako janapgimin, Amitabh aro Jack Ma maangba uandakgipa neng∙nikaniko chagrongaha, indiba uamang obostachi amna on∙gija, uamangsa obostako amna jotton ka∙aha. Uamang ang∙keni sronge re∙na, ja∙a samsako gimaata gita, badiaba badiaba kusinirangko gimaate, rake kamko ka∙e, dangga birongni sona gantongni nokgipa ong∙aha. Na∙aba, obostako chagrongengon, uarangko ga∙chepna, badiaba kusinirangko watgale, kni ‘tip’ chimsate gando ‘ket’ salkete, kok samba siora, atte pakkol sepora mai ong∙genchim?






NANG ON·GILANI

NANG ON·GILANI

Bluwin Ch. Sangma

America a·songni Neil Armstrong, Edwin Aldrinmangni janggi tanganiko na·a knaaha. Una agreba a·gilsako mingsinggipa manderang, jekai Sir Edmund Hilary, Tenzing Norgay,                  Sir Isaac Newton, Galileo, Kalpana Chawla, Martin Luther, Abraham Lincolnmangni janggi tangani giminba knaaha. Uamang, uamangni janggi tanganio, a·gilsakna maikobade donangaha. Ian, uamangni dilgipa ong·ani ja·gamrang ong·a aro uamangni ga·anggipa ja·gam ba on·gilaniko an·ching da·alonaba nikengkua. Ia somoio an·ching, Jisuni sninggipa Thomas maiko on·gilaha uko niange nina. Thomasni biming man·chaara maichim, uko namede aganna man·ja. Uko Ibri ku·siko Thomas aro Greek ku·siko Didymus minga ine agana, indiba ia minggnini ortoan jonja inesan ong·aia. Mitam mitam sandie nigiparangni nikani gitade, uko Judas Thomas mingachim ine agana. A·gilsakna on·gilgiparangoni, mitamrangde namakon on·gila, indiba mitamrangni on·gilanide nambea ong·ja. Thomasni on·gilanikoba an·ching bang·bataan namgijakosa on·gila ine u·itoka. Thomasni gimin aganode, an·chingoni bang·batan bebera·gijagipa ba bebera·ninggijagipa inesan u·ibataia. Indiba an·ching, ning·tue sandigenchimode, Thomas mairongpile namgipa, dingtanggipa aro gipinrangni on·na man·gijako on·gilaha ine nikgen.
Saknarimna Sikaniko On·gilaha
(Johan 11:16)
Ia on·sogimin Sastroo, Thomas-ni, “Hai an·chingba re·na, un baksa sipana gita” ine agananiko nikna man·a. Iano uni agangipa katta, namen ka·dongani aro gipinrangoni dingtanggipa katta ong·a. Johan 11-o, an·ching, Lazarusni siako, Jisuni tangchaatpilaniko nika. Jisu, Lazarusko siaoniko tangchaatna skang, uko de·mesana aganaha (Johan.11:11-15); indiba una salsaba salgnimang skangan, Jisuko Jihudirang ro·ong gogrimna am·ahachim (Johan.11:8). Uni giminan uni sninggiparang uko ua biapona re·anganiko nangnikjachim. Unona re·angna Jisuna altuani ong·jaenga. Ua je kamko daknasiengachim, uko champenggiparang bang·achim.  When there is proposition, there will be opposition” ba “Maikoba dakna ba ka·na chanchiengode, uko champenggiparang dongaia” ine aganani kakketan ong·a. Uandaken ua somoio, Jisuni ministry-oba ong·engachim. Uko ro·ong gona am·gipa biapona re·taina am·ako knahaon, uni sninggiparang jajrengaha. Uamang, uamangko dilgipa Jisunaba kenchakaha. Minggipin, uamang an·tangtangba sina kenaha. Uni giminsa uamang Jisukoba ua biapona re·aniko nangnikjaengachim. Jinmarangni kenengon, jinmarangni jajaengon, sninggiparangoni saksa dingtangko aganaha. Uan, gipin gipin sninggiparangoni dingtanggipa ong·a. Ua, ua somoio, Jisu baksa saknarimna tariaha. Uni giminsa ua, “Hai an·chingba re·na, un baksa sina,” ine aganaha. Johanni sea Nama Kattani bang·bata kattarangan mingsana bate ortorang donga. Ianoba “Hai re·na,” ingipani ortoba minggni donga. Sea baibai niatode uan, un baksa re·paani ine nikgen. Indiba mainiba bimango (symbolically) niatgenchimode uan, mission terminology-o aganani ong·a ine nikgen. Jisuni missionara janggitangko on·anian ong·a. Thomas ua somoio, Jisu baksaan uni missiono bakko ra·na tariaha. Ka·sara angni pilak ma·a-paarang, jong-ada no-abirang aro angni pilak ripengskarang. Da·alo na·aba Thomas gita, gipinrangoni dingtange chanchigipa, ka·dongipa, Kristo baksa duk chakrimna tarigipa ong·genma? Ma gipinrang gitan, man·jawa, namjawa, amjawa ine donggenma? An·ching jinmani aganako, jinmani namnikako dakpaaiode, janggi tangna altuaen man·a. Songming-nokming aro darangmingan meli-ma·gape dongna man·a. Indiba na·a mamingkoba on·gilnade man·jawa, ja·rikpanasan man·aigen. Saoba agana, “It’s human to follow the crowd but it’s divine to stand alone.” “Jinmako ja·rikania mandeni bewal ong·a indiba saksan chadengania Isolni bewal ong·a.” Oe, uni gimin on·gilna sikode, ‘basakobade’ dingtanggipa, ka·donggipa, jinmani kosako chadengna man·gipa ong·na nanggen. If you kneel before God, You will stand before Man,” ba “Na·a Isolni mikkango ja·sku dipanode, na·a manderangni mikkango chadenggen,” ine Dr. V. V. Thomasni aganako saoba saobarangde knaenggnok. Haida an·chingni manderangni kosako chadengna man·gijaniara, Isolni mikkango ja·sku dipanjani a·sel ong·akon ine chanchiatna man·a. Minggipin dake agangenchimode, an·ching Isolni mikkango ja·sku dipanjani a·selan manderangni mikkango ja·sku dipanenga ba jinmani namnikako dakenga aro iani a·selan mamingkoba on·gilna man·jaenga ine aganna man·gen.
Sing·sandina Sikanio On·gilaha
(Johan. 14:5)
Daluoni Paikan-ona re·gipa, National Highway 51-ko na·a re·e nikaha ine anga chanchia. Re·e nikkujaode, basakoba re·ange nibo, biaprangde namen an·sengbea. Ramao seanirangko ba sign boardrangko niangon, uano skul nok donga, uano gilja nok donga, uano mitde nok donga, uan Willimnagarchina re·gipa, uan Dadengchina re·gipa ine nikangna man·gen. Una agreba adita re·ani ja·manon, badita chel·kuenga ukoba nikna man·gen. Jisu, uni sninggiparangko rimbitengon, a·gilsakni ramako re·ean rimbitaha ba kam ka·dilaha. Uni re·gipa aro re·nasigipa ramarangko bang·batakon sninggiparang u·iachim. Ua ramarangko uni sninggiparang u·ia inean Jisuba Johan 14:4-o aganaha. Unon Thomasde rokom ritcha sing·anirangko Jisuo sing·skaaha. Uan bi·sarangni sing·ani gita ong·genchim. Haida ua sing·ani Jisuko man·dikatenggenchim. “O Gitel, na·a baona re·nasia, uko chinga u·ija; ramako chinga maidake u·ia?” ine ua Jisuna aganaha. Jisuan uamangko u·ia ine agangenchimoba, Thomasde u·ija ine aganskaaha. Haida, Jisuni uandake aganmitingo, indakgipa sing·aniko sing·na gipinrangde pa·jaha, indiba Thomas ua somoioba ka·dongbeen Jisuna aganaha. “Sing·aniko sing·ode minute bongana goka ong·gen indiba sing·aniko sing·jaode janggi tanga gimik goka ong·gen” ine agananiko an·ching knaa. Thomas, a·gilsak gita ramako u·ia, indiba gisikni bidingode ua u·ijachim. Uni gimin ua jerangko sing·a ba agana, ua kakketan ong·a. Uni sing·aniara, uo skie ra·na sikani gisik donga ine nikna man·a. Uni uandakgipa sing·aniko sing·on Jisu, “Angan rama aro bebe aro janggi,” ine aganaha. Una skangde, Thomas, Jisuko rama aro bebe aro janggi inede u·ikujachim.
Paikanoni Turaona re·gipa rama, Rongdenggre a·doko gari bolsa re·na man·gija donggipani gimin salsao Rev. Nicky Sangma toe aganengachim. Ua gariara mai a·selni gimin re·na man·jaha na·a u·iama? Uan petrol bon·changani giminsa re·na man·jachim. Ua gariara mai dakgipa gari na·a u·iama? Ua garini ki·sangchipak aro sambengo, “Indian Oil” ine sea donga aro uan petrol salgipa garichim. Petrol salgipa garian petrol bon·changania baditan dukni ba knadikani ong·a. Kosako janapgimin gita na·a saksa skia man·gipa ong·ean da·oba dilenga aro mikkangchiba dilangkuna chanchienga. Da·o na·a dilna changengani gimin, mikkangchiba name dilangkuna man·gen iade ong·ja. Indiba na·a mikkangchiba dilangkuna skode, na·aba skidape ra·aniko ra·kuna, sing·sandikuna, am·sandikuna, poraidapkuna nanggen. Thomas jerangkon u·iaha, uoba u·isokgijanirang donga, uni giminsa ua sing·sandikuaha. Sing·sandiani, am·sandiani, an·tangko taridapani (update) dongjaode, haida nang·naba petrol salgipa garini petrol bon·change re·na man·gija donga gita, maming dilna changani gunrangan dongjawaha. Beben na·a dilgipade ong·kuainaba donga. Skigipa Sunder Sangmani agana gita, pulpit-on sinaba donga, indiba uan bimingmangmangsan ong·aignok. Dilangkuna skode an·tangko tarichongmotna ba skidape ra·nan nanga. Skidape ra·jaode, dilnaba nangjaha, ja·rike ropaaibojok. “The moment you stop learning, you stop growing, and you stop leading” ba “Na·a skie ra·aniko dontongon, na·a dal·roroanio dontonggen, aro na·a dilna man·anioba dontonggen” ine dilgipa ong·ani gimin u·ibegiparang agana.  
Sakgipinrangna Bate Mandera·anio On·gilaha
(Johan. 20:28)
Jisuko bebera·giparang bang·en donga. Uamang sakantian Jisuko de·mittela aro mandera·a ba chuata. Mitamrang Jisuko Jokatgipa ba Messiah ine agana. Saoba saobarang uko Gitel ine agana. Saoba saobarang uko Isolni depante ine okama. Saoba saobarang uko Rabbi ba skigipa ine okama. Saoba saobarang uko Daudni depante ineba okama. Ia pilakan uko mandera·ani, dal·nikani aro chunikani ong·a. Jisu, siaoni chakatpilmane, Magdalene Mariamna mikkang pa·chengaha. Magdalene Mariamba uko Rabboni ine okamaha aro Gitelko nikaha ine aganaha. Unikoa Ua, uni sninggiparangna mikkang pa·aha. Uni mikkang pa·mitingo Thomas uamang baksa dongjachim. Thomas sokbaahaon, gipin sninggiparang una uamang Gitelko nikaha ine aganaha. Uamangba uko Gitel inean okamaha. Uamang Thomasna Gitelko nikaha ine aganon, Thomas uko jejaha, indiba unoba ua gipinrangni chanchiaoni dingtange chanchiaha. Ua sakgipinrang maiko dakenga, uko brak me·gol jola matjol dakpaaigija  dingtange chanchigipa ong·aha. Ua, salsa ba salgni ba salgittamna skangmangmang Jisuko nikaha. Ua Jisuko chisolo datkapako, jako ja·o gojal datako aro uni oksiko sel·uchi su·ako nikaha. Uni giminsa ua, Jisu siaoni chakatpiloba, uni jako ja·o datkapgipa aro oksiko sel·uchi su·gipa paride donggen ine chanchiaha. Uan, uni gipin sninggiparangoni dingtange chanchianiko mesokani ong·achim. Jensalo Jisu una mikkang pa·aha aro jako ja·o datkapgipa aro oksiko su·gipa pariko mesokaha, unon ua, “O, angni Gitel aro angni Isol,” ine aganaha (Johan. 20:28). Ian gipin gipin manderangni aro gipin gipin sninggiparangni mandera·ana bate mandera·ani ine nikna man·gen. Uni mandera·ani, maikai gipinrangna bata na·a u·iama? Darang bebera·gipa aro sninggiparangba Jisuko “Angni Isol” inede inkujachim. Uamangoni bang·batan, “Angni Gitel,” “Angko Jokatgipa,” “Rabbi” ba “Rabboni,” inesan okamaiachim. Indiba Thomasde, “O angni Gitel aro angni Isol” ine okamaha. Ua somoimitingo Jisuko ‘Isol’ ine okamanide ramram ong·jachim. Jihudirangnade uan, Isolko kal·stapani (Blaspheme) ong·achim. An·tangko Isol daka ine matnangean uamang uko so·otahachim. Indakmiting somoio Thomasni, “Angni Isol,” ine okamaniara uan, sakgipinrangna bate mandera·ani gadangko mesokani ong·achim.
Da·alo an·ching Thomasni gimin knaaha aro skie ra·aha. An·chingni janggi tanganio an·ching darangmingba susana man·ja beben; indiba na·a dilgipa ong·ode, Isolni Kattako u·ianio, poraianio, simsakanio, jotton ka·anio aro pilak dakanirangon sakgipinrangna batna jotton ka·na nanggen. Sakgipinrangming apsanaiode ba uamangna komiasa komibatode, darangba nang·ko ja·rikjawa. Ja·rikani pal chonnikesa rogen.
Kosako an·ching Jisuni sninggipa Thomasni janggi tangani aro uni on·gilanirangko nikmanbaaha. Ua kattarangko knaanichi, Isol an·ching sakantinan, angko man·chape maiba mingsasikde pattianiko on·aha ine anga ka·donga. Dilgipani kamara dakpaaiani ba ja·rikpaaiani ong·ja, indiba maikoba on·gilanisa ine nikaha. Uni gimin na·aba saksa dilgipa ong·ode, Kristo baksa saknarimna aro dingtange chanchigipa ong·na nanggen. Dilgipa ong·engon aro dilangkuna chanchiode, skidape ra·naba nangkugen. Dilgipa ong·ode, pilak dakanirangon, sakgipinrangna batna nanggen.










NANG ON·GILANI

Bluwin Ch. Sangma

America a·songni Neil Armstrong, Edwin Aldrinmangni janggi tanganiko na·a knaaha. Una agreba a·gilsako mingsinggipa manderang, jekai Sir Edmund Hilary, Tenzing Norgay,                  Sir Isaac Newton, Galileo, Kalpana Chawla, Martin Luther, Abraham Lincolnmangni janggi tangani giminba knaaha. Uamang, uamangni janggi tanganio, a·gilsakna maikobade donangaha. Ian, uamangni dilgipa ong·ani ja·gamrang ong·a aro uamangni ga·anggipa ja·gam ba on·gilaniko an·ching da·alonaba nikengkua. Ia somoio an·ching, Jisuni sninggipa Thomas maiko on·gilaha uko niange nina. Thomasni biming man·chaara maichim, uko namede aganna man·ja. Uko Ibri ku·siko Thomas aro Greek ku·siko Didymus minga ine agana, indiba ia minggnini ortoan jonja inesan ong·aia. Mitam mitam sandie nigiparangni nikani gitade, uko Judas Thomas mingachim ine agana. A·gilsakna on·gilgiparangoni, mitamrangde namakon on·gila, indiba mitamrangni on·gilanide nambea ong·ja. Thomasni on·gilanikoba an·ching bang·bataan namgijakosa on·gila ine u·itoka. Thomasni gimin aganode, an·chingoni bang·batan bebera·gijagipa ba bebera·ninggijagipa inesan u·ibataia. Indiba an·ching, ning·tue sandigenchimode, Thomas mairongpile namgipa, dingtanggipa aro gipinrangni on·na man·gijako on·gilaha ine nikgen.
Saknarimna Sikaniko On·gilaha
(Johan 11:16)
Ia on·sogimin Sastroo, Thomas-ni, “Hai an·chingba re·na, un baksa sipana gita” ine agananiko nikna man·a. Iano uni agangipa katta, namen ka·dongani aro gipinrangoni dingtanggipa katta ong·a. Johan 11-o, an·ching, Lazarusni siako, Jisuni tangchaatpilaniko nika. Jisu, Lazarusko siaoniko tangchaatna skang, uko de·mesana aganaha (Johan.11:11-15); indiba una salsaba salgnimang skangan, Jisuko Jihudirang ro·ong gogrimna am·ahachim (Johan.11:8). Uni giminan uni sninggiparang uko ua biapona re·anganiko nangnikjachim. Unona re·angna Jisuna altuani ong·jaenga. Ua je kamko daknasiengachim, uko champenggiparang bang·achim.  “When there is proposition, there will be opposition” ba “Maikoba dakna ba ka·na chanchiengode, uko champenggiparang dongaia” ine aganani kakketan ong·a. Uandaken ua somoio, Jisuni ministry-oba ong·engachim. Uko ro·ong gona am·gipa biapona re·taina am·ako knahaon, uni sninggiparang jajrengaha. Uamang, uamangko dilgipa Jisunaba kenchakaha. Minggipin, uamang an·tangtangba sina kenaha. Uni giminsa uamang Jisukoba ua biapona re·aniko nangnikjaengachim. Jinmarangni kenengon, jinmarangni jajaengon, sninggiparangoni saksa dingtangko aganaha. Uan, gipin gipin sninggiparangoni dingtanggipa ong·a. Ua, ua somoio, Jisu baksa saknarimna tariaha. Uni giminsa ua, “Hai an·chingba re·na, un baksa sina,” ine aganaha. Johanni sea Nama Kattani bang·bata kattarangan mingsana bate ortorang donga. Ianoba “Hai re·na,” ingipani ortoba minggni donga. Sea baibai niatode uan, un baksa re·paani ine nikgen. Indiba mainiba bimango (symbolically) niatgenchimode uan, mission terminology-o aganani ong·a ine nikgen. Jisuni missionara janggitangko on·anian ong·a. Thomas ua somoio, Jisu baksaan uni missiono bakko ra·na tariaha. Ka·sara angni pilak ma·a-paarang, jong-ada no-abirang aro angni pilak ripengskarang. Da·alo na·aba Thomas gita, gipinrangoni dingtange chanchigipa, ka·dongipa, Kristo baksa duk chakrimna tarigipa ong·genma? Ma gipinrang gitan, man·jawa, namjawa, amjawa ine donggenma? An·ching jinmani aganako, jinmani namnikako dakpaaiode, janggi tangna altuaen man·a. Songming-nokming aro darangmingan meli-ma·gape dongna man·a. Indiba na·a mamingkoba on·gilnade man·jawa, ja·rikpanasan man·aigen. Saoba agana, “It’s human to follow the crowd but it’s divine to stand alone.” “Jinmako ja·rikania mandeni bewal ong·a indiba saksan chadengania Isolni bewal ong·a.” Oe, uni gimin on·gilna sikode, ‘basakobade’ dingtanggipa, ka·donggipa, jinmani kosako chadengna man·gipa ong·na nanggen. If you kneel before God, You will stand before Man,” ba “Na·a Isolni mikkango ja·sku dipanode, na·a manderangni mikkango chadenggen,” ine Dr. V. V. Thomasni aganako saoba saobarangde knaenggnok. Haida an·chingni manderangni kosako chadengna man·gijaniara, Isolni mikkango ja·sku dipanjani a·sel ong·akon ine chanchiatna man·a. Minggipin dake agangenchimode, an·ching Isolni mikkango ja·sku dipanjani a·selan manderangni mikkango ja·sku dipanenga ba jinmani namnikako dakenga aro iani a·selan mamingkoba on·gilna man·jaenga ine aganna man·gen.
Sing·sandina Sikanio On·gilaha
(Johan. 14:5)
Daluoni Paikan-ona re·gipa, National Highway 51-ko na·a re·e nikaha ine anga chanchia. Re·e nikkujaode, basakoba re·ange nibo, biaprangde namen an·sengbea. Ramao seanirangko ba sign boardrangko niangon, uano skul nok donga, uano gilja nok donga, uano mitde nok donga, uan Willimnagarchina re·gipa, uan Dadengchina re·gipa ine nikangna man·gen. Una agreba adita re·ani ja·manon, badita chel·kuenga ukoba nikna man·gen. Jisu, uni sninggiparangko rimbitengon, a·gilsakni ramako re·ean rimbitaha ba kam ka·dilaha. Uni re·gipa aro re·nasigipa ramarangko bang·batakon sninggiparang u·iachim. Ua ramarangko uni sninggiparang u·ia inean Jisuba Johan 14:4-o aganaha. Unon Thomasde rokom ritcha sing·anirangko Jisuo sing·skaaha. Uan bi·sarangni sing·ani gita ong·genchim. Haida ua sing·ani Jisuko man·dikatenggenchim. “O Gitel, na·a baona re·nasia, uko chinga u·ija; ramako chinga maidake u·ia?” ine ua Jisuna aganaha. Jisuan uamangko u·ia ine agangenchimoba, Thomasde u·ija ine aganskaaha. Haida, Jisuni uandake aganmitingo, indakgipa sing·aniko sing·na gipinrangde pa·jaha, indiba Thomas ua somoioba ka·dongbeen Jisuna aganaha. “Sing·aniko sing·ode minute bongana goka ong·gen indiba sing·aniko sing·jaode janggi tanga gimik goka ong·gen” ine agananiko an·ching knaa. Thomas, a·gilsak gita ramako u·ia, indiba gisikni bidingode ua u·ijachim. Uni gimin ua jerangko sing·a ba agana, ua kakketan ong·a. Uni sing·aniara, uo skie ra·na sikani gisik donga ine nikna man·a. Uni uandakgipa sing·aniko sing·on Jisu, “Angan rama aro bebe aro janggi,” ine aganaha. Una skangde, Thomas, Jisuko rama aro bebe aro janggi inede u·ikujachim.
Paikanoni Turaona re·gipa rama, Rongdenggre a·doko gari bolsa re·na man·gija donggipani gimin salsao Rev. Nicky Sangma toe aganengachim. Ua gariara mai a·selni gimin re·na man·jaha na·a u·iama? Uan petrol bon·changani giminsa re·na man·jachim. Ua gariara mai dakgipa gari na·a u·iama? Ua garini ki·sangchipak aro sambengo, “Indian Oil” ine sea donga aro uan petrol salgipa garichim. Petrol salgipa garian petrol bon·changania baditan dukni ba knadikani ong·a. Kosako janapgimin gita na·a saksa skia man·gipa ong·ean da·oba dilenga aro mikkangchiba dilangkuna chanchienga. Da·o na·a dilna changengani gimin, mikkangchiba name dilangkuna man·gen iade ong·ja. Indiba na·a mikkangchiba dilangkuna skode, na·aba skidape ra·aniko ra·kuna, sing·sandikuna, am·sandikuna, poraidapkuna nanggen. Thomas jerangkon u·iaha, uoba u·isokgijanirang donga, uni giminsa ua sing·sandikuaha. Sing·sandiani, am·sandiani, an·tangko taridapani (update) dongjaode, haida nang·naba petrol salgipa garini petrol bon·change re·na man·gija donga gita, maming dilna changani gunrangan dongjawaha. Beben na·a dilgipade ong·kuainaba donga. Skigipa Sunder Sangmani agana gita, pulpit-on sinaba donga, indiba uan bimingmangmangsan ong·aignok. Dilangkuna skode an·tangko tarichongmotna ba skidape ra·nan nanga. Skidape ra·jaode, dilnaba nangjaha, ja·rike ropaaibojok. “The moment you stop learning, you stop growing, and you stop leading” ba “Na·a skie ra·aniko dontongon, na·a dal·roroanio dontonggen, aro na·a dilna man·anioba dontonggen” ine dilgipa ong·ani gimin u·ibegiparang agana.  
Sakgipinrangna Bate Mandera·anio On·gilaha
(Johan. 20:28)
Jisuko bebera·giparang bang·en donga. Uamang sakantian Jisuko de·mittela aro mandera·a ba chuata. Mitamrang Jisuko Jokatgipa ba Messiah ine agana. Saoba saobarang uko Gitel ine agana. Saoba saobarang uko Isolni depante ine okama. Saoba saobarang uko Rabbi ba skigipa ine okama. Saoba saobarang uko Daudni depante ineba okama. Ia pilakan uko mandera·ani, dal·nikani aro chunikani ong·a. Jisu, siaoni chakatpilmane, Magdalene Mariamna mikkang pa·chengaha. Magdalene Mariamba uko Rabboni ine okamaha aro Gitelko nikaha ine aganaha. Unikoa Ua, uni sninggiparangna mikkang pa·aha. Uni mikkang pa·mitingo Thomas uamang baksa dongjachim. Thomas sokbaahaon, gipin sninggiparang una uamang Gitelko nikaha ine aganaha. Uamangba uko Gitel inean okamaha. Uamang Thomasna Gitelko nikaha ine aganon, Thomas uko jejaha, indiba unoba ua gipinrangni chanchiaoni dingtange chanchiaha. Ua sakgipinrang maiko dakenga, uko brak me·gol jola matjol dakpaaigija  dingtange chanchigipa ong·aha. Ua, salsa ba salgni ba salgittamna skangmangmang Jisuko nikaha. Ua Jisuko chisolo datkapako, jako ja·o gojal datako aro uni oksiko sel·uchi su·ako nikaha. Uni giminsa ua, Jisu siaoni chakatpiloba, uni jako ja·o datkapgipa aro oksiko sel·uchi su·gipa paride donggen ine chanchiaha. Uan, uni gipin sninggiparangoni dingtange chanchianiko mesokani ong·achim. Jensalo Jisu una mikkang pa·aha aro jako ja·o datkapgipa aro oksiko su·gipa pariko mesokaha, unon ua, “O, angni Gitel aro angni Isol,” ine aganaha (Johan. 20:28). Ian gipin gipin manderangni aro gipin gipin sninggiparangni mandera·ana bate mandera·ani ine nikna man·gen. Uni mandera·ani, maikai gipinrangna bata na·a u·iama? Darang bebera·gipa aro sninggiparangba Jisuko “Angni Isol” inede inkujachim. Uamangoni bang·batan, “Angni Gitel,” “Angko Jokatgipa,” “Rabbi” ba “Rabboni,” inesan okamaiachim. Indiba Thomasde, “O angni Gitel aro angni Isol” ine okamaha. Ua somoimitingo Jisuko ‘Isol’ ine okamanide ramram ong·jachim. Jihudirangnade uan, Isolko kal·stapani (Blaspheme) ong·achim. An·tangko Isol daka ine matnangean uamang uko so·otahachim. Indakmiting somoio Thomasni, “Angni Isol,” ine okamaniara uan, sakgipinrangna bate mandera·ani gadangko mesokani ong·achim.
Da·alo an·ching Thomasni gimin knaaha aro skie ra·aha. An·chingni janggi tanganio an·ching darangmingba susana man·ja beben; indiba na·a dilgipa ong·ode, Isolni Kattako u·ianio, poraianio, simsakanio, jotton ka·anio aro pilak dakanirangon sakgipinrangna batna jotton ka·na nanggen. Sakgipinrangming apsanaiode ba uamangna komiasa komibatode, darangba nang·ko ja·rikjawa. Ja·rikani pal chonnikesa rogen.
Kosako an·ching Jisuni sninggipa Thomasni janggi tangani aro uni on·gilanirangko nikmanbaaha. Ua kattarangko knaanichi, Isol an·ching sakantinan, angko man·chape maiba mingsasikde pattianiko on·aha ine anga ka·donga. Dilgipani kamara dakpaaiani ba ja·rikpaaiani ong·ja, indiba maikoba on·gilanisa ine nikaha. Uni gimin na·aba saksa dilgipa ong·ode, Kristo baksa saknarimna aro dingtange chanchigipa ong·na nanggen. Dilgipa ong·engon aro dilangkuna chanchiode, skidape ra·naba nangkugen. Dilgipa ong·ode, pilak dakanirangon, sakgipinrangna batna nanggen.