Wednesday, 30 January 2019

Ang'keba Ja'korade Sronge Re'na Man'a

ANG∙KEBA JA∙KORADE SRONGE RE∙NA MAN∙A
Bluwin Ch. Sangma
(Pastor, Teksragre Baptist Church)
………………………………………………………………………….
Ang∙ke bi∙sani gitchinge malako ma∙gipa nike, “Dede na∙ara mainasa gitchinge mala? Sronge re∙boda,” ine ma∙gipani sing∙an baksa aganon, “De a∙ai indakode na∙an sronge male skie nicheng,” ine ang∙ke bi∙sani ma∙gipana aganchakon, ang∙ke ma∙gipaba sronge malna man∙jaha ine aganani donga. Uko ra∙en, A∙chik Aganbewalao ba Aganme∙apao, “Ang∙kede maming saloba sronge malna man∙ja” ine agana. Uan, dedrang namako dakna sikbeoba, ma∙a-paan nambajaode namna man∙ja ine aganani ong∙achim. Minggipin dake niatode uan, dedrang dal∙gipa-chugipa ba chu∙sokgipa ong∙na sikomangba, ma∙a-paan skia-pora man∙gipa ba man∙e cha∙gipa rike donggipa ong∙jaode, chu∙sokna neng∙a ine aganani ong∙achim. Uandake agananiko an∙chingba ong∙ja ine jenade man∙bebeja. Ma∙a-paa  ba songni-nokni manderang maidake janggi tanga, dedrangba ukon ja∙rikade ja∙rikbebeaia. Indiba mingsako nie nibo ripengrang. Sronge re∙na man∙gijagipa ang∙kekomangba, paksamsani ja∙ako ake galode ba ja∙samsa koraode sronge re∙na man∙aia. Ang∙ke, uni ja∙a samsa koraode baditan saknaako man∙enggenchim; indiba uko dakjaode ua sronge re∙na man∙skaja. Uni suk ong∙e dongako gimaatesa ua malna man∙a.
 Bang∙bata chu∙sokgipa manderangni jnggi tanganiko niatengon, uamangkode maming dukni, maming champengani ba maming jajrengani donggija gita nikata; indiba uamangba bang∙a neng∙nikaniko, ramao sringpenga-ritingpenganirangko chagrongesa mande ong∙angaha ba chu∙sokangaha. Ang∙keni sronge re∙na ja∙a samsako gimaatna nanga gita, uamangba badiaba kusinirangko, dakronganirangko, katchaanirangko (comfort zone-ko) gimaatchengaha. Uni ja∙manosa uamangba chu∙sokgipa ong∙angaha. Uandakgipa manderangoni sakgnini janggi tanganiko an∙ching ka∙mao gita niangna.
            Chonmitingo do∙chokna dola, kiro sko bolgrona sol∙a ine agangipa gita, Bollywood Actor, Amitabh Bachchannaba ong∙aha. Ua saksa film kal∙na changgipa aro da∙ode Indiao man∙e cha∙batgiparangoni saksa ong∙aha. Uni janggi tangani gimin knaode, ukode mamingba neng∙nikani dongja gita nika, indiba uaba bang∙a neng∙nikanirangko chagrongaha. Uarangoniko an∙ching aditako niange nina.
Dal∙gipa mande ong∙ani gimin, ukode pilakkon changjola ba man∙jolaia gita nika, indiba uan ong∙jachim. Bollywood filmo kal∙na skang ua All India Radio-o kam ka∙na am∙aha, indiba uni ku∙rang rongma rongma dakani gimin uko ra∙chakjaha. Uni Mumbaiona re∙angchengon mamingkoba u∙ijae, adita walrangnade Marine Drive-ni rama samo re∙brange dongaiaha. Ua bachina re∙angenga aro re∙gen, ukoba u∙ijaha. 1969 bilsioni 1973 bilsiona ua rake kamko ka∙e, ming 12 filmo kal∙aha, indiba uko mingsingjaha. Mingsingjaode, nigiparang aro bregiparangba dongjawachim. Bregiparang dongjaode, tangkaba bang∙e man∙jawachim. 1983 bilsio ua film kal∙e neng∙ani gimin gitilna am∙pilaha. Uni a∙sel ua, be∙en ang∙sengbrejaha aro ua film kal∙anikon dontongna chanchipilaha. Aditani ja∙mano uamang Khuda Gawah ingipa filmko kal∙taion, ua Best Actor ine National Award-ko man∙aha; indiba ua, ua somoimitingo tangka-paisana namen neng∙nikaniko chagrongaha. 1990 jolo ua, ABCL baksa film tarina jotton ka∙aha aro tangkarangko ra∙sroe, groan gapchipaiaha. Uni a∙sel ua, Yas Choprao kam mingsako on∙china mol∙molaha aro ua uko Mohabbatein ingipa filmo kal∙ataha. 1984 bilsio ua film kal∙ako chutti ra∙e, politics-o napaha, indiba ua uno suk ong∙jae, bilsi gittamni ja∙manon wate galaha. Da∙alo uko, film kal∙na changanina, aganna changanina, a∙gilsak gimikchinan mingsing-minggamaha. Ua, Indiao saksa man∙e cha∙batgipa ong∙aha. Ua, uarangona sokna bang∙a dakgrikaniko dakgrikna nangaha aro uarangko watgalgija jotton ka∙ani a∙selsa unona sokdoaha.
Elbikako matchani, gangchipako do∙rengni, jilruru-jilpakpagiparangsa janggi tanganio chu∙sokgipa ong∙ronga ine bang∙a manderangni janggi tanganion mesoka. China a∙songni Jack Ma minggipani golpoko na∙a knaaha, indiba uani gimin aditako niatna. Ua China a∙songo, Communist dolrangni sasonni ning∙o, kangalbegipa nokdangosa atchiaha aro dal∙roroaha. Poraianioba ua, paksa siwaleesa, tong∙sa tangmandalesa. kambe do∙tekmeesa, mikkang pedaweesa poraiaha. College-o napna entrance seanioba ua, changgnina kingkingde fail ong∙aha ba chu∙sokjaha. Gittamgipa bilsiode ua rakbate poraie, college-o napna man∙aha. Ua, 1988 bilsio graduate ong∙aha. 
Gisik-ka∙tong dingchiken ua, Harvard University-o napnaba changchikkingna jotton ka∙aha aro changchikkingnan jegalako man∙aha. Graduate ong∙ani ja∙mano, dingtang dingtang kamrango kam ka∙na jotton ka∙aha aro chang 30-na jegalako man∙aha. KFC-oba ua kam ka∙na jotton ka∙aha, indiba unoba jegalako man∙aha. 1999 bilsio ua Alibaba, ecommerce business-ko bikoataha. Uni ua business-ko chalaina a∙bachengon, China a∙songni badinggarang, uamangni business-de bon∙aignok ine jegale sorkarina sedoaha. Uandakgipa neng∙nikanirangko chagrongon, mande ong∙e ua baditan sa∙dikani aro kratcha∙aniko man∙enggenchim, indiba ua uarangchi amna on∙jaha. Uni miksonganiko ua dontongjaha. Ua, uni companyni gimin, manderangna talataha, u∙igipa-ma∙sigiparangna aganaha aro dol ba teamko tariaha. Da∙ode ua China a∙songo man∙e cha∙batgipa ong∙aha. Uni China a∙songo man∙e cha∙batgipa ong∙ania, obostako chagrongani a∙sel ong∙jaha, indiba obostako chagrongna tariani (name deal ka∙ani) giminsa ong∙aha. Da∙alo nang∙ko chu∙sokanioniko maia champengenga?
Ha gose! chu∙sokgipa manderangni janggi tanganiko niatode alturiri nikata, indiba uamangba bang∙a dakgrikanirangko dakgrikesa rangkambeona soktokaha. An∙ching sakantini dilanio, kam ka∙anio, aro miksonganioba, namgipa, chu∙sokgipa, bebegipa ong∙anikon nangenga. Indiba uanona sokdonara cholrang dongpaja. Haida nang∙ni ma∙a-paaba dilgipa ba namgipa dilgipa ong∙paja. Haida na∙a namgipa skulo poraina man∙paja. Haida nang∙na namgipa ku∙pattigipa dongja. Haida nang∙ni songan-nokan skia-pora man∙gipa ong∙paja. Iarangan, nang∙ni name janggi tanganiko, namgipa, grikgipa dilgipa ong∙aniko, miksonganiko champenganima? Beben uarangba nang∙ko champenggiparang ong∙chongmota. Kosako janapgimin, Amitabh aro Jack Ma maangba uandakgipa neng∙nikaniko chagrongaha, indiba uamang obostachi amna on∙gija, uamangsa obostako amna jotton ka∙aha. Uamang ang∙keni sronge re∙na, ja∙a samsako gimaata gita, badiaba badiaba kusinirangko gimaate, rake kamko ka∙e, dangga birongni sona gantongni nokgipa ong∙aha. Na∙aba, obostako chagrongengon, uarangko ga∙chepna, badiaba kusinirangko watgale, kni ‘tip’ chimsate gando ‘ket’ salkete, kok samba siora, atte pakkol sepora mai ong∙genchim?






NANG ON·GILANI

NANG ON·GILANI

Bluwin Ch. Sangma

America a·songni Neil Armstrong, Edwin Aldrinmangni janggi tanganiko na·a knaaha. Una agreba a·gilsako mingsinggipa manderang, jekai Sir Edmund Hilary, Tenzing Norgay,                  Sir Isaac Newton, Galileo, Kalpana Chawla, Martin Luther, Abraham Lincolnmangni janggi tangani giminba knaaha. Uamang, uamangni janggi tanganio, a·gilsakna maikobade donangaha. Ian, uamangni dilgipa ong·ani ja·gamrang ong·a aro uamangni ga·anggipa ja·gam ba on·gilaniko an·ching da·alonaba nikengkua. Ia somoio an·ching, Jisuni sninggipa Thomas maiko on·gilaha uko niange nina. Thomasni biming man·chaara maichim, uko namede aganna man·ja. Uko Ibri ku·siko Thomas aro Greek ku·siko Didymus minga ine agana, indiba ia minggnini ortoan jonja inesan ong·aia. Mitam mitam sandie nigiparangni nikani gitade, uko Judas Thomas mingachim ine agana. A·gilsakna on·gilgiparangoni, mitamrangde namakon on·gila, indiba mitamrangni on·gilanide nambea ong·ja. Thomasni on·gilanikoba an·ching bang·bataan namgijakosa on·gila ine u·itoka. Thomasni gimin aganode, an·chingoni bang·batan bebera·gijagipa ba bebera·ninggijagipa inesan u·ibataia. Indiba an·ching, ning·tue sandigenchimode, Thomas mairongpile namgipa, dingtanggipa aro gipinrangni on·na man·gijako on·gilaha ine nikgen.
Saknarimna Sikaniko On·gilaha
(Johan 11:16)
Ia on·sogimin Sastroo, Thomas-ni, “Hai an·chingba re·na, un baksa sipana gita” ine agananiko nikna man·a. Iano uni agangipa katta, namen ka·dongani aro gipinrangoni dingtanggipa katta ong·a. Johan 11-o, an·ching, Lazarusni siako, Jisuni tangchaatpilaniko nika. Jisu, Lazarusko siaoniko tangchaatna skang, uko de·mesana aganaha (Johan.11:11-15); indiba una salsaba salgnimang skangan, Jisuko Jihudirang ro·ong gogrimna am·ahachim (Johan.11:8). Uni giminan uni sninggiparang uko ua biapona re·anganiko nangnikjachim. Unona re·angna Jisuna altuani ong·jaenga. Ua je kamko daknasiengachim, uko champenggiparang bang·achim.  “When there is proposition, there will be opposition” ba “Maikoba dakna ba ka·na chanchiengode, uko champenggiparang dongaia” ine aganani kakketan ong·a. Uandaken ua somoio, Jisuni ministry-oba ong·engachim. Uko ro·ong gona am·gipa biapona re·taina am·ako knahaon, uni sninggiparang jajrengaha. Uamang, uamangko dilgipa Jisunaba kenchakaha. Minggipin, uamang an·tangtangba sina kenaha. Uni giminsa uamang Jisukoba ua biapona re·aniko nangnikjaengachim. Jinmarangni kenengon, jinmarangni jajaengon, sninggiparangoni saksa dingtangko aganaha. Uan, gipin gipin sninggiparangoni dingtanggipa ong·a. Ua, ua somoio, Jisu baksa saknarimna tariaha. Uni giminsa ua, “Hai an·chingba re·na, un baksa sina,” ine aganaha. Johanni sea Nama Kattani bang·bata kattarangan mingsana bate ortorang donga. Ianoba “Hai re·na,” ingipani ortoba minggni donga. Sea baibai niatode uan, un baksa re·paani ine nikgen. Indiba mainiba bimango (symbolically) niatgenchimode uan, mission terminology-o aganani ong·a ine nikgen. Jisuni missionara janggitangko on·anian ong·a. Thomas ua somoio, Jisu baksaan uni missiono bakko ra·na tariaha. Ka·sara angni pilak ma·a-paarang, jong-ada no-abirang aro angni pilak ripengskarang. Da·alo na·aba Thomas gita, gipinrangoni dingtange chanchigipa, ka·dongipa, Kristo baksa duk chakrimna tarigipa ong·genma? Ma gipinrang gitan, man·jawa, namjawa, amjawa ine donggenma? An·ching jinmani aganako, jinmani namnikako dakpaaiode, janggi tangna altuaen man·a. Songming-nokming aro darangmingan meli-ma·gape dongna man·a. Indiba na·a mamingkoba on·gilnade man·jawa, ja·rikpanasan man·aigen. Saoba agana, “It’s human to follow the crowd but it’s divine to stand alone.” “Jinmako ja·rikania mandeni bewal ong·a indiba saksan chadengania Isolni bewal ong·a.” Oe, uni gimin on·gilna sikode, ‘basakobade’ dingtanggipa, ka·donggipa, jinmani kosako chadengna man·gipa ong·na nanggen. “If you kneel before God, You will stand before Man,” ba “Na·a Isolni mikkango ja·sku dipanode, na·a manderangni mikkango chadenggen,” ine Dr. V. V. Thomasni aganako saoba saobarangde knaenggnok. Haida an·chingni manderangni kosako chadengna man·gijaniara, Isolni mikkango ja·sku dipanjani a·sel ong·akon ine chanchiatna man·a. Minggipin dake agangenchimode, an·ching Isolni mikkango ja·sku dipanjani a·selan manderangni mikkango ja·sku dipanenga ba jinmani namnikako dakenga aro iani a·selan mamingkoba on·gilna man·jaenga ine aganna man·gen.
Sing·sandina Sikanio On·gilaha
(Johan. 14:5)
Daluoni Paikan-ona re·gipa, National Highway 51-ko na·a re·e nikaha ine anga chanchia. Re·e nikkujaode, basakoba re·ange nibo, biaprangde namen an·sengbea. Ramao seanirangko ba sign boardrangko niangon, uano skul nok donga, uano gilja nok donga, uano mitde nok donga, uan Willimnagarchina re·gipa, uan Dadengchina re·gipa ine nikangna man·gen. Una agreba adita re·ani ja·manon, badita chel·kuenga ukoba nikna man·gen. Jisu, uni sninggiparangko rimbitengon, a·gilsakni ramako re·ean rimbitaha ba kam ka·dilaha. Uni re·gipa aro re·nasigipa ramarangko bang·batakon sninggiparang u·iachim. Ua ramarangko uni sninggiparang u·ia inean Jisuba Johan 14:4-o aganaha. Unon Thomasde rokom ritcha sing·anirangko Jisuo sing·skaaha. Uan bi·sarangni sing·ani gita ong·genchim. Haida ua sing·ani Jisuko man·dikatenggenchim. “O Gitel, na·a baona re·nasia, uko chinga u·ija; ramako chinga maidake u·ia?” ine ua Jisuna aganaha. Jisuan uamangko u·ia ine agangenchimoba, Thomasde u·ija ine aganskaaha. Haida, Jisuni uandake aganmitingo, indakgipa sing·aniko sing·na gipinrangde pa·jaha, indiba Thomas ua somoioba ka·dongbeen Jisuna aganaha. “Sing·aniko sing·ode minute bongana goka ong·gen indiba sing·aniko sing·jaode janggi tanga gimik goka ong·gen” ine agananiko an·ching knaa. Thomas, a·gilsak gita ramako u·ia, indiba gisikni bidingode ua u·ijachim. Uni gimin ua jerangko sing·a ba agana, ua kakketan ong·a. Uni sing·aniara, uo skie ra·na sikani gisik donga ine nikna man·a. Uni uandakgipa sing·aniko sing·on Jisu, “Angan rama aro bebe aro janggi,” ine aganaha. Una skangde, Thomas, Jisuko rama aro bebe aro janggi inede u·ikujachim.
Paikanoni Turaona re·gipa rama, Rongdenggre a·doko gari bolsa re·na man·gija donggipani gimin salsao Rev. Nicky Sangma toe aganengachim. Ua gariara mai a·selni gimin re·na man·jaha na·a u·iama? Uan petrol bon·changani giminsa re·na man·jachim. Ua gariara mai dakgipa gari na·a u·iama? Ua garini ki·sangchipak aro sambengo, “Indian Oil” ine sea donga aro uan petrol salgipa garichim. Petrol salgipa garian petrol bon·changania baditan dukni ba knadikani ong·a. Kosako janapgimin gita na·a saksa skia man·gipa ong·ean da·oba dilenga aro mikkangchiba dilangkuna chanchienga. Da·o na·a dilna changengani gimin, mikkangchiba name dilangkuna man·gen iade ong·ja. Indiba na·a mikkangchiba dilangkuna skode, na·aba skidape ra·aniko ra·kuna, sing·sandikuna, am·sandikuna, poraidapkuna nanggen. Thomas jerangkon u·iaha, uoba u·isokgijanirang donga, uni giminsa ua sing·sandikuaha. Sing·sandiani, am·sandiani, an·tangko taridapani (update) dongjaode, haida nang·naba petrol salgipa garini petrol bon·change re·na man·gija donga gita, maming dilna changani gunrangan dongjawaha. Beben na·a dilgipade ong·kuainaba donga. Skigipa Sunder Sangmani agana gita, pulpit-on sinaba donga, indiba uan bimingmangmangsan ong·aignok. Dilangkuna skode an·tangko tarichongmotna ba skidape ra·nan nanga. Skidape ra·jaode, dilnaba nangjaha, ja·rike ropaaibojok. “The moment you stop learning, you stop growing, and you stop leading” ba “Na·a skie ra·aniko dontongon, na·a dal·roroanio dontonggen, aro na·a dilna man·anioba dontonggen” ine dilgipa ong·ani gimin u·ibegiparang agana.  
Sakgipinrangna Bate Mandera·anio On·gilaha
(Johan. 20:28)
Jisuko bebera·giparang bang·en donga. Uamang sakantian Jisuko de·mittela aro mandera·a ba chuata. Mitamrang Jisuko Jokatgipa ba Messiah ine agana. Saoba saobarang uko Gitel ine agana. Saoba saobarang uko Isolni depante ine okama. Saoba saobarang uko Rabbi ba skigipa ine okama. Saoba saobarang uko Daudni depante ineba okama. Ia pilakan uko mandera·ani, dal·nikani aro chunikani ong·a. Jisu, siaoni chakatpilmane, Magdalene Mariamna mikkang pa·chengaha. Magdalene Mariamba uko Rabboni ine okamaha aro Gitelko nikaha ine aganaha. Unikoa Ua, uni sninggiparangna mikkang pa·aha. Uni mikkang pa·mitingo Thomas uamang baksa dongjachim. Thomas sokbaahaon, gipin sninggiparang una uamang Gitelko nikaha ine aganaha. Uamangba uko Gitel inean okamaha. Uamang Thomasna Gitelko nikaha ine aganon, Thomas uko jejaha, indiba unoba ua gipinrangni chanchiaoni dingtange chanchiaha. Ua sakgipinrang maiko dakenga, uko brak me·gol jola matjol dakpaaigija  dingtange chanchigipa ong·aha. Ua, salsa ba salgni ba salgittamna skangmangmang Jisuko nikaha. Ua Jisuko chisolo datkapako, jako ja·o gojal datako aro uni oksiko sel·uchi su·ako nikaha. Uni giminsa ua, Jisu siaoni chakatpiloba, uni jako ja·o datkapgipa aro oksiko sel·uchi su·gipa paride donggen ine chanchiaha. Uan, uni gipin sninggiparangoni dingtange chanchianiko mesokani ong·achim. Jensalo Jisu una mikkang pa·aha aro jako ja·o datkapgipa aro oksiko su·gipa pariko mesokaha, unon ua, “O, angni Gitel aro angni Isol,” ine aganaha (Johan. 20:28). Ian gipin gipin manderangni aro gipin gipin sninggiparangni mandera·ana bate mandera·ani ine nikna man·gen. Uni mandera·ani, maikai gipinrangna bata na·a u·iama? Darang bebera·gipa aro sninggiparangba Jisuko “Angni Isol” inede inkujachim. Uamangoni bang·batan, “Angni Gitel,” “Angko Jokatgipa,” “Rabbi” ba “Rabboni,” inesan okamaiachim. Indiba Thomasde, “O angni Gitel aro angni Isol” ine okamaha. Ua somoimitingo Jisuko ‘Isol’ ine okamanide ramram ong·jachim. Jihudirangnade uan, Isolko kal·stapani (Blaspheme) ong·achim. An·tangko Isol daka ine matnangean uamang uko so·otahachim. Indakmiting somoio Thomasni, “Angni Isol,” ine okamaniara uan, sakgipinrangna bate mandera·ani gadangko mesokani ong·achim.
Da·alo an·ching Thomasni gimin knaaha aro skie ra·aha. An·chingni janggi tanganio an·ching darangmingba susana man·ja beben; indiba na·a dilgipa ong·ode, Isolni Kattako u·ianio, poraianio, simsakanio, jotton ka·anio aro pilak dakanirangon sakgipinrangna batna jotton ka·na nanggen. Sakgipinrangming apsanaiode ba uamangna komiasa komibatode, darangba nang·ko ja·rikjawa. Ja·rikani pal chonnikesa rogen.
Kosako an·ching Jisuni sninggipa Thomasni janggi tangani aro uni on·gilanirangko nikmanbaaha. Ua kattarangko knaanichi, Isol an·ching sakantinan, angko man·chape maiba mingsasikde pattianiko on·aha ine anga ka·donga. Dilgipani kamara dakpaaiani ba ja·rikpaaiani ong·ja, indiba maikoba on·gilanisa ine nikaha. Uni gimin na·aba saksa dilgipa ong·ode, Kristo baksa saknarimna aro dingtange chanchigipa ong·na nanggen. Dilgipa ong·engon aro dilangkuna chanchiode, skidape ra·naba nangkugen. Dilgipa ong·ode, pilak dakanirangon, sakgipinrangna batna nanggen.










NANG ON·GILANI

Bluwin Ch. Sangma

America a·songni Neil Armstrong, Edwin Aldrinmangni janggi tanganiko na·a knaaha. Una agreba a·gilsako mingsinggipa manderang, jekai Sir Edmund Hilary, Tenzing Norgay,                  Sir Isaac Newton, Galileo, Kalpana Chawla, Martin Luther, Abraham Lincolnmangni janggi tangani giminba knaaha. Uamang, uamangni janggi tanganio, a·gilsakna maikobade donangaha. Ian, uamangni dilgipa ong·ani ja·gamrang ong·a aro uamangni ga·anggipa ja·gam ba on·gilaniko an·ching da·alonaba nikengkua. Ia somoio an·ching, Jisuni sninggipa Thomas maiko on·gilaha uko niange nina. Thomasni biming man·chaara maichim, uko namede aganna man·ja. Uko Ibri ku·siko Thomas aro Greek ku·siko Didymus minga ine agana, indiba ia minggnini ortoan jonja inesan ong·aia. Mitam mitam sandie nigiparangni nikani gitade, uko Judas Thomas mingachim ine agana. A·gilsakna on·gilgiparangoni, mitamrangde namakon on·gila, indiba mitamrangni on·gilanide nambea ong·ja. Thomasni on·gilanikoba an·ching bang·bataan namgijakosa on·gila ine u·itoka. Thomasni gimin aganode, an·chingoni bang·batan bebera·gijagipa ba bebera·ninggijagipa inesan u·ibataia. Indiba an·ching, ning·tue sandigenchimode, Thomas mairongpile namgipa, dingtanggipa aro gipinrangni on·na man·gijako on·gilaha ine nikgen.
Saknarimna Sikaniko On·gilaha
(Johan 11:16)
Ia on·sogimin Sastroo, Thomas-ni, “Hai an·chingba re·na, un baksa sipana gita” ine agananiko nikna man·a. Iano uni agangipa katta, namen ka·dongani aro gipinrangoni dingtanggipa katta ong·a. Johan 11-o, an·ching, Lazarusni siako, Jisuni tangchaatpilaniko nika. Jisu, Lazarusko siaoniko tangchaatna skang, uko de·mesana aganaha (Johan.11:11-15); indiba una salsaba salgnimang skangan, Jisuko Jihudirang ro·ong gogrimna am·ahachim (Johan.11:8). Uni giminan uni sninggiparang uko ua biapona re·anganiko nangnikjachim. Unona re·angna Jisuna altuani ong·jaenga. Ua je kamko daknasiengachim, uko champenggiparang bang·achim.  “When there is proposition, there will be opposition” ba “Maikoba dakna ba ka·na chanchiengode, uko champenggiparang dongaia” ine aganani kakketan ong·a. Uandaken ua somoio, Jisuni ministry-oba ong·engachim. Uko ro·ong gona am·gipa biapona re·taina am·ako knahaon, uni sninggiparang jajrengaha. Uamang, uamangko dilgipa Jisunaba kenchakaha. Minggipin, uamang an·tangtangba sina kenaha. Uni giminsa uamang Jisukoba ua biapona re·aniko nangnikjaengachim. Jinmarangni kenengon, jinmarangni jajaengon, sninggiparangoni saksa dingtangko aganaha. Uan, gipin gipin sninggiparangoni dingtanggipa ong·a. Ua, ua somoio, Jisu baksa saknarimna tariaha. Uni giminsa ua, “Hai an·chingba re·na, un baksa sina,” ine aganaha. Johanni sea Nama Kattani bang·bata kattarangan mingsana bate ortorang donga. Ianoba “Hai re·na,” ingipani ortoba minggni donga. Sea baibai niatode uan, un baksa re·paani ine nikgen. Indiba mainiba bimango (symbolically) niatgenchimode uan, mission terminology-o aganani ong·a ine nikgen. Jisuni missionara janggitangko on·anian ong·a. Thomas ua somoio, Jisu baksaan uni missiono bakko ra·na tariaha. Ka·sara angni pilak ma·a-paarang, jong-ada no-abirang aro angni pilak ripengskarang. Da·alo na·aba Thomas gita, gipinrangoni dingtange chanchigipa, ka·dongipa, Kristo baksa duk chakrimna tarigipa ong·genma? Ma gipinrang gitan, man·jawa, namjawa, amjawa ine donggenma? An·ching jinmani aganako, jinmani namnikako dakpaaiode, janggi tangna altuaen man·a. Songming-nokming aro darangmingan meli-ma·gape dongna man·a. Indiba na·a mamingkoba on·gilnade man·jawa, ja·rikpanasan man·aigen. Saoba agana, “It’s human to follow the crowd but it’s divine to stand alone.” “Jinmako ja·rikania mandeni bewal ong·a indiba saksan chadengania Isolni bewal ong·a.” Oe, uni gimin on·gilna sikode, ‘basakobade’ dingtanggipa, ka·donggipa, jinmani kosako chadengna man·gipa ong·na nanggen. “If you kneel before God, You will stand before Man,” ba “Na·a Isolni mikkango ja·sku dipanode, na·a manderangni mikkango chadenggen,” ine Dr. V. V. Thomasni aganako saoba saobarangde knaenggnok. Haida an·chingni manderangni kosako chadengna man·gijaniara, Isolni mikkango ja·sku dipanjani a·sel ong·akon ine chanchiatna man·a. Minggipin dake agangenchimode, an·ching Isolni mikkango ja·sku dipanjani a·selan manderangni mikkango ja·sku dipanenga ba jinmani namnikako dakenga aro iani a·selan mamingkoba on·gilna man·jaenga ine aganna man·gen.
Sing·sandina Sikanio On·gilaha
(Johan. 14:5)
Daluoni Paikan-ona re·gipa, National Highway 51-ko na·a re·e nikaha ine anga chanchia. Re·e nikkujaode, basakoba re·ange nibo, biaprangde namen an·sengbea. Ramao seanirangko ba sign boardrangko niangon, uano skul nok donga, uano gilja nok donga, uano mitde nok donga, uan Willimnagarchina re·gipa, uan Dadengchina re·gipa ine nikangna man·gen. Una agreba adita re·ani ja·manon, badita chel·kuenga ukoba nikna man·gen. Jisu, uni sninggiparangko rimbitengon, a·gilsakni ramako re·ean rimbitaha ba kam ka·dilaha. Uni re·gipa aro re·nasigipa ramarangko bang·batakon sninggiparang u·iachim. Ua ramarangko uni sninggiparang u·ia inean Jisuba Johan 14:4-o aganaha. Unon Thomasde rokom ritcha sing·anirangko Jisuo sing·skaaha. Uan bi·sarangni sing·ani gita ong·genchim. Haida ua sing·ani Jisuko man·dikatenggenchim. “O Gitel, na·a baona re·nasia, uko chinga u·ija; ramako chinga maidake u·ia?” ine ua Jisuna aganaha. Jisuan uamangko u·ia ine agangenchimoba, Thomasde u·ija ine aganskaaha. Haida, Jisuni uandake aganmitingo, indakgipa sing·aniko sing·na gipinrangde pa·jaha, indiba Thomas ua somoioba ka·dongbeen Jisuna aganaha. “Sing·aniko sing·ode minute bongana goka ong·gen indiba sing·aniko sing·jaode janggi tanga gimik goka ong·gen” ine agananiko an·ching knaa. Thomas, a·gilsak gita ramako u·ia, indiba gisikni bidingode ua u·ijachim. Uni gimin ua jerangko sing·a ba agana, ua kakketan ong·a. Uni sing·aniara, uo skie ra·na sikani gisik donga ine nikna man·a. Uni uandakgipa sing·aniko sing·on Jisu, “Angan rama aro bebe aro janggi,” ine aganaha. Una skangde, Thomas, Jisuko rama aro bebe aro janggi inede u·ikujachim.
Paikanoni Turaona re·gipa rama, Rongdenggre a·doko gari bolsa re·na man·gija donggipani gimin salsao Rev. Nicky Sangma toe aganengachim. Ua gariara mai a·selni gimin re·na man·jaha na·a u·iama? Uan petrol bon·changani giminsa re·na man·jachim. Ua gariara mai dakgipa gari na·a u·iama? Ua garini ki·sangchipak aro sambengo, “Indian Oil” ine sea donga aro uan petrol salgipa garichim. Petrol salgipa garian petrol bon·changania baditan dukni ba knadikani ong·a. Kosako janapgimin gita na·a saksa skia man·gipa ong·ean da·oba dilenga aro mikkangchiba dilangkuna chanchienga. Da·o na·a dilna changengani gimin, mikkangchiba name dilangkuna man·gen iade ong·ja. Indiba na·a mikkangchiba dilangkuna skode, na·aba skidape ra·aniko ra·kuna, sing·sandikuna, am·sandikuna, poraidapkuna nanggen. Thomas jerangkon u·iaha, uoba u·isokgijanirang donga, uni giminsa ua sing·sandikuaha. Sing·sandiani, am·sandiani, an·tangko taridapani (update) dongjaode, haida nang·naba petrol salgipa garini petrol bon·change re·na man·gija donga gita, maming dilna changani gunrangan dongjawaha. Beben na·a dilgipade ong·kuainaba donga. Skigipa Sunder Sangmani agana gita, pulpit-on sinaba donga, indiba uan bimingmangmangsan ong·aignok. Dilangkuna skode an·tangko tarichongmotna ba skidape ra·nan nanga. Skidape ra·jaode, dilnaba nangjaha, ja·rike ropaaibojok. “The moment you stop learning, you stop growing, and you stop leading” ba “Na·a skie ra·aniko dontongon, na·a dal·roroanio dontonggen, aro na·a dilna man·anioba dontonggen” ine dilgipa ong·ani gimin u·ibegiparang agana.  
Sakgipinrangna Bate Mandera·anio On·gilaha
(Johan. 20:28)
Jisuko bebera·giparang bang·en donga. Uamang sakantian Jisuko de·mittela aro mandera·a ba chuata. Mitamrang Jisuko Jokatgipa ba Messiah ine agana. Saoba saobarang uko Gitel ine agana. Saoba saobarang uko Isolni depante ine okama. Saoba saobarang uko Rabbi ba skigipa ine okama. Saoba saobarang uko Daudni depante ineba okama. Ia pilakan uko mandera·ani, dal·nikani aro chunikani ong·a. Jisu, siaoni chakatpilmane, Magdalene Mariamna mikkang pa·chengaha. Magdalene Mariamba uko Rabboni ine okamaha aro Gitelko nikaha ine aganaha. Unikoa Ua, uni sninggiparangna mikkang pa·aha. Uni mikkang pa·mitingo Thomas uamang baksa dongjachim. Thomas sokbaahaon, gipin sninggiparang una uamang Gitelko nikaha ine aganaha. Uamangba uko Gitel inean okamaha. Uamang Thomasna Gitelko nikaha ine aganon, Thomas uko jejaha, indiba unoba ua gipinrangni chanchiaoni dingtange chanchiaha. Ua sakgipinrang maiko dakenga, uko brak me·gol jola matjol dakpaaigija  dingtange chanchigipa ong·aha. Ua, salsa ba salgni ba salgittamna skangmangmang Jisuko nikaha. Ua Jisuko chisolo datkapako, jako ja·o gojal datako aro uni oksiko sel·uchi su·ako nikaha. Uni giminsa ua, Jisu siaoni chakatpiloba, uni jako ja·o datkapgipa aro oksiko sel·uchi su·gipa paride donggen ine chanchiaha. Uan, uni gipin sninggiparangoni dingtange chanchianiko mesokani ong·achim. Jensalo Jisu una mikkang pa·aha aro jako ja·o datkapgipa aro oksiko su·gipa pariko mesokaha, unon ua, “O, angni Gitel aro angni Isol,” ine aganaha (Johan. 20:28). Ian gipin gipin manderangni aro gipin gipin sninggiparangni mandera·ana bate mandera·ani ine nikna man·gen. Uni mandera·ani, maikai gipinrangna bata na·a u·iama? Darang bebera·gipa aro sninggiparangba Jisuko “Angni Isol” inede inkujachim. Uamangoni bang·batan, “Angni Gitel,” “Angko Jokatgipa,” “Rabbi” ba “Rabboni,” inesan okamaiachim. Indiba Thomasde, “O angni Gitel aro angni Isol” ine okamaha. Ua somoimitingo Jisuko ‘Isol’ ine okamanide ramram ong·jachim. Jihudirangnade uan, Isolko kal·stapani (Blaspheme) ong·achim. An·tangko Isol daka ine matnangean uamang uko so·otahachim. Indakmiting somoio Thomasni, “Angni Isol,” ine okamaniara uan, sakgipinrangna bate mandera·ani gadangko mesokani ong·achim.
Da·alo an·ching Thomasni gimin knaaha aro skie ra·aha. An·chingni janggi tanganio an·ching darangmingba susana man·ja beben; indiba na·a dilgipa ong·ode, Isolni Kattako u·ianio, poraianio, simsakanio, jotton ka·anio aro pilak dakanirangon sakgipinrangna batna jotton ka·na nanggen. Sakgipinrangming apsanaiode ba uamangna komiasa komibatode, darangba nang·ko ja·rikjawa. Ja·rikani pal chonnikesa rogen.
Kosako an·ching Jisuni sninggipa Thomasni janggi tangani aro uni on·gilanirangko nikmanbaaha. Ua kattarangko knaanichi, Isol an·ching sakantinan, angko man·chape maiba mingsasikde pattianiko on·aha ine anga ka·donga. Dilgipani kamara dakpaaiani ba ja·rikpaaiani ong·ja, indiba maikoba on·gilanisa ine nikaha. Uni gimin na·aba saksa dilgipa ong·ode, Kristo baksa saknarimna aro dingtange chanchigipa ong·na nanggen. Dilgipa ong·engon aro dilangkuna chanchiode, skidape ra·naba nangkugen. Dilgipa ong·ode, pilak dakanirangon, sakgipinrangna batna nanggen.









CHIPU NOKMA SUODE KA·SINESA PARI ONG·A


CHIPU NOKMA SUODE KA·SINESA PARI ONG·A

Bluwin Ch. Sangma

“Nokmana Bisi Tikja,” ine Aganme·apao agananikode na·a knaaha ine anga chanchia. Iani golpoko kan·dike agangenchimode uan, skango dakgipa-rugipa patti-ra·rongipa, Bisi Bimako a·ni prem chini jim·jem gimiknan sual-ra·ronatna ine okamtokaha. Unomiting, chipu nokma mikelongmade, “Angara nokmara nokmasa, angnara donsoaigen,” ine re·angningjaha. Ja·mano ka·sine re·angoara binade bisian tikjaha aro uni a·selsa chipu nokmaode, da·alona kingkingba bisi dongja ine agana. Iandake agananio beben namgipa skidapanirangba donga, indiba an·ching dilgiparang ong·ode, ukoba dingtang mikronchi (perspective) niatna nanggen. Chipu nokmaode bisi dongjana, uni gimin uni suode mamingba ong·jawa ine suna on·ode aro suoba samra-sampilgija donode dal·bea gimaani ong·gen. Haida na·a bebera·janaba donga, indiba anga chingni song sambao chipu nokma sua man·gipa mande saksako nikaha. Ua mande, uko chipu nokma suoba, ‘mamingba ong·jawa, chipu nokmaode bisi dongjana’ ine namrenge ra·aiaha. Beben uni chanchia gita, unomiting una mamingba ong·jaha. Uni gimin ua an·tangko mamingba ong·ja ine gipinrang gitan kusi ong·e janggi tangaha. Bilsisamang badeaha, uko chipu sugipa ja·ao pari ong·baaha. Unosa ua una samra-sampilna a·bachengaha. Unomangba uni pari batroroaha, bon·chotaode ua mande a·gilsakkon wate re·angsrangaha. Tangrikgipa manderangsa wak-matchu doke, cha·rikskaaha.
            Minggipin, chipu suani gimin aganengon, anga angni jongsariko chipu suanikoba gisik ra·atjola. Ua, uko chipu sumitingo an·tangko chipu suenga inen u·ijachim. Ja·mano maiba na·tik kepa gita on·tisa dimjret dake sa·dikana nioara, chonbegipa chipusa male katangengachim ine agana. Ua, uko chikgipa ba sugipaara, ua male katanggipa chongipa chipuan ong·na nanga ine chanchie dongrikaiaha ine agana. Uaba uko sugipa chipu ong·genchimoba, uan chonengani gimin mamingba ong·jawa inesa chanchiachim. Uni gimin ua uko darangnaba agangija gilja nokon dongpaaha aro gilja ka·anio guiter dokaha. Gilja jokani ja·manosa ka·sinsin uni ja·aba ripombaaha. Unosa ua an·tangko chipu sua ine gipinrangna aganaha. Beben uko samra-sampile namatna man·aha, indiba ru·uta salni ja·manosa namaha. Iarangko niate, chipude chipu pilakan chipu, chipu dal·gipa, chipu chongipa, chipu nokma pilakon bisi donga ine aganna man·gen.
            Kosako janapgimin chipu nokma aro chipu chongipaomangba bisi donga gita aro uarangni suo mandeo bisi napa gita, an·chingni janggi tanganio, mondoliko aro songsalko dilanioba, dingtang dingtang bisirang donga. Ua bisi ba dakmajoanirang an·chingona dingtang dingtang obostarang gita sokbaa. Badiaba kamrangkode an·ching altuaen namja ine u·ia. Churinga, chupeka, mande so·ota, sakgipinni jik ba seming til·eka, uarangkode an·ching mongsongbate dilgiparang namja ba pap ine chana. Uni gimin uandakgipa kamrangkode bang·bata dilgiparangan dakbrokpaja. Uarangko dakbrokode, an·chingko sakgipinrang nikgen aro unode an·chingko darangba ja·rikjawa ine chanchia aro uan ong·aba ong·a. Badiaba kamrang, jerangkon gipinrang nikja aro chonbegipa gualanirangkode an·ching namrenge ra·skaa aro mamingba ong·jawa ine chanchia. Indiba gisik ra·bo ripengrang, chipude chipu pilakoan bisi donga aro bisi napahaode, uan pari ong·gen ba siaonaba sokgen. Beben badiaba chongipa kamrangko na·a namrenge ba chone ra·naba donga, indiba uan changsao nang·ko gimaaniona sokatgen. Badiaba kamrangko an·ching sakgipinna parakgija ka·na man·naba donga, indiba uan, nang·ni ministryko dakanio, dilgipa ong·anio sabisiko on·gen.
Mandeo sabisi dongode jekoba name ka·na man·ja. Skangni rajarang, uamangna dangdike on·giparangko mikkang rongchinganiko, an·seng-baljoke donganiko nangnika. Uni giminsa Danielmangko, Babylonian Civil Service-na seokon, uamangna nambatgipa cha·aniko on·aha (Daniel 1). Niam gitchamni somoio Isolba, Una nambatgipa on·anirangko on·anikosa nangnikachim, indiba Israelrang, Malakini somoio nambatgijagipa on·anikosa, ja·a koragiparangko, mikron kana ba mikleng dakgiparangko, sabisi donggiparangkosa ra·baaha aro iana Isol suk ong·jaha (Malaki. 1:8-10). An·chingni dangdike on·ani ba dilanioba, maiba gualani ba namgija kamrang donggenchimode, uan ja·kora aro miklengrangko on·gipa gita ong·gen.
Chongipa gualani ba dakmajoanirang an·chingona salantian ong·nasipile sokbaa. Ia chonbegipa gualani ba dakmajoanirangoni mingsakode chagrongenggen ine anga chanchiata.  Haida na·a sorkario dal·kala kamko ka·ode, saoba saoba maiba kamrangna re·bagiparang, an·tangko mikkang niatchina, jakmarang-ja·marangna gogat-chanchoke, sepake-siksepe donanggiparangba dongenggen. Uarangko na·a bi·ara bi·ja, uamangsa on·angani gimin mamingba gualani dongja gitan nikaigen. Minggipin ia sal somoirang, na·ara saksa skia man·gipa ong·aha ine chanchibo. Skia man·gipa ong·e kamrangko sandie nipaoba, test aro interveiwrangko name dakatoba kamkode man·jaenga aro gitchiade korok nangpilengjok ine chanchibo. Unon na·a, sakgipin jemangan nang·na bate name dakna man·jachim, uamangsa kamko man·angaha ine chanchiatskabo. Unon, uamangoni saoba saobarangde, maikoba dakanichisa man·aha ine na·a nikatgen. Iandakgipa obostarang ong·ode, nang·onaba, sorkario dal·gipa kamrangko ka·gipa manderangna tangka du·e, kamko man·na skani gisik sokbagen. Darangan uko dakesa man·enga ine nike, haida nang·onaba sakgipinrang gita dakpana sikani gisik sokbanaba donga. Minggipin, an·chingni ia somoio dakmajoanirangko chagronggipara, sakgipinrangni nikna man·gijagipa, jekon na·asan nikna man·achim, uarangba ong·a. Jekai, internet aro technology-o agre somoiko gimaatani aro namgijagipa noksarangko nianirangba ong·a. Beben uarangko darangba nikja, indiba nang·ni Isol baksa nangrimanide chel·rorognok. Na·a Isol baksa nangrimanioni chel·ahaode, nang·ko dilgipa ong·aoniko tang·onatgnok.
 Kosako agangiminrang chongipa gualanisan ong·naba donga, indiba na·a uarangna chol oe on·ode, uarang nang·ona napgen. Ua sabisirang nang·ona napahaode, uan nang·ko ong·siroroatgen. Niam Gitchamo Isol, angna agre nang·ni gipin Isolrang dongjachina ine agana (Reongkata.20:3). Ua somoio, Israelrangko, Isol Jihovako olakkiaoniko ba Un baksa nangrimaoniko chel·atgiparangoni mingsaara gipin isolrangko olakkianian ong·achim. Uni giminsa ua, gipin isolrangko olakkiaoniko nangnikja. Ia somoio nang·koara maia, Isol baksa nangrimaoniko chel·atenga. Uan chongipa ba dal·gipa gualani ong·naba donga, indiba uarang nang·o napahaode, uan nang·ko ong·siatgen. Uni giminsa an·ching Isolni manderangde, pilak dakmajoanirangoni katna, gelna aro chelchakaniko man·na nanga.


Tuesday, 9 October 2012

GILBERT K. MARAK:


GILBERT K. MARAK:
Bluwin Chsisik Sangma.
Early life:
Gilbert K. Marak was born on the 26th May 1925 in the village of Rangsapara under West Khasi Hills district, just border of Kamrup District of Assam. He was the son of Lt. Rev. Ramke O. Sangma and Lt.Mrs. Simke Marak. He was brought up in a good Christian family. As his father also one of the Christian workers, so he prepared his son also to follow the same footsteps.[1]
Education: Gilbert Marak studied his primary education in his own native place from 1933 to 1937. He finished his middle school in1941from Gohalkona and finished his matriculation in 1945 from Jorhat Christian High School. While he was studying in High school, he worked for the work scholarship and received Rs.3/- (Rupees three) per month.[2]
From 1947 to 1949 he studied the L.Th course in Cherapunji Theological College and dedicated to full time ministry. While studying in that theological college, one of the American Baptist Missionary sponsored Rs. 25/- per month to him.[3] From 1962 to 1963, he studied the Bachelor of Religious Education in Leonard Theological College, Jabalpur.[4]
His Works:
After his matriculation from 1946 to 1947, he worked as a manager of Gohalkona Trading Co-operative Society. In 1952, he was appointed as a mission supervisor of Kamrup mission field’ the mission to the Garos and Assamese people. In 1956 he was invited to Assam Baptist Seminary and worked as a register of that Seminary. He along with the then Principal of the seminary, Dr. Duffyasa changed the Assam Baptist Seminary into Eastern Theological College (Jorhat).[5]
In 1958, Rev. R.G. Beers the then Director of Youth Work and Audio-Visual department of CBCA (Present CBCNEI)[6] left the Assam and returned to America. Accordingly, Gilbert Marak was invited to Gauhati to work as a Director of Youth Work and Audio- Visual Department of CBCNEI.[7]
In the same year (1958), he along with one Indian, Rev. V.M.Koshy, served under the World Council of Churches as a Christian Education Consultant of India for the World Council of Christian Education. While he was member of the WCC, he went to different countries and preached the word of God. He travelled to the countries like Burma, Thailand, Japan, Egypt, Lebanon, Aden, Ethiopia, Tanzania, Congo, Switzerland, Italy, France and Germany.[8]
Gilbert K. Marak was ordained by Garo Baptist Church on the 8th February, 1960, during the conference of Garo Baptist Convention, in the village called Bakrapur. From 1965 onwards, he was severely sick and for eight years he could not move out from his bed. After eight years, his health was recovered but was weak. Because of his health, he could not continue his service in CBCNEI.[9] In 1972 The Bible Society of India sponsored him to Translate Bible into Garo language. In the same year, Garo Baptist Convention had appointed him as a Superintendent of Christian Mission Boy’s Hostel. While he was translating Bible, the Bible Society of India has given him Rs. 600/- per month.[10]
Family Life:
In 1957, February 13, he was married to Ratnamoy O. Sangma. God has blessed them three sons and one daughter. Two of his children one son and one daughter are medical doctors while two sons are doing business.[11]
Literarary Works:
Because of his ill health, it brought a tragedy to his family members, but on the other hand, he could contribute a lot to the society. Because of his health, he had to leave serving in Church organizations and could not travel to different parts of the world as well as of the country. But he wrote more than hundred poems in his vernacular language (Garo) and compiled it by entitling, Ang Gisik Ku·aning meaning Inner Voice of My Thoughts and published in 1973. He also wrote many pamphlets in Garo and they are:- (1).Sastroni Mingsinggipa Ranirang (Famous Queens of the Bible), (2).Ruth, (3).Pilat aro Dos gri An·chi (Pilate and Innocent Blood), (4).Sninggipa Mati (Matthew, the Appostle), (5). Youth Handbook (English), (6). Ranirangni Rani (Queen of Queen) Some of his translations are :- (1). Bi·sarangna Bak I & II (For Children Part I & II), (2). Nang·ni Nambatgipa Ripeng (Your Best Friend), (3). Nang·ni Janggi aro Nang·ni Tangka (Your Life and Your Money), (4). Mandeko Jokatgipa (Redeemer of Man), (5). Chong·motgipa Bebera·ani (6). Maikai Nangrime Dongna Nanga (How to Make Relationship with Others), (7). Gisik Saksan On·anirang Bang·a (One Spirit, But Many Gifts), (8). Chong·motgipa Bebera·ani (The True Faith), (9). Sagiparangna Nama Katta (Good News For the Sick), (10). A·gilsak Gitelnin Ong·a (This World is My Lord), (11). Sioba Jringjrotna Tangna (Dying But to Live Forever), (12). Jisuan Jokatgipa (Jesus is Saviour), (13). Jajrenga? (Worry?). (14). Isolni Mandena On·ani (The Gift of God to Man), (15).Pilakni Namnikgija Raja (The King Hated by Everyone), (16).A·song aro Jatko Maia Dal·gipa Ong·ata? (What Makes the Nation Great?), (17). An·ching Ka·saode (If We Love), (18). Jona Gitelko Manigipa Daka (Jona Makes the Lord as Worshiper), (19). Isol Saksan Bebera·a Mingsan (One God One Faith),(21). Jisu Kristoni Atchia (The Birth of Jesus Christ), (22). A·brio Skia (Sermon On the Mount), (23). Nang Pantemitingo Katchabo (Rejoice While You are Youth), (24). Tom·tomani, Bakrimani aro Namdapatani (Peace, Association and Rectification), (25). Isolni Kakket Ong·ani (Truth of God), (26). Nang·na Nangania (Your Need), (27). Chu Katchaaniko On·ama? (Do Wine Give Happiness?), (28). Na·a Baditako Dakna Ama? (How Much You Can Do?), (29). Gopram Bangbang (Empty Thomb), (30).Gital Niam (New Covenant), (31). Rongtalgipa Sastro (Holy Bible). Some of his poems, around eight volumes are not yet published.[12]
His preachings:
Although he has travelled throughout various different countries of the world, the method and style of his preaching outside the country are not much known to his people. So far as native people are concerned, he has dedicated to his preaching, simple and adjusts according to the place and people. According to Professor Dr. Milton Sangma, his preaching method is simple and can be understood by many of the congregations.[13] Earlier, the translation of the Bible was done either by American Missionaries or by some local people guided by missionaries. Most of the words used by those missionaries and earlier translators were borrowed either from Assamese or Bengalis that made the native speakers difficult to understand. When Gilbert revised the translation of the Bible, he tried to remove some of the words used by the early missionaries and put them in indigenize forms.[14]


[1] Lindrid D. Shira, “Rev. Gilbert K. Mara,” in Gisisk Matgrikrang (Ringrey, Tura: Students Book Emporium, 2006), 90.
[2] Lindrid D. Shira, “Rev. Gilbert K. Mara,” in Gisisk Matgrikrang…90.
[3] Gilbert K. Marak interviewed by All India Ratio Station, Tura and released on 3. November, 2002.
[4] Milton Sangma, History of Garo Literature (Ringrey, Tura: D.J.Publication, 2007), 60-61.
[5] Lindrid D. Shira, “Rev. Gilbert K. Mara,” in Gisisk Matgrikrang…90-91.
[6] Council of Baptist Churches in Assam (CBCA), now changed into Council of Baptist Churches in North East India (CBCNEI).
[7] Lindrid D. Shira, “Rev. Gilbert K. Mara,” in Gisisk Matgrikrang…91.
[8]Gilbert K. Marak, interviewed by All India Ratio Station, Tura and released on 3. November, 2002.
[9] Lindrid D. Shira, “Rev. Gilbert K. Mara,” in Gisisk Matgrikrang…91.
[10] Gilbert K. Marak interviewed by All India Ratio Station, Tura and released on 3. November, 2002.
[11] Lindrid D. Shira, “Rev. Gilbert K. Mara,” in Gisisk Matgrikrang…93.

[12] Lindrid D. Shira, “Rev. Gilbert K. Mara,” in Gisisk Matgrikrang…94-95.

[13] Milton Sangma, History of Garo Literature (Ringrey, Tura: D.J.Publication, 2007), 60-61.
[14] Lindrid D. Shira, “Rev. Gilbert K. Mara,” in Gisisk Matgrikrang…94-95.


Origin of Christianity in Garo Hills, Meghalaya:


Origin of Christianity in Garo Hills, Meghalaya:
Bluwin Ch. Sangma.
The State of Meghalaya can be divided into two parts i.e. Khasi Hills region and Garo Hills region. In Eastern part of the state it is inhabited by two major tribes- Khasi and Jaintias and in Western part, it is inhabited by Garo tribes. Besides, it is also inhabited by some non-tribal people. The State does not have any particular religion, but majority of the people especially the Garos are Christians. In this short article, I would like to mention how the Christianity came to Garo Hills.
Before understanding the coming of Christianity into Garo Hills, it is better to understand the history of the Garos. The Garo tradition says that the Garos originally came from Tibet and settled down in Coch Behar, Assam, Bangladesh, and Burma and finally settled down in present Garo Hills of Meghalaya.[1] Earlier Garos are famous for head hunting and war. They were conflicted with neighboring people, especially with Zamindars of the plain belt.  During the time of British intervention, they were still practicing war with their swords.[2] According to the traditions, they had a belief that if somebody dies, his or her soul goes to a particular place called Balpakram. They also believed that if a person dies and goes to Balpakram, somebody should go with him or her to help in carrying the luggage to the land of ghost. On this occasion, they use to go to neighboring villages and would kill someone and bring his or her head.[3] But now, Garos became soul winners from the head hunters.
Origin: It is difficult to say who and when Christianity started in Garo Hills. But overall, we can say that, it is the combination of the works of American Baptist Missionaries, David Scott, the British Civil Servant and two native gentlemen-Omed Momin and his nephew, Ramke Momin. Rev. M.R.Sangma, former General Secretary of the Garo Baptist Convention says that the Good news reached to Garoland with the works of two native pioneers. They were Omed and Ramke, uncle and nephew who were baptized by Re. Dr. Miles Bronson at Sukheswar ghat, Gauhati on the 8th February 1863.[4]
Lindrid D. Shira says that the first persons who decided to bring Christianity into Garo Hills were not the American Baptist Missionaries, but the British Officers. The first person who decided to bring the Christianity into Garo Hills was a British Commissioner named David Scott. So as to teach about the Good News to the Garos, he opened the first primary School to the Garos in the village of Singimari in 1826. As soon as the school was opened, 40 Garo boys started schooling in that school. But in 1827, David Scott had to leave the school because of the Burmese war and his school also had to close.[5]
Later, another British Officer, Capt. Francis Jenkins opened the school for Garos, in Goalpara Assam. Then he invited American Baptist Missionaries to teach in the school which was opened meanly for the Garos. In that school, Omed Momin and Ramke Momin also studied. After studying in that school, Ramke was appointed as a soldier under the Deputy Commissioner of Thomas Becket.[6]
Both Omed and Ramke were strong believers in animistic religion. They also observed and practiced all the rituals of Garo religion called Songsarek. But their thirsts for truth were not satisfied. They also interacted with Hindu sainasis and asked about the truth, but that too not answered for their search.[7]
When Ramke was searching the truth, one Baptist Missionary from Dacca, Rev. Rupret Bion came to Goalpara and preached the Good News to the people. He also distributed some tracts. When Ramke saw the tract, he also wanted to get it and therefore, he purchased that tract from his friend. The name of the tract was Apatti Nashak, meaning, Loosing of Excuses. When Ramke read this pamphlet, he stopped going to Hindu sainasis and his mind was so enthusiastic more than before.[8]
At that time, Omed was taking care of one inn in Gauhati. One morning, a maid servant was sweeping the inn and in that moment, one small booklet blown to the place where Omed was sitting. Omed took that booklet and he found that it was the real word of God. The name of the booklet was, Apati Nashak, the same booklet which his nephew Ramke got it. When uncle and nephew met each other, they shared their experiences of God and therefore, they decided to become Christian. So, therefore, both of them went to Gauhati, in search of Christian Missionaries and later, they were baptized on February 8, 18 63 at the Sukheswar ghat, Gauhati.[9]
Both Omed and Ramke resigned from the Government service and returned to their native village, Wa·trepara. With the hard work of Omed, first Garo Baptist Church was organized with 39 members by Dr. Bronson on the 14th April 1867. With the help of Omed and Ramke and some genuine Christians, Garo Christians began to grow.[10]
Rev. Dr. Martin R. Sangma also says that the first Baptist Church was established at Rajasimla on the 4th April, 1867, along with 37 converts. Seeing the Garo converts and inception, of the Baptist Church, the American Mission Society began to work directly with Garos beginning from 1867.[11]
With the coming of the American Baptist Missionaries, the Garos were opened to see the world.  Rev. K.C. Marak’s reports to the Council of Baptist Churches in North East India which was held from the 20th- 23rd February, 2003 which is quoted by Rev. Martin Sangma says, “There are 2,246 Churches, 1,99,680 communicant members, 4,001 non-communicant members, 74,408 anabaptized children, 10 Associations (Krimas) and two centres.[12]” These two Centres mentioned above are Garo Baptist Churches in Khasi Hills-Shillong Centre and Poksura Centre.`
Catholic Mission: The Second Missionaries came and contact with people of Garo Hills is the Roman Catholic Mission. Two Selesian Missionaries- Fr. Archemedes Pianazzi and Fr. Lois Roca  came to Tura in 1933 and contacted some local people. With the help of two local gentlemen-Jobang D. Marak and Nagen Diengdoh, they could organize permanent Mission Centre in Garo Hills Tura.[13]
Seventh Day Adventist Mission: The Seventh Day Adventist Mission also came to Garo Hills in 1954. It was a Bengali preacher by the name Mr. P.K. Ghayan and established their mission in Rajasimla village of Garo Hills. The first Garo convert to this denomination was Wallace Momin and second Garo convert was Grohonsing Marak[14] Rev. Dr. Martin Sangma also says that this new Mission under the guidance of South Asia Missionary Society established their Mission Headquarter at Poona (Pune) and later, it reached to Garo Hills in Meghalaya.
Conclusion: From the above discussion, it is understood that the coming of the Christianity into Garo Hills is with the hard work of early American Baptist Missionaries, British Civil Servants and the two native gentlemen-Omed and Ramke. They toiled so hard to spread the Good News in Garo Hills. The Missionaries like Catholic, Seventh Day Adventist, Church of North India, Pentecostal Movements and many other churches also spread in Garo Hills both from outside influence and also from local churches. Above all, it is the works of the Mighty hand of God which working among the people of Garo Hills.
Bibliography:
Marak, Julius L.R. Garo Customary Laws and Practices .New Delhi: Akansha Publishing House, 2000.
Marak, Moniram R. A·chikni Ma·biding (The Ancestral of the Garos). Hawakhana, Tura: Garo Hills Book Emporium, 1996.
Sangma, Bluwin Ch. Songgitchamni Bite (Fruit of the Old Village). Ringrey, Tura: D.J.Publication, 2010.
Sangma, Milton S. History of Garo Literature . Ringrey, Tura: D.J.Publication, 2007.
Sangma, Martin R. Church Planting in Garo Hills. Tura: Muktarani P. Marak, 2003.
Sangma, M.R. “Origin and Growth of Garo Baptist Convention-Prospects and Retrospects,” A.B.D.K. Quasqui Centenary Souvenir .Tura: A.B.D.K, 2000.
Shira, L.D. “Rev. Ramke Wa·tre Momin,” Gisik Matgrikrang (Intellectual Heroes) .Ringrey, Tura: Students Book Emporium, 1996.


[1] Julius L.R.Marak, Garo Customary Laws and Practices (New Delhi: Akansha Publishing House, 2000), 1-18.
[2] Moniram R. Marak, A·chikni Ma·biding (The Ancestral of the Garos) (Hawakhana, Tura: Garo Hills Book Emporium, 1996), 1-50.
[3] Bluwin Ch. Sangma, Songgitchamni Bite (Fruit of the Old Village) (Ringrey, Tura: D.J.Publication, 2010), 4.
[4] M.R.Sangma, “Origin and Growth of Garo Baptist Convention-Prospects and Retrospects”, A.B.D.K. Quasqui Centenary Souvenir (Tura: A.B.D.K, 2000), 7.
[5] L.D.Shira, “Rev. Ramke Wa·tre Momin,” Gisik Matgrikrang (Intellectual Heroes) (Ringrey, Tura: Students Book Emporium, 1996), 1.
[6] Ibid…2.
[7] Ibid…3.
[8] Ibid…4.
[9] Milton S.Sangma, History of Garo Literature (Ringrey, Tura: D.J.Publication, 2007), 35.
[10] M.R.Sangma, “Origin and Growth of Garo Baptist Convention.”…7.
[11] Martin R. Sangma, Church Planting in Garo Hills, (Tura: Muktarani P. Marak, 2003),2.
[12] Martin R. Sangma, Church Planting in Garo Hills…3.
[13] Martin R. Sangma, Church Planting in Garo Hills…3.
[14] Milton S.Sangma, History of Garo Literature…80.